Gjykatat bllokuan pagesat për 15 vjet – Strasburgu e rrëzon skemën
Për gati 15 vjet, gjykatat në RMV kanë ndjekur një praktikë sipas së cilës caktonin një shumë minimale parash në llogaritë e subjekteve publike, nën të cilën një borxh i detyrueshëm nuk mund të ekzekutohej, edhe kur ekzistonte një vendim gjyqësor i formës së prerë. Këto shuma zakonisht caktoheshin në një nivel që institucionet dhe ndërmarrjet publike nuk e tejkalonin kurrë, duke e bërë në praktikë të pamundur arkëtimin e borxheve, shkruan 360 shkallë, përcjell Nistori.
Në rastin “Politika e Sigurimeve dhe të Tjerë kundër Maqedonisë së Veriut”, i pari nga disa të tillë, Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut vendosi në favor të aplikantëve, duke konstatuar se parandalimi i disponimit të pronës përbën shkelje të Konventës.
Një aksident banal që u kthye në simbol
Më 23 maj 2010, në orën 19:45, në SPB Shkup u raportua një aksident trafiku në autostradën Kumanovë–Shkup. Ekipi hetimor gjeti qime të një maceje të egër në automjet. Sipas shoferes, e cila ishte dukshëm e lënduar, kafsha ishte larguar pas përplasjes.
Ky rast është pjesë e një vendimi gjyqësor të vitit 2013, sipas të cilit “Rrugët e Maqedonisë” duhej t’i paguante 17.950 denarë një kompanie sigurimi. Ndërmarrja publike ishte e detyruar të kompensonte dëmin, pasi automjeti i siguruar me kasko kishte goditur kafshën në autostradë.
Në vetvete, kjo shumë nuk ka peshë të madhe. Ajo që është thelbësore është fakti se kompania e sigurimit nuk arriti kurrë ta arkëtonte borxhin, pavarësisht vendimit përfundimtar të gjykatës – dhe ky nuk është një rast i izoluar.
Mijëra vendime të ngrira
Sipas burimeve të informuara, bëhet fjalë për mijëra vendime gjyqësore të papaguara nga qindra institucione publike – komuna, ndërmarrje publike lokale dhe shtetërore, si dhe institucione të tjera. Vlera totale e këtyre borxheve të grumbulluara gjatë 15 viteve vlerësohet në miliona, ndoshta edhe në dhjetëra apo qindra miliona euro.
Nëse lind pyetja pse këto borxhe nuk u ekzekutuan përmes përmbaruesve, përgjigjja është se ato u paraqitën, por përmbarimi praktikisht ishte i pamundur.
Shkaku qëndron në nenin 211 të ligjit të vjetër, përkatësisht nenin 218 të Ligjit të ri për Përmbarimin, i cili përcakton:
(1) Përmbarimi për mbledhjen e kërkesave monetare nuk mund të kryhet mbi sendet dhe të drejtat e Republikës së Maqedonisë dhe organeve të saj, njësive të vetëqeverisjes lokale dhe ndërmarrjeve publike, nëse ato janë të nevojshme për kryerjen e aktiviteteve të tyre, pra detyrave.
(2) Cilat sende dhe të drejta janë të nevojshme për kryerjen e aktiviteteve dhe detyrave të debitorit do të përcaktohen nga kryetari i gjykatës në territorin e së cilës kryhet veprimi i përmbarimit…
Gjykatat, gjatë viteve, e kanë zgjeruar interpretimin e shprehjes “sende dhe të drejta” duke përfshirë edhe paratë, duke e kthyer kështu përjashtimin në rregull.
Si u ngritën kufijtë
Në rastin e “Rrugët e Maqedonisë”, Gjykata Themelore Shkup 2 vendosi kufij konkretë të fondeve që konsideroheshin të paprekshme:
- Prill 2012 – 60.000.000 denarë
- Shtator 2012 – 80.000.000 denarë
- Dhjetor 2012 – 110.000.000 denarë
- 2021 – 231.000.000 denarë
Ndërmarrjet publike nuk i kalonin kurrë këto shuma, duke e bërë të pamundur çdo përmbarim real.
Strasburgu e pret nyjën
Në çështjen “Politika e Sigurimit dhe të Tjera kundër Maqedonisë së Veriut”, avokati Kostadin Bogdanov përfaqësoi një numër kompanish që nuk kishin arritur të arkëtonin kërkesat e tyre nga “Rrugët e Maqedonisë”.
Ai thekson:
“…kufizime të tilla që zgjasin për 13, 14, 15 vjet… janë në kundërshtim me nenin 6… dhe me nenin 1 të Protokollit 1…”
Vendimi krijon precedent për dhjetëra raste të tjera kundër ndërmarrjeve publike dhe komunave.
Përplasje me Gjykatën Supreme
Divizioni Civil i Gjykatës Supreme pritet të shqyrtojë këtë çështje, pasi mendimi i dhjetorit 2022 bie në kundërshtim me vendimin e Strasburgut.
Byroja për Përfaqësimin para GJEDNJ-së rekomandon që gjykatat të harmonizojnë praktikën me qëndrimin e Gjykatës Evropiane dhe të raportojnë deri më 9 janar 2026.
Ministria e Drejtësisë pranon se aktualisht nuk ekziston një vlerësim i saktë i borxhit total, ndërsa Ministria e Financave është e obliguar t’i dorëzojë këto të dhëna Këshillit të Evropës.
Avokati Bogdanov paralajmëron ndryshime ligjore, trajnime për gjyqtarët dhe qëndrime detyruese nga Gjykata Supreme.
Fokusi i parë është “Rrugët e Maqedonisë”, por mbetet e paqartë nëse ndërmarrja do të ketë mjete për funksionim normal nëse detyrohet të paguajë të gjitha borxhet e fshehura për 15 vjet.
