Miliona euro nga buxheti përfundojnë çdo vit si subvencione, kredi ose përjashtime tatimore, por nuk ka asnjë llogaridhënie nëse ato kanë kontribuar në rritje më të madhe ekonomike, konkurrueshmëri më të madhe apo më shumë investime. Nuk ka asnjë regjistër që do të tregonte se cila kompani ka marrë sa ndihmë dhe cilat janë efektet e saj. Aktualisht, të dhënat mbi ndihmën shtetërore të dhënë janë të shpërndara në shumë institucione dhe nuk janë të disponueshme në një vendndodhje të centralizuar. Ajo që mungon është një pasqyrë e vetme dhe e sistematizuar që do të tregonte qartë se kush merr ndihmë, mbi çfarë baze, në çfarë shume dhe për çfarë qëllimi. Një fragmentim i tillë jo vetëm që e vështirëson kontrollin publik, por edhe e ndërlikon procesin e krijimit të politikave ekonomike. Përveç subvencioneve, ndihma shtetërore përfshinte edhe transferta sociale, përfitime për fëmijë, para për investime në kompani dhe të tjera.
Sipas të dhënave që ministrja e Financave, Gordana Kocovska, i citoi bazuar në të dhënat e Komisionit për Mbrojtjen e Konkurrencës, ndihma shtetërore në vitin 2023 arriti në 206 milionë euro (rreth 1.5% e PBB-së), dhe në vitin 2024 arriti në 235.2 milionë euro (rreth 1.52% e PBB-së).
“Çdo denar nga buxheti është i rëndësishëm dhe duhet të ketë një justifikim ekonomik për atë për të cilën shpenzohet”, thotë Koçoska, duke shtuar se paratë duhet t’u jepen atyre që do të kontribuojnë në një vlerë më të madhe të shtuar dhe të shkurtohen aty ku nuk janë produktive. Kjo është arsyeja pse ajo njoftoi një zgjidhje sistemike që do të tregojë se kush merr ndihmë dhe për çfarë. “Qeveria po punon për futjen e një sistemi online që do të mbledhë të gjitha kostot. Duhet të dihet saktësisht se çfarë dëshirohet të arrihet me ndihmën e ofruar. Një sistem i centralizuar i të dhënave do të bënte të mundur të shihet se kush po merr ndihmë dhe për çfarë qëllimi”, tha Gordana Dimitrioska Kocoska, Ministre e Financave.
Sipas saj, kriteret e qarta, procedurat transparente dhe kontrolli i fortë institucional janë baza për qeverisje të përgjegjshme.
“Qëllimi ynë është që ndihma shtetërore të jetë një instrument që krijon vlerë reale, inkurajon investimet me vlerë të shtuar më të lartë dhe kontribuon në një standard më të mirë jetese. Vetëm me transparencë, rezultate të matshme dhe rregulla të harmonizuara evropiane mund të sigurohemi që çdo denarë i investuar të funksionojë vërtet në interes të ekonomisë dhe qytetarëve. Në kontekstin e integrimit evropian, harmonizimi me rregullat e ndihmës shtetërore është një garanci se mbështetja nuk shtrembëron konkurrencën, por kontribuon në funksionimin e duhur të tregut”, theksoi ministrja Kocoska.
Ekspertët besojnë se nuk është e rëndësishme vetëm të dihet shuma, por edhe ku shkojnë këto para dhe nëse përdoren me mençuri, sepse ka vite kur shuma e marrë nga buxheti si ndihmë shtetërore arrin deri në 2 për qind të PBB-së.
Megjithatë, në parim, të dhëna të mëtejshme në lidhje me ndihmën e mikro-granteve, cilat kompani janë ato, për cilin sektor, për çfarë qëllimi, një formë e tillë e të dhënave aktualisht mungon, thonë nga nga Finance Think.
“Aktualisht, të dhënat mbi ndihmën shtetërore të dhënë janë të shpërndara në shumë institucione dhe nuk janë të disponueshme në një vendndodhje të centralizuar. Ajo që mungon është një pasqyrë e vetme, e sistematizuar që do të tregonte qartë se kush merr ndihmë, mbi çfarë baze, në çfarë shume dhe për çfarë qëllimi. Një fragmentim i tillë jo vetëm që e vështirëson kontrollin publik, por edhe e ndërlikon procesin e krijimit të politikave ekonomike. Një sistem i centralizuar dhe transparent i të dhënave do të mundësonte një analizë më të mirë, koordinim më të mirë midis institucioneve dhe planifikim më efikas të burimeve”, tha Blagica Petreski, Finance Think.
Sipas analizës, ndihma më e madhe shtetërore u nda gjatë krizës së Covid-it. Megjithatë, shumica e fondeve përfundojnë në bujqësi. Pikërisht në këtë sektor është vënë re se subvencionet u paguhen fermerëve që nuk i plotësojnë kushtet.
Tani premtohet se do të ketë kontrolle më të rrepta. Përveç çështjeve të brendshme, probleme u identifikuan edhe në shpenzimin e fondeve evropiane. Kështu, u ngritën akuza për abuzime në procedurën e miratimit të projekteve nga programi IPARD, gjë që e shtyu Komisionin Evropian të pezullojë pagesën e parave nga transhi i tretë. Përveç subvencioneve, ndihma shtetërore përfshinte edhe transferta sociale, përfitime për fëmijë, para për investime në kompani dhe të tjera. /Koha/
