Treguesi “Në rrezik varfërie” tregon pjesën e njerëzve, të ardhurat e disponueshme ekuivalente të të cilëve janë nën një prag të caktuar. Ky prag përcaktohet si 60 për qind e të ardhurave mesatare kombëtare. Edhe pse Evropa është një nga rajonet më të zhvilluara në botë, miliona banorë të saj ende jetojnë në prag të varfërisë. Sa duhet të fitoni në të vërtetë për të shmangur rrezikun e varfërisë varet nga vendi në të cilin jetoni, pasi ndryshimet midis vendeve të BE-së janë të mëdha.
Nga Platforma Kundër Varfërisë e Maqedonisë nuk është optimiste se shifrat do të jenë shumë më të mira për vitin 2025 nëse shikojmë trendin nga vitet e kaluara. “Mund të shihet se përqindjet po ndryshojnë vetëm minimalisht, por në thelb asgjë nuk po ndryshon. Asnjë nga grupet e synuara nuk po e ndryshon situatën e tyre – varfëria e fëmijëve, familjet e mëdha dhe prindërit beqarë janë ende në fund”, thonë nga Platforma Kundër Varfërisë e Maqedonisë.
Ndërsa Enti Shtetëror i Statistikave publikon të dhëna për popullsinë nën vijën e varfërisë, ajo që statistikat nuk shohin janë njerëzit që janë mbi atë vijë, por janë në rrezik varfërie. Kjo përqindje është më e lartë dhe luhatet rreth 40 për qind. “Këta janë të gjithë ata njerëz për të cilët kemi transferta sociale dhe për të cilët çdo ndryshim i vogël në shpenzime ka një ndikim të madh në cilësinë e jetës. Ajo që dikur ishte klasa e mesme nuk ekziston më, tani ka njerëz në rrezik varfërie që ulin cilësinë e jetës së tyre në aspektin e blerjes vetëm të ilaçeve bazë, ushqimit bazë, ngrohjes minimale, duke ulur gjithçka që do të thotë aktivitete sociale dhe kulturore, duke ulur cilësinë e këpucëve dhe veshjeve”, thonë nga Platforma e Varfërisë.
Megjithatë, ky rrezik nuk do të thotë i njëjtë në çdo vend. Pragu i varfërisë varet nga niveli i të ardhurave nacionale, kështu që ajo që është e ardhura minimale për një jetë të mirë në një vend mund të përfaqësojë një të ardhur mbi mesataren në një tjetër.
Sipas Treguesve të Varfërisë Laeken, një familje me katër anëtarë ka nevojë për të paktën 31.200 denarë në muaj për të mos u konsideruar e varfër. Shkalla e varfërisë për këtë kategori familjesh është 17.1 për qind.
Fëmijët dhe të rinjtë nën moshën 17 vjeç janë më të ekspozuar ndaj varfërisë, me një rrezik prej 29.5 për qind. Kjo ndodh kryesisht për shkak të familjeve me një prind të vetëm që mezi ia dalin mbanë. Ky fakt mbështetet edhe nga të dhënat mbi gjendjen financiare të prindërve të vetëm, ku shkalla e varfërisë është deri në 45.8 për qind.
Familjet me shumë fëmijë janë gjithashtu më pak rezistente ndaj varfërisë. Pothuajse 55 për qind e familjeve të përbëra nga dy të rritur dhe 3 ose më shumë fëmijë jetojnë nën kufirin e varfërisë. Ka edhe njerëz që kanë punësim të rregullt dhe bien në kategorinë e të varfërve. Ky ishte rasti për 7.9 për qind të punëtorëve vitin e kaluar. Kjo do të thotë që pavarësisht se kanë një punë, ata ka shumë të ngjarë të kenë të ardhura të ulëta, kështu që nuk janë mbi vijën e varfërisë. Rasti është i ngjashëm për kategorinë më të vjetër të qytetarëve, pensionistët. Ata marrin pensione çdo muaj, por pavarësisht kësaj, shkalla e varfërisë është 12 për qind.
Paralelisht, pabarazia në shpërndarjen e të ardhurave, e matur nëpërmjet koeficientit Gini, është 29.1 për qind në vitin 2024. Ky tregues pasqyron ndryshimin midis të ardhurave të popullsisë dhe është një nga treguesit kryesorë të kohezionit social në shoqëri.
Sa i përket varfërisë gjinore, ajo është më e theksuar tek gratë sesa tek burrat. Në Maqedoni, shkalla e varfërisë tek gratë është 20.7 për qind, ndërsa tek burrat është 19.5 për qind.
Në Maqedoni, pabarazia në shpërndarjen e të ardhurave, e matur përmes koeficientit Gini, është 29.1 për qind në vitin 2024. Ky tregues është një nga treguesit kryesorë të dallimeve sociale në shoqëri sepse tregon ndryshimin midis të ardhurave të popullsisë.
Enti Shtetëror i Statistikave llogarit të dhënat e varfërisë në vend bazuar në Anketën mbi të Ardhurat dhe Kushtet e Jetesës, në përputhje me metodologjinë dhe rekomandimet e Bashkimit Evropian. Baza për matjen e varfërisë janë të ardhurat familjare, dhe pragu i varfërisë përcaktohet në 60 për qind të të ardhurave mesatare të ekuivalentuara.
Në vitin 2024, më shumë se 72 milionë njerëz në Bashkimin Evropian, ose 16.2 për qind e popullsisë, ishin zyrtarisht “në rrezik varfërie”. Në Maqedoni, shkalla e varfërisë u ul nga 22.2 për qind në vitin 2023 në 21.9 për qind në vitin 2024. Gjithashtu Konsumi Individual Aktual për frymë në terma të paritetit të fuqisë blerëse në vend në vitin 2021 ishte 51, që do të thotë se Maqedonia atëherë kishte 51 për qind të fuqisë blerëse mesatare të BE-së. Ky indeks ra në 49 në vitin 2022 dhe më pas mbeti në të njëjtin nivel për dy vitet e ardhshme. Për krahasim, në Serbi ai është në rritje të vazhdueshme, d.m.th. është përkatësisht 52, 53, 55 dhe 56 për vitet 2021, 2022, 2023 dhe 2024. Në Bosnjë e Hercegovinë ai është në rritje të lehtë nga 40 në vitin 2021 dhe 2022 në 42 në vitin 2023, përpara se të binte në 41 vitin e kaluar. Në Shqipëri ai është gjithashtu në rritje (36, 39, 41 dhe 41), si dhe në Mal të Zi (58, 61, 64 dhe 68). Ekonomitë më të zhvilluara të rajonit të Adriatikut, të cilat janë anëtare të BE-së, Kroacia dhe Sllovenia, janë gjithashtu më afër mesatares evropiane. Indeksi RIP në vendin e parë është në rritje (74, 74, 76 dhe 78), ndërsa te sllovenët rritet, bie dhe më pas stagnon (84, 86, 85 dhe 85). Maqedonia, ashtu si vendet e tjera kandidate të Ballkanit Perëndimor për anëtarësim në BE, është në fund të Evropës si në shkallën e PBB-së për frymë, me 42 për qind të mesatares së BE-së, përpara vetëm Shqipërisë me 37 dhe Bosnjë-Hercegovinës me 35 për qind, ashtu edhe në shkallën e konsumit real individual për frymë, me 49 për qind të mesatares së BE-së, gjithashtu përpara Shqipërisë dhe Bosnjë-Hercegovinës me 41 për qind secila.
Vlen të theksohet se Eurostat thekson se ky tregues nuk mat pasurinë ose varfërinë aktuale. Ai tregon vetëm kur të ardhurat e dikujt janë dukshëm më të ulëta se mesatarja në vendin ku jeton, gjë që nuk do të thotë domosdoshmërisht një standard të ulët jetese.
Mesatarisht në BE, të ardhurat mesatare vjetore të ekuivalentuara për person në vitin 2024 ishin 21.582 euro. Percentili i saj i 60-të është 12.949 euro, që është rreth 1.079 euro në muaj. Kushdo që fiton më pak se kaq konsiderohet në rrezik varfërie.
Në vitin 2024, sipas Eurostat, 16.2 për qind e popullsisë së BE-së ishte në rrezik varfërie. Përqindja më e ulët u regjistrua në Republikën Çeke (9.5 për qind), ndërsa më e larta ishte në Turqi dhe Maqedoninë e Veriut (22.2 për qind).
Në vendet kandidate për në BE, si dhe në Ballkan dhe Evropën Lindore, pjesa e popullsisë së ekspozuar ndaj rrezikut të varfërisë është përgjithësisht më e lartë. Ndër ekonomitë e mëdha, ajo është gjithashtu e lartë në Spanjë (19.7 për qind) dhe Itali (18.9 për qind), ndërsa në Francë (15.9 për qind) dhe Gjermani (15.5 për qind) është pak nën mesataren e BE-së.
Megjithatë, kur shikohen të dhënat sipas vendeve, pamja është shumë më e larmishme. Pragu i rrezikut në BE varion nga 391 euro në Bullgari në 2.540 euro në Luksemburg (736 euro në Letoni).
Nëse përfshihen vendet kandidate për në BE dhe anëtarët e EFTA-s me të dhëna të disponueshme, pragu varion nga 201 euro në Turqi në 2.596 euro në Zvicër. Norvegjia është gjithashtu midis tre vendeve ku pragu tejkalon 2.000 euro.
Në Danimarkë, Austri, Irlandë, Holandë dhe Belgjikë, pragu i rrezikut të varfërisë është midis 1.500 dhe 2.000 eurove. Nga ana tjetër, ai është nën 750 euro në disa vende – duke përfshirë Letoninë, Portugalinë, Kroacinë, Lituaninë, Poloninë, Greqinë dhe Sllovakinë. Në Hungari, Rumani, Bullgari, Serbi dhe Turqi, pragu bie nën 500 euro.
Midis “katër vendeve të mëdha” të BE-së, Gjermania ka pragun më të lartë të varfërisë, 1.381 euro, e ndjekur nga Franca (1.278), Italia (1.030) dhe Spanja (965).
Për një familje të përbërë nga dy të rritur dhe dy fëmijë nën 14 vjeç, pragu i rrezikut të varfërisë është 2.1 herë më i lartë se për një person të vetëm. Ai është 2.266 euro në BE, 423 euro në Turqi dhe 5.452 euro në Zvicër.
Pragjet e rrezikut të varfërisë lidhen drejtpërdrejt me të ardhurat mesatare të ekuivalentuara në një vend. Sipas Julia de Lazzara, një ekonomiste në Organizatën Ndërkombëtare të Punës (ILO), ndryshimet në produktivitetin e punës dhe strukturën industriale ndihmojnë në shpjegimin pse nivelet ndryshojnë kaq shumë.
Produktiviteti më i lartë i punës u lejon vendeve të kenë paga më të larta. Në vendet me sektorë të mëdhenj dhe me kosto të lartë, siç janë financat, teknologjia e informacionit ose prodhimi i përparuar, pagat janë përgjithësisht më të larta, që automatikisht do të thotë një vijë më e lartë varfërie.
Kur pragjet shprehen në standardet e fuqisë blerëse (PPS), ndryshimet midis vendeve zvogëlohen, por prapëseprapë janë të konsiderueshme. PPS është një monedhë artificiale që lejon blerjen e së njëjtës sasi mallrash dhe shërbimesh për të njëjtën shumë në të gjitha vendet. Për sa i përket PPS-së për një të rritur, pragu i rrezikut të varfërisë varion nga 449 në Serbi në 1.889 në Luksemburg. Turqia, Hungaria, Sllovakia dhe Greqia janë ndër pesë vendet me vlerat më të ulëta, ndërsa katër vendet e para përfshijnë Norvegjinë, Zvicrën, Austrinë dhe Holandën. Ndër ekonomitë kryesore, pragu është më i lartë në Gjermani, e ndjekur nga Franca, ndërsa Spanja dhe Italia janë në rreth 1.060 PPS. /Koha/
