Ndërsa ndryshimet klimatike përshpejtohen, turbulencat ajrore po bëhen më të shpeshta dhe të rënda, duke paraqitur rreziqe në rritje për pasagjerët dhe ekuipazhet e linjave ajrore, dhe duke transformuar të ardhmen e fluturimit.
Për shumë ata që udhëtojnë me aeroplan, turbulencat ajrore mund të jenë një përvojë shqetësuese – dhe në një botë që po ngrohet nën efektet e ndryshimeve klimatike, ato vetëm sa do të përkeqësohen, sipas një numri gjithnjë e më të madh provash shkencore.
Përveçse i bën njerëzit të shqetësuar, turbulenca është gjithashtu shkaku kryesor i aksidenteve me mot gjatë fluturimit, sipas të dhënave zyrtare.
Megjithatë, shifrat mbeten relativisht të vogla: pati 207 lëndime të raportuara në fluturimet komerciale amerikane midis viteve 2009 dhe 2024.
Por incidentet, gjithsesi, e kanë vënë çështjen në qendër të vëmendjes, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.
Këto përfshijnë një fluturim të Air Europa vitin e kaluar, në të cilin u lënduan 40 pasagjerë, dhe një fluturim të Singapore Airlines ku një pasagjer i moshuar vdiq dhe dhjetëra të tjerë u plagosën.
“Zakonisht lëndimet (janë) tek pasagjerët pa rrip ose tek ekuipazhi i kabinës dhe jo tek dëmtimet strukturore”, ka thënë John Abraham, një profesor i inxhinierisë mekanike në Universitetin e St. Thomas.
“Aeroplanët modernë i rezistojnë turbulencave, kështu që rreziku kryesor është lëndimi i pasagjerëve, jo humbja e aeroplanit”.
Megjithatë, aeroplanët duhet të inspektohen pas takimeve “të rënda” me turbulenca – rreth 1.5 herë më të mëdha se forca normale e gravitetit të Tokës – të cilat ndodhin rreth 5,000 herë në vit mbi SHBA-në, thekson Robert Sharman, një shkencëtar i lartë emeritus në Qendrën Kombëtare për Kërkime Atmosferike.
Turbulenca gjithashtu rrit konsumin e karburantit kur pilotët duhet të largohen nga lartësitë optimale, të ndryshojnë rrugët ose të ndryshojnë shpejtësinë, shtoi Abraham.
Si po e përkeqëson situatën ndryshimi i klimës
Mohamed Foudad, një shkencëtar atmosferik në Universitetin e Reading në Mbretërinë e Bashkuar, shpjegoi se ekzistojnë tri lloje kryesore të turbulencave: konvektive, valë malore dhe turbulenca e ajrit të pastër (CAT).
Turbulenca konvektive lidhet me rrymat e ajrit në ngritje ose ulje nga retë ose stuhitë që mund të zbulohen vizualisht ose nga radari në bord, ndërsa turbulenca e valëve malore ndodh mbi vargmalet.
Në të kundërt, CAT është e padukshme – dhe për këtë arsye më e rrezikshmja.
Siç thekoshet më tej, ajo në përgjithësi lind nga rrjedhat e ajrit: erërat perëndimore që lëvizin shpejt në atmosferën e sipërme në të njëjtën lartësi si aeroplanët komercialë, rreth 10-12 kilometra lart.
Analiza të mëtejshme ia atribuuan rritjen e turbulencave në rajone të caktuara rritjes së emetimeve të gazrave serrë.
Çfarë pritet të ndodhë më pas?
Një punim i vitit 2023 i udhëhequr nga Isabel Smith në Universitetin e Reading zbuloi se për çdo gradë Celsius të ngrohjes pranë sipërfaqes, dimrat do të shihnin një rritje prej rreth nëntë përqind në CAT të moderuar në Atlantikun e Veriut, dhe verat një rritje prej 14 përqind.
Dimri historikisht ka qenë sezoni më i ashpër për turbulencat, por ngrohja tani po e amplifikon CAT në verë dhe vjeshtë, duke e mbyllur hendekun.
Shqetësimi i rrjedhave të ajrit nuk është shqetësimi i vetëm: ndryshimi i klimës po nxit gjithashtu stuhi më të forta.
“Ndryshimi i klimës mund të rrisë gjithashtu frekuencën dhe ashpërsinë e stuhive me stuhi në skenarë të ardhshëm, dhe takimet me turbulenca pranë stuhive me stuhi janë një komponent i rëndësishëm i aksidenteve me turbulenca”, thotë Sharman.
Sa i përket “strategjive të zbutjes”, Foudad po punon në dy studime: optimizimin e rrugëve të fluturimit për të shmangur pikat e nxehta të turbulencave dhe përmirësimin e saktësisë së parashikimit.
Në këtë drejtim, disa linja ajrore po lëvizin drejt strategjive që përfshijnë pasagjerët që veshin rripat e sigurimit më shpesh, siç është ndërprerja e shërbimit në kabinë më herët.
Teknologjitë premtuese po testohen gjithashtu, thotë Sharman, duke përfshirë LIDAR në bord, i cili rrezaton lazer në atmosferë për të zbuluar ndryshime delikate në dendësinë e ajrit dhe shpejtësinë e erës.
Në fund të fundit, ulja e emetimeve të gazrave serrë do të jetë thelbësore, shtoi Foudad.
