Sot, më 29 tetor, shënohet Dita Ndërkombëtare e Kujdesit dhe Mbështetjes, një ditë që vë në pah rëndësinë e kujdesit ndaj personave që kanë nevojë për mbështetje, veçanërisht fëmijëve me aftësi ndryshe, si dhe rolin e kujdestarëve në jetën e tyre.
Kujdesi për një fëmijë me aftësi ndryshe nuk kufizohet vetëm në përmbushjen e nevojave të përditshme. Ai kërkon durim, mirëkuptim, përkushtim dhe aftësi për të njohur e kuptuar nevojat individuale të secilit fëmijë.
Kujdestarët luajnë një rol të rëndësishëm në krijimin e një mjedisi ku fëmijët ndihen të sigurt, të pranuar dhe të kuptuar.
Me rastin e kësaj dite, Slloboden Peçat ka zhvilluar një intervistë me Shihrete Lutviun, kujdestare në Qendrën për Fëmijë dhe të Rinj “Dr. Zllatan Sremec” në Shkup, për të diskutuar mbi sfidat e këtij profesioni, rolin e kujdestarëve në zhvillimin e fëmijëve dhe rëndësinë e mbështetjes që u nevojitet familjeve.
Intervista synon ta afrojë këtë profesion me publikun dhe të ndërgjegjësojë shoqërinë për rëndësinë e kujdesit, mirëkuptimit dhe mbështetjes ndaj çdo fëmije.
Si duket një ditë e zakonshme në jetën e një kujdestari?
Një ditë pune si kujdestare është e mbushur me përgjegjësi të shumta, por edhe me situata që kërkojnë durim, vëmendje dhe përshtatje.
Çdo fëmijë ka zakonet, nevojat, mënyrën e komunikimit dhe ritmin e vet.
Dita fillon me pritjen e fëmijëve dhe vazhdon me ndihmën në aktivitetet e përditshme, kujdesin për higjienën personale, mbështetjen gjatë ushqyerjes, veshjes dhe lëvizjes, si dhe me inkurajimin e tyre për të fituar më shumë pavarësi.
Nuk ekziston një qasje universale që u përshtatet të gjithë fëmijëve. Më e rëndësishmja është që secili prej tyre të marrë kujdesin, vëmendjen dhe sigurinë që i nevojitet.
Cila është përgjegjësia më e madhe kur prindërit j’ua besojnë fëmijët e tyre?
Përgjegjësia më e madhe është siguria dhe mirëqenia e fëmijës.
Prindërit na besojnë atë që kanë më të shtrenjtë dhe ky besim nuk duhet marrë asnjëherë si i mirëqenë.
Kjo përgjegjësi kërkon vigjilencë të vazhdueshme, përkushtim dhe vëzhgim të kujdesshëm të nevojave dhe reagimeve të secilit fëmijë.
Është veçanërisht e rëndësishme të kuptojmë kur një fëmijë ndien shqetësim, dhimbje, frikë ose ka nevojë për ndihmë, edhe në rastet kur nuk është në gjendje ta shprehë këtë me fjalë.
Detyra jonë nuk është vetëm të kujdesemi për sigurinë fizike, por edhe të respektojmë dinjitetin e fëmijës dhe të krijojmë një mjedis ku ai ndihet i pranuar dhe i mbrojtur.
Për çfarë kanë më shumë nevojë fëmijët me aftësi ndryshe: për durim, dashuri apo diçka tjetër?
Ata kanë nevojë për të gjitha këto, por edhe për diçka që ndonjëherë e harrojmë: mirëkuptimin.
Dashuria është e rëndësishme dhe durimi është i domosdoshëm, por ato duhet të shoqërohen me njohuri, profesionalizëm dhe respekt ndaj nevojave individuale të fëmijës.
Nuk mjafton vetëm dëshira për t’i ndihmuar. Duhet të dimë se si t’i mbështesim, në mënyrë që të mësojnë, të zhvillohen dhe gradualisht të fitojnë më shumë pavarësi.
Këta fëmijë nuk kanë nevojë për mëshirë, por për mbështetje, pranim dhe mundësi për të shfaqur aftësitë e tyre.
Ndonjëherë, ndihma më e madhe që mund t’i ofrojmë një fëmije është t’i japim kohën e nevojshme për ta kryer vetë një veprim, në vend që ta bëjmë ne për të.
Sa e vështirë është të fitoni besimin e një fëmije që nuk flet ose ka vështirësi në komunikim?
Ndonjëherë nevojitet shumë kohë, por pikërisht në këto situata mësojmë se komunikimi nuk përbëhet vetëm nga fjalët.
Një fëmijë mund të komunikojë përmes shikimit, lëvizjeve, gjesteve, shprehjeve të fytyrës, tingujve ose ndryshimeve në sjellje.
Detyra jonë është të mësojmë t’i njohim këto sinjale dhe të mos presim që çdo fëmijë të komunikojë në mënyrën me të cilën jemi mësuar ne.
Besimi ndërtohet gradualisht, përmes qëndrueshmërisë, qasjes së qetë, respektimit të hapësirës personale dhe krijimit të një rutine të parashikueshme në aktivitetet e përditshme.
Kur një fëmijë ndien se dikush e kupton dhe nuk e detyron të bëjë diçka për të cilën ende nuk është gati, ai fillon gradualisht të hapet.
Ndonjëherë, një shikim, pranimi i afërsisë sonë apo një kërkesë spontane për ndihmë përbëjnë një hap të madh përpara.
Cila është sfida më e madhe me të cilën përballeni në këtë profesion?
Sfida më e madhe është t’u përgjigjemi nevojave të ndryshme të secilit fëmijë, duke ruajtur qetësinë, vëmendjen dhe qëndrueshmërinë në punë.
Disa fëmijë kanë nevojë për mbështetje të vazhdueshme fizike, të tjerë për ndihmë në komunikim, ndërsa disa të tjerëve u nevojitet më shumë kohë për të pranuar një ndryshim ose një aktivitet të ri.
Jo çdo ditë sjell përparim të dukshëm dhe ndonjëherë edhe detyrat më të thjeshta kërkojnë përpjekje të mëdha.
Një sfidë tjetër është ruajtja e vazhdimësisë së kujdesit dhe ndërtimi i një bashkëpunimi të mirë me mësuesit, bashkëpunëtorët profesionalë dhe prindërit.
Megjithatë, më e rëndësishmja është të mos e krahasojmë një fëmijë me të tjerët, por ta vlerësojmë përparimin e tij në raport me aftësitë dhe arritjet e mëparshme.
Si e përballoni stresin dhe ku e gjeni forcën për të vazhduar në ditët më të vështira?
Nuk do të ishte e sinqertë të thosha se kjo punë nuk është stresuese.
Ka ditë kur ngarkesa fizike dhe emocionale është e madhe, veçanërisht kur një fëmijë është i shqetësuar, kur nuk arrijmë ta kuptojmë menjëherë nevojën e tij ose kur rezultatet nuk janë ato që kemi pritur.
Në situata të tilla, përpiqemi të ruajmë qetësinë, të bëjmë një pushim kur kushtet na e lejojnë dhe të kërkojmë mbështetje nga kolegët.
Është shumë e rëndësishme të punosh në një ekip ku mund të flasësh hapur dhe të shkëmbesh përvoja.
Forcën e gjejmë edhe te sukseset e vogla të fëmijëve: në momentet kur ata na njohin, na drejtohen në mënyrën e tyre ose arrijnë të bëjnë diçka që më parë e kishin të vështirë.
Këto momente na kujtojnë arsyen pse e kemi zgjedhur këtë profesion.
Cili është momenti më i lumtur në punën tuaj, ai që ju bën të thoni se çdo përpjekje ia ka vlejtur?
Janë momentet kur vërejmë se një fëmijë ka bërë një hap përpara, sado i vogël që mund t’u duket të tjerëve.
Kur një fëmijë që më parë ka qenë i tërhequr fillon ta pranojë kontaktin, kur kërkon ndihmë në mënyrën e vet, kur arrin të kryejë një aktivitet në mënyrë të pavarur ose kur na tregon se ka fituar besim tek ne.
Është e vështirë të veçoj një moment të vetëm, sepse çdo fëmijë ka historinë dhe fitoret e veta të vogla.
Për ne, suksesi nuk është gjithmonë diçka e madhe dhe e dukshme.
Ndonjëherë suksesi është kur një fëmijë vjen me buzëqeshje, ndihet rehat në praninë tonë ose tregon më shumë pavarësi në kryerjen e një veprimi që më parë nuk arrinte ta bënte.
Pikërisht në këto momente themi me bindje se çdo përpjekje ia ka vlejtur.
Shpesh thuhet se kujdestarët janë prindër të dytë. Sa e vështirë është kjo përgjegjësi, veçanërisht kur kujdeseni për shumë fëmijë që vijnë nga mjedise të ndryshme familjare?
Është një përgjegjësi e madhe, por mendoj se është e rëndësishme të bëhet dallimi ndërmjet rolit të prindit dhe atij të kujdestarit.
Ne nuk jemi zëvendësues të prindërve, por profesionistë që kemi përgjegjësinë të ofrojmë kujdes, mbështetje dhe siguri në mjedisin ku punojmë.
Çdo fëmijë vjen nga një mjedis familjar i ndryshëm dhe ka zakonet, përvojat, nevojat dhe reagimet e veta emocionale.
Prandaj, duhet t’u qasemi fëmijëve pa paragjykime dhe pa pritur që të gjithë të sillen në të njëjtën mënyrë.
Kjo punë kërkon pjekuri të madhe emocionale, por edhe respektim të kufijve të qartë profesionalë.
Mund të jemi të afërt dhe të kujdesshëm, duke ruajtur njëkohësisht profesionalizmin.
Fëmijët kanë nevojë pikërisht për një të rritur tek i cili mund të mbështeten, që u ofron siguri dhe i ndihmon të zhvillohen.
Cili është mesazhi juaj për prindërit? Çfarë mendoni se u mungon më shumë fëmijëve në familje?
Mesazhi im për prindërit është që t’u kushtojnë më shumë kohë fëmijëve të tyre, por edhe të kenë më shumë besim në aftësitë e tyre.
Në përditshmërinë e mbushur me detyrime, ndonjëherë harrojmë se fëmijët nuk kanë gjithmonë nevojë për gjëra materiale apo që ne t’ua zgjidhim çdo vështirësi.
Ata kanë nevojë për praninë tonë, vëmendjen, bisedën, kohën e kaluar së bashku dhe ndjenjën se janë të pranuar ashtu siç janë.
Kur bëhet fjalë për fëmijët me aftësi ndryshe, është veçanërisht e rëndësishme të mos i nënvlerësojmë aftësitë e tyre dhe të mos i mbrojmë në atë masë sa t’ua kufizojmë mundësinë për të provuar të bëjnë diçka vetë.
Jo çdo fëmijë e shfaq përparimin në të njëjtën mënyrë apo në të njëjtën kohë.
Prandaj, duhet të jemi të duruar, t’i vlerësojmë sukseset e tyre të vogla dhe t’i inkurajojmë vazhdimisht.
Gjithashtu, prindërit nuk duhet të ngurrojnë të kërkojnë mbështetje profesionale sa herë që kanë nevojë.
Bashkëpunimi ndërmjet familjes, shkollës dhe profesionistëve është jashtëzakonisht i rëndësishëm.
Kur të gjithë punojmë drejt të njëjtit qëllim, fëmija ka kushte më të mira për zhvillim.
Në fund, dua të theksoj se çdo fëmijë meriton të shihet, të dëgjohet dhe të pranohet.
Nuk duhet ta masim suksesin e fëmijëve sipas pritshmërive të të tjerëve, por sipas përparimit që ata arrijnë në raport me aftësitë e tyre.
Ky është thelbi i kujdesit: ta ndihmojmë fëmijën të ndihet i sigurt, i vlerësuar dhe i aftë.
