Debati për një parlament me 90 deputetë në vend të 120 aktualë po kthehet përsëri në qendër të vëmendjes politike. Mbështetësit flasin për racionalizimin e sistemit, ndërsa kritikët frikësohen për uljen e përfaqësimit politik, shkruan SP, përcjell Nistori.
Ideja për zvogëlimin e numrit të deputetëve në Parlamentin e Maqedonisë është rikthyer në debatin politik. Brenda kuadrit të grupit të punës, i cili supozohet të diskutojë ndryshimet në modelin zgjedhor, po shqyrtohet mundësia që legjislatura të ketë 90 deputetë në të ardhmen, në vend të 120 që ka aktualisht.
Kjo mundësi ka dalë si një pikë e mundshme e marrëveshjes ndërpartiake, pasi në publik u përfol se një kërkesë e tillë do të vihej në tryezë njëkohësisht me diskutimin për futjen e një njësie të vetme zgjedhore.
Grupi i punës, i cili duhej të fillonte aktivitetin në Ministrinë e Drejtësisë të premten e kaluar, nuk zhvilloi një debat përmbajtësor për shkak të ankesave se materialet e punës nuk ishin siguruar në shqip. Megjithatë, nga deklaratat që pasuan, u duk qartë se çështja e zvogëlimit të numrit të deputetëve po shqyrtohet seriozisht.
Propozim për reduktim
Deputetja e Lëvizjes ZNAM, Vesna Bendevska, deklaroi se partia e tyre riafirmon kërkesën për të ulur numrin e deputetëve në 90, duke theksuar se një ndryshim i tillë do të kishte ndikim të rëndësishëm në shoqëri.
“Qëndrimi i ZNAM është që numri i deputetëve në dhomën legjislative të zvogëlohet në 90, një numër që korrespondon me madhësinë reale të popullsisë. Kjo do të kontribuonte në racionalizimin e kostove materiale, financiare dhe njerëzore. Do të fitojmë një organ legjislativ më funksional, më efikas dhe më të konsoliduar,” deklaroi Bendevska.
Çështja e numrit të deputetëve nuk është e re në skenën politike maqedonase. Në periudha të ndryshme, mendime pozitive për një ndryshim të tillë janë shprehur si nga partitë në pushtet, ashtu edhe nga opozita, duke hapur mundësinë për një marrëveshje më të gjerë politike.
Kryeministri Hristijan Mickoski, edhe kur ishte udhëheqës i opozitës, ka folur për nevojën e reduktimit të administratës dhe optimizimit të sistemit institucional.
“Ky sistem prej 120 deputetësh është shumë i madh dhe frustrues për qytetarët, kostot janë të larta, dhe pushteti i akumuluar është shumë i madh. Duke ulur numrin e deputetëve në 90, do të zvogëlohet edhe numri i deputetëve të privilegjuar,” tha Mickoski.
Zvogëlimi i numrit të deputetëve ishte pjesë e programit zgjedhor të VMRO-DPMNE-së në zgjedhjet e fundit parlamentare. Në prill 2024, nënkryetari i atëhershëm i partisë dhe sot ministër i Mbrojtjes, Vlado Misajlovski, theksoi se çështja duhet të hapet seriozisht brenda reformave institucionale.
Pikëpamje të ngjashme shprehu në janar të këtij viti koordinatori i grupit parlamentar të LSDM-së, Oliver Spasovski, dhe mbështetje për këtë ide erdhi edhe nga LDP.
Vende të garantuara?
Megjithatë, dilema mbetet nëse zvogëlimi i numrit të vendeve parlamentare do t’u përshtatet të gjitha partive, veçanërisht subjekteve më të vogla që mund të kenë vështirësi në sigurimin e përfaqësimit.
Deputeti Bejcan Ilyas nga Partia Demokratike e Turqve në Maqedoni (DPTM) shprehet se iniciativa po rihapet me justifikimin e uljes së kostove, por sipas tij, kjo nuk reflekton thelbin e përfaqësimit parlamentar.
“Alibia kryesore është kursimi i kostove, por kjo nuk qëndron. Sa mund të kushtojnë 30 deputetë nëse rezultati është një shoqëri më e mirë dhe përfaqësim më i drejtë i qytetarëve? Në këtë vend, kemi shpenzuar më shumë për gjëra të panevojshme. Deputeti përfaqëson qytetarët e tij, dhe zvogëlimi i numrit do të reduktonte këtë përfaqësim,” shpjegoi Iljas.
Ai njofton se DPTM mund të kërkojë vende të garantuara parlamentare nëse zbatohet ulja në 90 deputetë:
Kodi Zgjedhor i Parë
Lideri i Lëvizjes Popullore, Skender Rexhepi-Zejd, tha se nuk sheh problem në uljen e numrit të deputetëve, por para se të ndodhë, duhet të kryhen ndryshime më të rëndësishme në Kodin Zgjedhor, si futja e një zone të vetme zgjedhore, listave të hapura dhe pragut zgjedhor.
Deputeti i së majtës, Amar Mecinovic, theksoi se prioriteti kryesor mbetet miratimi i një Kodi të ri Zgjedhor që reformon sistemin politik.
“Ne mbështesim iniciativën për zvogëlimin e numrit të deputetëve, megjithëse ideja jonë është nga 120 në 100, dhe dyshojmë se ulja do të ndikojë në rritjen e efikasitetit të parlamentit me partitë aktuale në pushtet,” tha Mecinovic.
Kursimet financiare
Llogaritjet tregojnë se ulja e 30 deputetëve mund të kursejë rreth 2,200 euro në muaj, ose rreth 792,000 euro në vit, dhe rreth 3.1 milion euro për një mandat katërvjeçar.
Krahasime rajonale
Argumentet për uljen e numrit të deputetëve shpesh lidhen me trendet demografike. Sipas regjistrimit të fundit, Maqedonia ka rreth 1.8 milionë banorë, në rënie nga rreth dy milionë në 2002.
Në rajon, krahasimet janë si më poshtë:
Kosova (rreth 1.6 milionë banorë) – 120 deputetë
Sllovenia (rreth 2.1 milionë banorë) – 90 deputetë
Mali i Zi (rreth 620,000 banorë) – 81 deputetë
Serbia (rreth 7 milionë banorë) – 250 deputetë
Bullgaria (rreth 6.5 milionë banorë) – 240 deputetë
Shqipëria (rreth 2.5 milionë banorë) – 140 deputetë
Greqia (rreth 10.5 milionë banorë) – 300 deputetë
