Ekonomia e Maqedonisë në tremujorin e dytë të këtij viti arriti rritje reale prej 4.3 për qind. Rritja, sipas të dhënave nga Enti Shtetëror i Statistikave, mbështetet nga investimet, eksportet, ndërtimi, industria, tregtia dhe konsumi, ndërsa Qeveria e vlerëson atë si vazhdim të trendit pozitiv në ekonomi, shkruan gazeta Koha.
Ekspertët thonë se nuk mjafton të dimë se sa po rritet ekonomia, por edhe nga vjen kjo rritje. Analiza e Finance Think tregon se rritja prej 4.3 për qind në tremujorin e dytë është e fortë, por struktura e saj ngre pyetje në lidhje me qëndrueshmërinë. Një pjesë e konsiderueshme e aktivitetit ekonomik është e lidhur me investimet dhe konsumin, të çilat stimulohen drejtpërdrejt ose tërthorazi nga shteti. Në të njëjtën kohë, deficiti i lartë ngushton hapësirën që rritja e ardhshme të vazhdojë me të njëjtin ritëm pa presion shtesë mbi financat publike.
“Së pari, ndërtimi nxitet kryesisht nga rritja e inxhinierisë civile dhe punimeve të specializuara të ndërtimit, të cilat mund t’i atribuohen performancës së investimeve kapitale të shtetit, në nivel kombëtar dhe lokal. Ky aktivitet është çelësi i rritjes, por shoqërohet me një deficit të lartë buxhetor. Së dyti, rritja e konsumit personal vazhdon të pasqyrojë rritjen e të ardhurave, përveç pagave dhe kredive familjare, dhe rritjen e madhe të pensioneve në dy vitet e fundit, gjë që ka çuar në presione mbi buxhetin e pensioneve. Kështu, rritja e PBB-së, në një masë të konsiderueshme, megjithëse jo tërësisht, nxitet nga shpenzimet buxhetore që pengojnë konsolidimin e mjaftueshëm fiskal”, thekson instituti ekonomik Fajnens Think
Aktiviteti ekonomik u përshpejtua, por përshpejtimi është kryesisht i nxitur nga shpenzimet buxhetore. Në tremujorin e dytë të vitit 2026, rritja e PBB-së u përshpejtua në 4.3%. Ky është tremujori i parë me rritje mbi 4% pas tremujorëve pas pandemisë të vitit 2021. Në këtë tremujor, rritja është nxitur kryesisht nga ndërtimi (21.9%), gjë që reflektohet në anën e shpenzimeve përmes rritjes së lartë të investimeve bruto (16.5%). Shkallë të forta rritjeje u arritën gjithashtu nga industria (3.9%) dhe tregtia (4.1%), dhe në anën e shpenzimeve nga konsumi personal (3.3%) dhe eksportet (10.4%). Kjo dinamikë veçanërisht e fortë rritjeje lidhet me të paktën dy tendenca kritike. Së pari, ndërtimi nxitet kryesisht nga rritja e inxhinierisë civile (48.9%) dhe punimeve të specializuara të ndërtimit (61.5%), të cilat mund t’i atribuohen performancës së investimeve kapitale të shtetit, në nivel kombëtar dhe lokal.
Ky aktivitet është çelësi i rritjes, por shoqërohet nga një deficit i lartë buxhetor (7.1% në gjysmën e parë të vitit). Së dyti, rritja e konsumit personal vazhdon të pasqyrojë rritjen e të ardhurave, përveç pagave (rritje nominale prej 7.3%), dhe kredive familjare (12.1%), si dhe rritjen e madhe të pensioneve në dy vitet e fundit, gjë që çoi në presione mbi buxhetin e pensioneve (në gjysmën e parë të vitit 2026, u realizua në një nivel prej 55%). Kështu, rritja e PBB-së, në një masë të konsiderueshme, megjithëse jo tërësisht, është nxitur nga shpenzimet buxhetore që pengojnë konsolidimin e mjaftueshëm fiskal thekson më tej analiza.
Nga ana tjetër vlerësohet se anëtarësimi i mundshëm në BE mund të sjellë rritje të ndjeshme në ekonomitë e rajonit, por FMN paralajmëron se përfitimet nuk do të vijnë vetë. Çelësi do të jenë reformat, institucionet më të forta, produktiviteti më i madh dhe përdorimi i fondeve evropiane. Maqedonia dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor ende mbeten shumë prapa mesatares evropiane, veçanërisht kur bëhet fjalë për kapitalin. Sipas analizës, nëse plotësohen kushtet e nevojshme, anëtarësimi mund të përshpejtojë ndjeshëm konvergjencën ekonomike me BE-në.
Maqedonia dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor mund ta përmirësonin ndjeshëm situatën e tyre ekonomike nëse do të bëheshin pjesë e Bashkimit Evropian. Sipas një analize nga Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN), anëtarësimi në BE mund të sillte një rritje prej 30 deri në 35 për qind të PBB-së për frymë gjatë një periudhe dhjetëvjeçare. Megjithatë, FMN-ja thekson se jo gjithçka do të vijë vetvetiu. Anëtarësimi në Union hap mundësi të mëdha, por vendet do të duhet të bëjnë seriozisht detyrat e shtëpisë. Reformat, përmirësimi i institucioneve, rritja e produktivitetit, tërheqja e investimeve dhe përdorimi i duhur i fondeve evropiane do të jenë thelbësore.
Sipas raportit, ekzistojnë tre mënyra kryesore se si vendet në rajon mund të përfitojnë ekonomikisht nga anëtarësimi. Njëra është nëpërmjet reformave strukturore dhe përputhshmërisë me rregullat evropiane, e dyta është nëpërmjet përfshirjes në tregun e vetëm evropian dhe e treta është nëpërmjet aksesit në fondet e BE-së. Secili prej këtyre faktorëve mund të kontribuojë afërsisht me një të tretën e fitimit total ekonomik.
Megjithatë, rolin më të madh do ta luante produktiviteti. Rreth dy të tretat e rritjes së të ardhurave do të lidheshin me rritjen e produktivitetit, që do të thotë se kompanitë mund të prodhonin më shumë, të investonin më shumë dhe kështu të krijonin hapësirë për paga më të larta dhe kushte më të mira të tregut të punës.
Produktiviteti më i lartë, i kombinuar me fondet evropiane dhe financimin më të lehtë, mund t’i inkurajojë kompanitë të investojnë. Përveç kësaj, investimet nga fondet evropiane në rrugë, hekurudha, energji dhe infrastrukturë tjetër mund të tërheqin edhe më shumë investime private. Megjithatë, FMN-ja thekson se ky është një skenar për zhvillim të mundshëm, jo një parashikim se një rezultat i tillë do të ndodhë patjetër. Si shembull, ajo tregon vendet që iu bashkuan BE-së në vitin 2004. Pas hyrjes së tyre në Bashkimin Evropian, PBB-ja për frymë u rrit ndjeshëm më shpejt, dhe pas dhjetë viteve të para fitimi kumulativ ekonomik tejkaloi 30%. Anëtarët më të vjetër të BE-së kanë përfituar gjithashtu nga zgjerimi. Sipas hulumtimeve të mëparshme, PBB-ja e tyre për frymë është rritur me rreth 10% në 15 vitet pas zgjerimit.
Aktualisht, hendeku midis vendeve kandidate dhe anëtarëve më të vjetër të BE-së është i madh. PBB-ja mesatare për frymë në kandidatët aktualë është vetëm rreth një e treta e nivelit në 14 anëtarët më të vjetër të Unionit që ishin pjesë e BE-së para zgjerimit të vitit 2004. “Kjo është arsyeja pse rritja potenciale e PBB-së prej 30 deri në 35 për qind në dhjetë vitet e para të anëtarësimit nuk duhet të kuptohet si diçka që vjen automatikisht pas hyrjes në BE. Efekti i vërtetë do të varet nga sa mirë vendet arrijnë të përmirësojnë institucionet, të rrisin produktivitetin, të zbatojnë rregullat evropiane dhe të përfitojnë nga mundësitë që sjell tregu i vetëm evropian”, thekson analiza e FMN-së.
