Pas më pak se dy ditësh debati, deputetët miratuan buxhetin e vitit 2026 me 71 vota pro dhe 14 kundër. Përveç huamarrjes më të madhe, shteti planifikon të ketë të ardhura më të larta nga mbledhja e taksave këtë vit. Konkretisht, mbi këtë bazë janë planifikuar të ardhura prej gati 3.5 miliardë eurosh, që është një rritje prej 6 për qind krahasuar me buxhetin e vitit aktual. Shuma prej 2.8 miliardë euro shkon për paga dhe pensione, 654 milionë euro për investime kapitale, 1.7 miliardë euro për shlyerjen e borxhit, 450 milionë euro për mallra dhe shërbime, 875 milionë euro për kujdesin shëndetësor. Këto janë shkurtimisht pikat kryesore në propozimin e thesarit të shtetit për vitin 2026.
Nga ana e të ardhurave, priten më shumë para edhe nga tatimi mbi të ardhurat personale me 8.7 për qind. Rritja më e madhe duhet të jetë në të ardhurat nga tatimi mbi fitimin prej mbi 14 për qind. Gjithashtu, 1.5 miliardë euro do të mblidhen nga mbledhja e tatimit mbi vlerën e shtuar në thesarin e shtetit. Akcizat janë planifikuar të mbulojnë 582 milionë euro ose 1.3 për qind më shumë. Fondet më të shumta do të sigurohen nga kontributet sociale, rreth 1.9 miliardë euro. Plane të tilla ambicioze bazohen kryesisht në procesin e ardhshëm të futjes së faturave elektronike, digjitalizimin e proceseve, por edhe strategjinë për reduktimin e ekonomisë informale.
Për deputetët në pushtet, bëhet fjalë për një buxhet zhvillimi, me projekte infrastrukturore, me mbështetje për biznesin, duke mbrojtur pensionistët duke rritur pensionet dhe duke sjellë rritje të pagave. Sipas opozitës, Buxheti ka parashikime jorealiste dhe shërben vetëm për të fituar pikë politike. Opozita shton se pagat po ngecin.
Prioritetet kryesore në fushën e investimeve kapitale janë kryesisht në fushën e infrastrukturës rrugore dhe hekurudhore. Është planifikuar të ndërtohen disa pjesë përgjatë Korridorit 8 nga Tetova në Kërçovë. Gjithashtu është planifikuar të përfundojë realizimi i pjesës së autostradës nga Kërçova në Ohër. Janë planifikuar edhe fonde për ndërtimin e pjesës së dytë të hekurudhës për në Bullgari, ndërtimin dhe pajisjen e stacionit hekurudhor Tabanocë, në kufirin me Serbinë, një stacion rajonal për mbeturina të ngurta, si dhe për stacione trajtimi në Manastir dhe Tetovë. Më shumë fonde do të jenë në dispozicion për komunat, Ministrinë e Politikës Sociale, Ekonomisë dhe Punës dhe Energjetikës. Plani është të blihen ambulanca të reja dhe autobusë të rinj për transportin urban.
Qeveria thotë se dokumenti duhet të sjellë stabilitet dhe zhvillim në ekonomi, si dhe konsolidim fiskal. “Buxheti i vitit 2026 është realist, i zhvilluar dhe çdo artikull është projektuar me shumë kujdes. Kjo është provë se ne mund të menaxhojmë me zgjuarsi, disiplinë dhe vizion edhe në kohë sfidash globale. Me këtë dokument, Qeveria forcon besimin në institucione, mbështet rolin e sektorit privat si nxitës i rritjes ekonomike dhe krijon kushte për intensifikimin e investimeve vendase dhe të huaja. Përmes masave të konsolidimit fiskal dhe kontrollit më të madh të anës së shpenzimeve, si dhe vazhdimit të rezultateve pozitive në produktin e brendshëm bruto, do të kemi edhe një ulje të borxhit publik”, theksoi Ministrja e Financave, Gordana Dimitrieska-Koçoska.
Opozita kritikon se buxheti nuk kujdeset për qytetarët dhe se disa artikuj socialë janë ulur. Nga mbi 200 amendamentet e paraqitura, u pranuan gjashtë. Në buxhetin për vitin e ardhshëm, të ardhurat totale parashikohen në 6.1 miliardë euro dhe shpenzimet në 6.7 miliardë euro. Deficiti buxhetor është planifikuar në 638 milionë euro ose 3.5 për qind e PBB-së së planifikuar. Pritet rritje e Prodhimit të Brendshëm Bruto prej 3.8 për qind dhe inflacion prej 2.5 për qind.
Për qeverinë, buxheti është realist dhe zhvillimor – ai përqendrohet në rritjen e përshpejtuar ekonomike dhe një ulje graduale të borxhit. Faktorët kryesorë të rritjes do të jenë investimet dhe konsumi privat.
Të ardhurat janë planifikuar në 6.5 miliardë euro dhe bazohen në rritjen e mbledhjes së tatimit mbi të ardhurat personale, tatimit mbi fitimin, si dhe efektet e taksës efektive globale, e cila do të paguhet nga kompanitë shumëkombëshe që operojnë në vendin tonë.
“Ky Buxhet nuk është vetëm një dokument me numra dhe tabela – është një mesazh ekonomik stabiliteti, besimi dhe zhvillimi. Një konfirmim i qartë i menaxhimit të përgjegjshëm të financave publike që kemi vendosur dhe po vazhdojmë me kapacitet të plotë, Qeveria do të vazhdojë me kontroll të rreptë të marrjes përsipër të detyrimeve të reja dhe do të ndjekë parimet buxhetore të ekonomisë dhe efikasitetit, duke siguruar njëkohësisht kushte për punësime të reja në përputhje me mundësitë buxhetore”, tha Ministrja e Financave, Gordana Dimitrieska-Koçoska.
Për opozitën, buxheti është jorealist, jozhvillues dhe social. Sipas tyre, rritja është jorealiste, shumë më e lartë se pritjet e institucioneve ndërkombëtare, gjë që do të çojë në huamarrje më të madhe dhe investime më të ulëta kapitale. Shifrat janë të bukura kur shfaqen në letër, por realiteti është ndryshe, përgjigjet opozita. “Mbledhja e TVSH-së dhe tatimit mbi fitimin nuk po shkon sipas planit, dhe kur buxheti krijohet mbi një bazë joreale – pritet që të ketë një ribalancim në pranverë”, thotë deputeti Fatmir Bytyqi.
Sipas tij, ky është një buxhet që nuk u sjell të mira qytetarëve, por përkundrazi shoqërohet me zgjedhje të parakohshme. Për opozitën, buxheti është jorealist, jozhvillues dhe social. Sipas tyre, rritja është jorealiste, shumë më e lartë se pritjet e institucioneve ndërkombëtare, gjë që do të çojë në huamarrje më të madhe dhe investime më të ulëta kapitale.
Instituti për Analiza Ekonomike, Finance Think thekson se buxheti për vitin 2026 flet për kontroll të rreptë të detyrimeve të reja buxhetore dhe respektim të parimeve të ekonomisë dhe efikasitetit, por ai nuk i shqyrton fare detyrimet e prapambetura dhe të papaguara të përdoruesve të buxhetit. Mungon analiza ose vlerësimi i borxheve të akumuluara në sektorin publik – veçanërisht në kujdesin shëndetësor, bashkitë dhe ndërmarrjet publike – të cilat tradicionalisht përfaqësojnë një rrezik serioz për stabilitetin fiskal.
Gjithashtu, parashikohet rritje nominale e të ardhurave buxhetore prej 3.5 për qind si dhe rritje nominale e shpenzimeve buxhetore prej 2.6 për qind, me rritjen e kostove të pagave prej 7 për qind, rritjen e kostove të mallrave dhe shërbimeve prej -0.5 për qind dhe rritjen e kostove të pensioneve prej 9.7 për qind. Megjithatë, parashikime të tilla fshehin rreziqe të konsiderueshme. Parashikimi për rritjen e të ardhurave totale bazohet në të ardhurat e parashikuara për vitin 2025 me ribalancimin e buxhetit, të cilat nuk ka gjasa të realizohen. Kjo u theksua në komentin e mëparshëm nr. 40 të mbi Projektbuxhetin e Republikës së Maqedonisë së Veriut për vitin 2025 (19 nëntor 2024), në të cilin u vlerësua se një rritje e të ardhurave buxhetore prej 12.8 për qind është e pabesueshme, gjë që tani po konfirmohet. Për 9 muajt e parë të vitit 2025, realizimi i të ardhurave buxhetore është vetëm 67 për qind.
Me këtë dinamikë të realizimit të të ardhurave buxhetore për këtë vit, rrjedh se projeksioni i të njëjtave për vitin 2026 është 12.1 për qind më i lartë, që është një projeksion jorealist. Finance Think më tej thekson se mungon një sistem për monitorimin dhe vlerësimin e rezultateve të shpenzimeve publike, as nuk ka tregues të qartë që do të lejonin vlerësimin nëse programe të caktuara po kontribuojnë vërtet në rritjen ekonomike, përmirësimin e shërbimeve ose përfshirjen sociale. Edhe pse përmenden digjitalizimi dhe krijimi i sistemeve të integruara financiare, fokusi i tyre është kryesisht administrativ, jo analitik. /Koha/
