Në javët e fundit, qytetarët janë ankuar në rrjetet sociale për sulme nga tufa qensh në Shkup. Organizatat për mbrojtjen e kafshëve e atribuojnë këtë rritje importimit të qenve endacakë nga qytete të tjera, duke hedhur poshtë spekulimet për një “import” të organizuar nga vendet fqinje. Qyteti i Shkupit nuk ka deklaruar se çfarë do të bëjë për të zgjidhur problemin, as sa kompensim ka paguar qytetarëve të kafshuar nga qentë endacakë.
“Nuk ndihem i sigurt gjatë rrugës për në shtëpi,” thotë 33-vjeçari Atanasij Karadakovski, duke iu referuar disa sulmeve të fundit nga tufa qensh endacakë, të cilët e ndiqnin pranë shtëpisë së tij në lagjen Gjorçe Petrov të Shkupit.
Për fat të mirë, thotë ai, ka arritur të shpëtojë nga dhëmbët e qenve dhe të mbetet i padëmtuar çdo herë. Një pajisje që mban gjithmonë me vete është një pajisje që prodhon tinguj, me funksion ndalimin e sjelljes agresive të qenve.
“Nuk do të them asgjë të re për atë që të gjithë e dimë – problemi ekziston, nuk ka zgjidhje sistemike në horizont, reagimet nuk po shuhen, dhe njerëzit janë të ndarë se si të reagojnë dhe çfarë të bëjnë. Personalisht, jam vënë në situata ku më është dashur të sulmohem disa herë dhe të shpëtoj jetën time. Kohët e fundit, një mik u sulmua në territorin e komunës së Karposhit. Ai përfundoi në Qendrën e Urgjencës, pastaj në Klinikën e Sëmundjeve Infektive, dhe ne ishim të detyruar të kërkonim tetanos në një farmaci private në orën 02:00 të mëngjesit – sepse nuk kishte dhe duhej ta blinim nga xhepi ynë, pa pyetur askush nëse kishim para,” thotë Karadakovski.
Në komunën fqinje të Karposhit, qytetarët shpesh publikojnë video të tufave të qenve që lëvizin në rrugë. Në rrjetet sociale janë shfaqur pretendime se qentë me etiketa veshi nga Shqipëria po “rrëmbehen”, duke ngritur dyshime për transport të paligjshëm dhe ndërkufitar.
Grupi këshillues “Të Pavarurit për Karposhin” paralajmëron se problemi po përshkallëzohet dhe ka iniciuar formimin e një shtabi krize brenda komunës për ta trajtuar urgjentisht. Ata kërkojnë që qentë e identifikuar nga komunat e tjera të kthehen menjëherë dhe që Ministria e Brendshme të identifikojë personat që i mbajnë dhe t’i ndëshkojë.
“Të kontrollohen kamerat e ‘Qytetit të Sigurt’ për ditët dhe vendet e raportuara kur u njoftua se një grup qensh të pastrehë u shkarkua në Karposh, dhe të jepet një raport për veprimet e ndërmarra. Duhet të ketë patrulla të përhershme në të gjitha hyrjet/daljet e komunës, të cilat do të kontrollojnë automjetet që transportojnë qentë. Po ashtu, ndryshimet në ligje dhe akte nënligjore duhet të bëhen, nëse është e nevojshme, për të zgjidhur këtë problem në nivel të gjithë vendit,” reagojnë “Të Pavarurit për Karposhin”.
“Anima Mundi” thotë se ka hasur qen nga Shqipëria në terren, por nuk mund ta konfirmojë këtë.
“Po flasim për një qen që e pamë vetëm një herë, me një etiketë që nuk kishte shenjë specifike për vendin tonë. Nuk e gjetëm më qenin, as Ndërmarrja Publike ‘Lajka’. Më vonë u raportua se po silleshin kamionë me qen nga vende të tjera. Është fakt që po sillen qentë në Shkup, por nga komunat e tjera. Nuk mendoj se dikush po i importon me kamionë nga jashtë vendit; kjo është pak më e pabesueshme,” thotë Gizela Boškovska Georgievska nga “Anima Mundi”.
Pas postimeve në rrjetet sociale dhe një raporti nga Ndërmarrja Publike “Lajka”, policia doli në terren dhe kryen kontrolle operative, por nuk gjeti qentë.
“Ju informojmë se deri më sot nuk është regjistruar asnjë transport i tillë në pikat kufitare shtetërore. Ministria e Brendshme po ndërmerr gjithashtu aktivitete shtesë në brezat e gjelbër të kufirit shtetëror,” u përgjigj Ministria e Brendshme ndaj dyshimeve për qentë nga vendet fqinje.
“Anima Mundi” dokumentoi një rast të një qeni që përfundoi në bulevardet e Shkupit nga Prishtina. Ky është një rast nga viti 2024, dhe origjina e tij nga Kosova u konfirmua nga organizata joqeveritare Fondacioni për të Drejtat e Kafshëve nga Prishtina. Qeni ishte kapur dhe liruar nga një veteriner i punësuar nga Komuna e Prishtinës dhe kjo u dokumentua me foto dhe video.
Qyteti i Shkupit nuk ka dhënë përgjigje ndaj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë nëse dhe çfarë veprimesh po ndërmerr qeveria e re e qytetit për të adresuar ankesat e banorëve dhe problemin e tufave të qenve, përcjell Nistori.
Nuk është import i organizuar, por pronësi e papërgjegjshme
Ndërmarrja Publike “Lajka” thotë se deri tani kanë kapur qentë nga Kosova, Serbia, Turqia dhe vende të tjera, ku nuk kanë kontrolluar mikroçipin e kafshës.
Drejtoresha Radmilla Pesheva mohon se qentë janë sjellë në mënyrë të organizuar nga vendet e tjera, por konfirmon se ka hyrje të paligjshme nga pronarë të papërgjegjshëm.
“Kur një qen ka mikroçip nga dikush tjetër, kushdo që e blen jashtë vendit duhet ta regjistrojë në emrin e tij në sistemin tonë veterinar. Ata nuk e bëjnë këtë, duke shkelur ligjin. Qeni duhet të ketë certifikata shëndetësore dhe vaksina të vlefshme. Pa këto, qeni konsiderohet i paligjshëm,” thotë Peheva.
Problemi shtesë është se doganierët nuk kontrollojnë qentë në kufi. Rregullat kërkojnë thirrjen e një inspektori veterinar për kontroll të mikroçipit dhe dokumentacionit. Shumë doganierë nuk kanë lexues mikroçipesh dhe inspektorë të disponueshëm, duke lehtësuar importin e qenve pa dokumentacion të plotë.
Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë nuk ka dhënë informacion për kontrollet e rregullta në kufi dhe për sanksionet ndaj komunave për trajtimin e qenve endacakë (sterilizim, çipim).
Gjoba më të larta për braktisjen e qenve janë të nevojshme
Bashkitë dhe qyteti i Shkupit janë përgjegjës për mbledhjen e qenve endacakë dhe të paregjistruar, duke i vendosur përkohësisht në strehimore. Këta duhet të regjistrohen nga Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë.
Organizatat për mbrojtjen e kafshëve vërejnë se gjobat për pronarët e papërgjegjshëm janë të ulëta dhe qasja e komunave është e pamjaftueshme.
“Pronarët duhet të kontrollohen, veçanërisht nga zonat rurale. Gjobat duhet të jenë më të larta; një gjobë prej 15 eurosh nuk mjafton. Nga 70–80 komuna, vetëm 40–50 zbatojnë trajtimin. Qentë lëvizin nga një komunë në tjetrën, p.sh. nga Prilepi në Manastir, nga Gostivari në Tetovë. Agjencia duhet të kontrollojë komunat. Kjo duhet të jetë një strategji kombëtare me legjislacion dhe zbatim të mirë. ‘Laika’ nuk mund ta zgjidhë problemin vetëm pasi të lindë ai,” thonë aktivistët e “Anima Mundi”.
