Humbja e Aleksandar Vuçiqit në Serbi ka ndezur një betejë të re politike në Maqedoninë e Veriut. Ende pa u shuar jehona e fitores së Listës Studentore në Beograd, në Shkup kanë nisur përplasjet për mesazhin që sjell ky ndryshim. Opozita e sheh rezultatin si dëshmi se edhe pushtetet më të konsoliduara mund të humbasin përballë mobilizimit qytetar, ndërsa VMRO-DPMNE-ja i përgjigjet LSDM-së duke ia kujtuar lidhjet e dikurshme me Vuçiqin. Kështu, zgjedhjet në Serbi janë kthyer në një pasqyrë ku partitë maqedonase po përpiqen të shohin kundërshtarët e tyre. Rezultatet paraprake të zgjedhjeve të parakohshme parlamentare në Serbi, sipas të dhënave të përcjella, tregojnë se Lista Studentore ka siguruar 140 mandate, kundrejt 103 mandateve të listës së udhëhequr nga Partia Përparimtare Serbe (SNS).
Vlerësimet e bazuara në një mostër të shtresëzuar i japin Listës Studentore rreth 2,2 milionë vota, ndërsa SNS-së afërsisht 1,72 milionë. Aleksandar Vuçiq e ka pranuar humbjen zgjedhore dhe ka paralajmëruar se partia e tij do të vazhdojë veprimtarinë nga opozita, duke theksuar se bëhet fjalë ende për vlerësime fillestare dhe jo për rezultate përfundimtare zyrtare. Por pikërisht ky zhvillim ka hapur një debat të ri politik në Maqedoninë e Veriut, ku kundërshtarët e Qeverisë së Hristijan Mickoskit po bëjnë krahasime ndërmjet mënyrës së qeverisjes në Shkup dhe asaj të deritanishme në Beograd.
QEVERISË I LEVERDIS TË FLITET PËR SERBINË, JO PËR STANDARDIN JETËSOR
Nënkryetarja e LSDM-së, Jovanka Trençevska, ka përshëndetur atë që e cilëson si “rikthim të demokracisë” në Hungari dhe Serbi, pas humbjeve zgjedhore të Viktor Orbanit dhe Aleksandar Vuçiqit. Sipas saj, reagimet e fuqishme emocionale të qytetarëve në Maqedoninë e Veriut ndaj zhvillimeve në Serbi lidhen edhe me polarizimin e thellë të shoqërisë vendase. Në emisionin “Samo vistina”, Trençevska ka akuzuar pushtetin se përmes retorikës së tij ka nxitur ndarje dhe tensione, ndërsa debati për zgjedhjet në Serbi po e largon vëmendjen nga problemet e brendshme. “Është e qartë se sot pushtetit i leverdis që, kur nuk ka kurrfarë rezultatesh pas dy vjetësh e gjysmë, qytetarët të merren me rrëfime politike nga Serbia, në vend që të flasim për atë që po ndodh këtu, për standardin jetësor, për pagën minimale”, ka deklaruar Trençevska.
Ajo ka kritikuar edhe gjuhën e përdorur nga kryeministri Mickoski ndaj opozitës, duke vlerësuar se një retorikë e tillë nxit përplasje edhe në rrjetet sociale. “Kur keni një kryeministër që fyen gjithçka që vjen nga opozita, me një narrativë që nuk i ka hije atij funksioni të lartë shtetëror, ai u jep shtysë qytetarëve dhe i inkurajon që në rrjetet sociale të kemi një kanonadë të gjuhës së urrejtjes”, është shprehur ajo.
Trençevska ka hedhur poshtë kritikat se LSDM-ja po përdor të njëjtën gjuhë fyese, duke këmbëngulur se partia e saj ngre çështje që lidhen me tenderët, aferat dhe rezultatet e Qeverisë. “Nëse i krahasojmë fyerjet, do të shihni se ne flasim për tenderë kriminalë, afera dhe rezultate të dobëta të pushtetit. Kjo nuk i përshtatet partisë në pushtet”, ka deklaruar nënkryetarja e LSDM-së.
FILIPÇE NUK MUND T’I FSHIJË LIDHJET ME VUÇIQIN
Debati është ashpërsuar pas akuzave të kryetarit të LSDM-së, Venko Filipçe, se modeli i qeverisjes së Vuçiqit është pasqyruar edhe në Maqedoninë e Veriut përmes lidhjeve politike, afariste dhe mediatike me pushtetin e Mickoskit. Nga VMRO-DPMNE kanë reaguar duke i cilësuar akuzat si përpjekje të Filipçes për t’u distancuar nga marrëdhëniet e tij të mëparshme me udhëheqjen serbe. Zëdhënësi i VMRO-DPMNE-së, Valentin Manasievski, ka akuzuar Filipçen dhe ish-kryeministrin Zoran Zaev për afërsi politike e personale me Vuçiqin.
“Ai dhe Zoran Zaevi i kërkonin falje Vuçiqit, bënin pakte me të dhe pinin deri në orët e hershme të mëngjesit. Në fund të fundit, Venko Filipçe, Aleksandar Vuçiq dhe Ana Bërnabiq kanë të njëjtin këngëtar që u këndon në ahengje private”, ka deklaruar Manasievski. Sipas tij, kritikat e tanishme të Filipçes ndaj Vuçiqit nuk mund të ndryshojnë marrëdhëniet e mëparshme. “Nëse Filipçe mendon se një gënjeshtër e përsëritur një mijë herë do të bëhet e vërtetë, kjo nuk mund të ndodhë. Lidhjet e Filipçes me Vuçiqin nuk mund të fshihen as me një mijë konferenca për shtyp kundër Vuçiqit”, ka thënë zëdhënësi i VMRO-DPMNE-së.
Partia në pushtet ka ngritur edhe pretendime për lidhje të tjera politike, afariste dhe personale ndërmjet ish-udhëheqjes së LSDM-së dhe strukturave të afërta me Vuçiqin, përfshirë emërime dhe bashkëpunime të mëparshme. Këto pretendime janë pjesë e akuzave partiake dhe nuk shoqërohen në materialin e përcjellë me prova të pavarura. “Venko Filipçe dhe Aleksandar Vuçiq janë një dhe e njëjta gjë. Nëse doni ta shihni realitetin, së pari ranë Zaevi dhe Filipçe, e pas tyre filloi vala”, thuhet në reagimin e VMRO-DPMNE-së.
SERBIA TREGOI SE NJË LËVIZJE QYTETARE MUND TË RRËZOJË NJË PUSHTET TË FUQISHËM
Derisa partitë politike në Maqedoninë e Veriut shkëmbejnë akuza për lidhjet me Beogradin, profesori universitar dhe ish-ministri Lubomir Frçkoski e sheh rezultatin e zgjedhjeve në Serbi përmes një këndvështrimi tjetër: fuqisë së organizimit qytetar përballë një pushteti të konsoliduar. Frçkoski ka deklaruar se zhvillimet në Serbi janë të rëndësishme jo vetëm për shkak të humbjes së Vuçiqit, por edhe për mënyrën se si u arrit ndryshimi.
“Na entuziazmon të gjithëve nga dy aspekte: jo vetëm rënia e një regjimi autoritar që vepronte në mënyrë toksike, veçanërisht ndaj nesh, por edhe mundësia që një mobilizim qytetar, në kufirin ndërmjet politikës dhe shoqërisë civile, përmes një organizimi kaq masiv, të rrëzojë një regjim kaq të fuqishëm dhe të dhunshëm autoritar”, ka deklaruar Frçkoski.
Ai ka tërhequr një paralele me përvojën e “Revolucionit Laraman” në Maqedoninë e Veriut, duke vlerësuar se lëvizjet qytetare mund të bëhen faktor vendimtar në ndryshimet politike. Sipas tij, fitorja e Listës Studentore dëshmon se organizimi qytetar mund të shndërrohet në një forcë të rëndësishme politike, edhe përballë strukturave të fuqishme partiake.
A DO TË KETË EFEKT DOMINO EDHE NË MAQEDONI?
Frçkoski ka shprehur pritjen që zhvillimet në Serbi të ndikojnë edhe në atmosferën politike në Maqedoninë e Veriut. Megjithatë, ai pranon se nuk është e qartë se si mund të organizohet një mobilizim i ngjashëm qytetar në vend. “Nuk e di se si do të zgjohen ato forca qytetare në Maqedoni dhe si do të bashkohen me opozitën, sepse ky bashkim do të jetë i rëndësishëm”, ka deklaruar profesori.
Ai ka përdorur tone të ashpra ndaj Qeverisë së Mickoskit, të cilën e akuzon për përkeqësimin e gjendjes ekonomike dhe të pozitës ndërkombëtare të vendit.
“Ne po shënojmë regres në mënyrë të ashpër. Pas Gruevskit, kjo është prapambetja e dytë në planin ndërkombëtar dhe na ka varfëruar tmerrësisht”, ka thënë Frçkoski. Sipas tij, pakënaqësia qytetare, zhvillimet politike dhe qëndrimi i faktorit ndërkombëtar mund ta shtojnë presionin ndaj pushtetit aktual. “Besoj se ky reflektim në sektorin qytetar dhe politik, si dhe në marrëdhënien ndërkombëtare ndaj nesh, do ta forcojë presionin për largimin e këtij pushteti”, është shprehur Frçkoski.
NGA TRAGJEDIA NË NOVI SAD TE NDRYSHIMI POLITIK NË BEOGRAD
Ndryshimi në Serbi erdhi pas pothuajse dy vjetësh protestash studentore, të cilat nisën pas shembjes së strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad, në nëntor të vitit 2024, ku humbën jetën 16 persona. Protestat, që fillimisht kërkonin përgjegjësi për tragjedinë, u zgjeruan në një lëvizje kundër korrupsionit të pretenduar, keqpërdorimit të institucioneve dhe mënyrës së qeverisjes. Lëvizja studentore më pas u organizua edhe për pjesëmarrje në zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 25 tetorit.
Përvoja serbe tashmë po interpretohet në mënyra të ndryshme nga aktorët politikë në Maqedoninë e Veriut. Për opozitën, ajo shërben si argument për rëndësinë e mobilizimit qytetar dhe kontrollit demokratik të pushtetit. Për VMRO-DPMNE-në, reagimet e LSDM-së hapin pikëpyetje mbi marrëdhëniet e saj të mëparshme me Vuçiqin. Në këto kundërshtime mes opozitës dhe pushtetit, megjithatë, mbetet edhe një çështje më e gjerë: sa mund të ndikojnë zhvillimet politike në vendet fqinje në kërkesat e qytetarëve të Maqedonisë së Veriut për institucione funksionale, standard më të mirë jetese dhe llogaridhënie? /Koha/
