Të dhënat tregojnë se problemi nuk qëndron te aftësitë, por te barrierat strukturore dhe stereotipet që ndikojnë në zgjedhjen e arsimit dhe profesionit
Edhe pse gratë në Maqedoninë e Veriut përbëjnë shumicën në arsimin e lartë, prania e tyre në fushat STEM vazhdon të mbetet e kufizuar. Rreth 60 për qind e studentëve në arsimin terciar janë gra, por vetëm 19,05 për qind e tyre diplomojnë në STEM, krahasuar me 27,79 për qind të burrave.
Dallimet vazhdojnë edhe në tregun e punës. Gratë përbëjnë rreth 43 për qind të të punësuarve në sektorin teknologjik, por përfaqësimi i tyre ndryshon ndjeshëm – më i lartë në bioteknologji, mesatar në TIK dhe veçanërisht i ulët në fushat industriale dhe prodhuese të STEM-it.
Këto shifra flasin për përparim, por edhe për një segregim horizontal të thellë dhe afatgjatë.
Pamja rajonale: arsimi nuk nënkupton mundësi të barabarta
Tendenca të ngjashme vërehen në gjithë Ballkanin Perëndimor. Edhe pse gratë shpesh kanë arsim të lartë, kjo rrallë përkthehet në pjesëmarrje të barabartë në ekonomi dhe në profesionet STEM.
Gratë janë më pak të punësuara se burrat – rreth 45 për qind kundrejt 65 – dhe kryejnë tri herë më shumë punë të papaguar në shtëpi, gjë që kufizon drejtpërdrejt zhvillimin e tyre në karrierë. Në profesionet STEM marrin pjesë vetëm me 14 për qind, me përfaqësimin më të ulët pikërisht në sektorët me rritjen dhe pagat më të larta: TIK dhe inxhinieri.
Të dhënat tregojnë se problemi nuk qëndron te aftësitë, por te barrierat strukturore dhe stereotipet që ndikojnë në zgjedhjen e arsimit dhe profesionit.
“Vajzat kanë potencial – sistemi i humb”
Sipas profesoreshës Nikica Mojoska Bllazhevski, megjithëse të rinjtë meshkuj dominojnë në regjistrimet në fushat STEM, vajzat që regjistrohen kanë më shumë gjasa të diplomojnë.
“Në vitin 2021 vajzat përbënin 48,4 për qind të të diplomuarve në STEM, dukshëm mbi mesataren e Bashkimit Evropian prej 32,8 për qind”, thotë ajo. Por pyetja e vërtetë, shton profesoresha, nuk është vetëm regjistrimi, por rruga e karrierës pas diplomimit.
“Pse në Maqedoni nuk ka më shumë gra inxhiniere dhe çfarë karriere kanë gratë që përfundojnë arsimimin në STEM?”, pyet Mojoska Bllazhevski.
Edhe pse vajzat arrijnë rezultate më të mira në testimet ndërkombëtare në matematikë dhe shkencë, zgjedhja e tyre e arsimit dhe karrierës ndikohet fuqishëm nga pritjet familjare, shkollore dhe shoqërore.
“Vajzat gradualisht ‘shpërndahen’ përgjatë sistemit – nga arsimi fillor në të mesëm, më pas në arsimin e lartë dhe në fund gjatë kalimit në tregun e punës”, shpjegon ajo.
Stereotipet që formësojnë të ardhmen
Nga vajzat shpesh pritet të zgjedhin profesione “të sigurta”, me më pak ngarkesë dhe më shumë hapësirë për kujdes ndaj familjes. Në shoqëri ende dominojnë perceptimet për profesione “femërore” – infermiere, mësuese, punonjëse administrative.
“Edhe vajzat që përfundojnë arsimimin në STEM shpesh zgjedhin vende pune pa mundësi përparimi. Potenciali i tyre nuk shfrytëzohet – çka është humbje si për to, ashtu edhe për shoqërinë”, paralajmëron Mojoska Bllazhevski.
Mungesa e historive të dukshme të suksesit të grave në STEM e thellon edhe më tej këtë segregim të heshtur.
Përpjekje për ndryshim: projekt rajonal për fuqizim ekonomik
Në këtë kontekst, projekti rajonal EU4 Gender Equality – Women’s Economic Empowerment and Ending Violence Against Women, i financuar nga Bashkimi Evropian dhe i zbatuar nga UNDP dhe UN Women, synon të rrisë përfshirjen e grave dhe vajzave në profesionet STEM, të gjelbra dhe digjitale.
Fokusi është te zhvillimi i aftësive, orientimi profesional, mentorimi dhe lidhja me punëdhënësit – një përpjekje për të mbyllur të ashtuquajturin “leaky pipeline”, pra humbjen graduale të grave përgjatë rrugës së karrierës.
Megjithëse projekti është në fazë të hershme, pritjet janë për dukshmëri më të madhe, mundësi më të mira karriere dhe mekanizma më të fortë sistemikë për qasje të barabartë në profesionet e së ardhmes.
Përgjegjësi e gjithë shoqërisë
“Duhet të ndryshojmë më shumë elemente në arsim dhe në shoqëri për t’u dhënë hapësirë vajzave të talentuara të zgjedhin STEM dhe të zhvillojnë një karrierë të suksesshme”, thekson Mojoska Bllazhevski.
“Të gjithë kemi përgjegjësi – si ndaj tyre, ashtu edhe ndaj shoqërisë ku jetojmë”. Pyetja nuk është më nëse vajzat munden.
Pyetja është nëse sistemi do t’u lejojë të arrijnë atje ku tashmë kanë dëshmuar se u përkasin. /KOha/
