Kursimet e qytetarëve gati janë dyfishuar në pese vitet e fundit. Të dhënat e Bankës Popullore tregojnë se ato janë rritur nga 4.6 miliardë euro në dhjetor të vitit 2020 në mbi 7.2 miliardë euro në dhjetor 2025. Për më tepër, Banka Popullore njoftoi se kursimet e amvisërive në sistemin bankar vendas mbeten të qëndrueshme dhe elastike edhe gjatë tronditjeve ekonomike.
“Në dhjetor 2025, depozitat totale arritën në 445 miliardë denarë, që përfaqëson një rritje vjetore prej 12%, ndërsa që nga periudha e pandemisë ato janë rritur me mbi 50%. Rritje e fortë vërehet në depozitat në denarë dhe ato afatgjata, të cilat arrijnë 55% të depozitave në denarë dhe 33.5% të depozitave afatgjata. Depozitat bankare mbeten forma më e rëndësishme dhe më e sigurt e kursimeve, duke përbërë rreth 60% të aseteve financiare të familjeve, të ndjekura nga fondet private të pensioneve me rreth 25%”, thonë nga Banka Qendrore. Sipas tyre ky rezultat që flet për stabilitetin e sistemit financiar, por edhe për rritjen e ndërgjegjësimit të popullsisë kur bëhet fjalë për sigurinë e tyre financiare.
Ekonomistët thonë se në të gjithë rajonin me luhatje të vogla, megjithatë rriten kursimet e qytetarëve në banka për shkak se të hollat vendosen në librezat e kursimit, jo për të realizuar fitim për shkak të kamatave që vazhdimisht ulen, por para së gjithash që ato t’i kenë të hollat të sigurta për ditët kur më së shumti do t’ju nevojiten. Pandemia, sipas ekspertëve, ishte nxitësi i akumulimit të parave në banka nga “jastëku”, duke shtuar se kursimet janë një nga “motorët” kryesorë të rritjes ekonomike. Sa më të larta të jenë kursimet e brendshme, aq më të larta janë mundësitë e investimit. Nëse kursimet e brendshme janë më të ulëta se nevojat për investime, kjo do të imponojë një nevojë për të marrë hua nga jashtë, gjë që nga ana tjetër do të shkaktojë një rritje të huamarrjes së jashtme.
“Qytetarët kanë besim të lartë në sektorin bankar, gjë që nuk është për t’u habitur, duke pasur parasysh se sistemi, në një periudhë krizash të shumëfishta që mbivendosen, është ende i qëndrueshëm, me kapital të lartë dhe likuid”, thotë Banka Kombëtare.
Analizat e mëparshme konfirmojnë se një pjesë e konsiderueshme e popullsisë ka zakone të forta kursimi, veçanërisht brezat e vjetër që janë mësuar të menaxhojnë paratë e tyre në mënyrë më të përgjegjshme. Për më tepër, inflacioni, rritja e kostove të jetesës dhe pasiguria në punë luajnë një rol të madh në sa mund të kursejnë njerëzit. Profesori universitar nga Fakulteti i Ekonomisë në Universitetin “Nënë Tereza”, Neritan Turkeshi thekson se sistemi bankar i Maqedonisë është i qëndrueshëm, dhe qytetarët mbeten konsistentë me kursimet tradicionale, ata kursejnë më shumë në banka dhe investojnë më pak në aksione. “Kursimet janë rritur edhe për shkak të krijimit të Fondit të Sigurimit të Depozitave, që u jep qytetarëve një ndjenjë sigurie. Njëherësh qytetarët dinë më pak për llojet e tjera të investimeve si ato të aksioneve që kërkon kohë, njohuri dhe edukim, por edhe para si dhe ndjekje të rregullt të trendeve të ndryshme ekonomike dhe financiare. Njëherësh qytetarët në kushte të pasigurisë preferojnë t’i mbajnë fondet e tyre në banka dhe të marrin interesa të papërfillshme sesa të hyjnë në një sipërmarrje biznesi të mbushur me rreziqe, por edhe kanë prirje të blejnë banesa”, shton Turkeshi.
Nga ana tjetër, edhe pse investimet në instrumente financiare jo-bankare, alternative, janë në rritje të vazhdueshme, pjesa e tyre në totalin e kursimeve dhe investimeve të qytetarëve maqedonas është ende në një nivel shumë të ulët. Sipas të dhënave zyrtarisht të disponueshme, të gjitha format e tjera të kursimeve ose investimeve – fondet, aksionet e kompanive vendase dhe të huaja, sigurimi i jetës, fondet vullnetare private të pensioneve, etj, nuk përbëjnë më shumë se një miliard euro. Kjo do të thotë se rreth 87 për qind e kursimeve familjare mbahen në banka, ku rendimentet janë më të ulëta dhe në vitet e fundit ato nuk kanë qenë në gjendje të “mposhtin” as inflacionin.
Ndryshe, shoku i fundit i madh për tregun bankar maqedonas ishte falimentimi i “Eurostandard Bank”, 6 vjet më parë. Banka kishte depozita kursimi prej 71.5 milionë eurosh. Në atë kohë, u vu re një rënie e përkohshme e depozitave bankare, por situata më pas u stabilizua. Qytetarët maqedonas ende e kujtojnë falimentimin e bankës së kursimeve TAT, nga disa dekada më parë. Rreth 13.000 qytetarë u dëmtuan në këtë aferë, për një shumë prej mbi 60 milionë eurosh.
Fondi i Sigurimit të Depozitave u krijua në atë kohë, fillimisht si Fond i Sigurimit të Depozitave të Kursimeve në pronësi të të gjitha bankave dhe bankave të kursimit në atë kohë, dhe që nga viti 2000 në pronësi të shtetit. Limiti për kompensimin e depozitave të kursimit ndryshoi nga 10 mijë marka gjermane, pastaj 10 mijë euro, pastaj 20 mijë euro, dhe që nga viti 2010 të gjithë kursimtarët kompensohen plotësisht deri në 30 mijë euro. Në shumën deri në 30.000 euro, kryegjëja dhe interesi i të gjitha depozitave të mbajtura nga një person si depozitues në një bankë në ditën e ndodhjes së ngjarjes së riskut i nënshtrohen kompensimit. /Koha.mk/
