Projektligjet për arsimin e lartë dhe përfaqësimin e drejtë mbeten në pritje të sigurimit të shumicës së nevojshme sipas parimit të Badinterit. Qeveria po zhvillon bisedime për të siguruar mbështetjen e deputetëve të opozitës, ndërsa këta të fundit e kushtëzojnë votën e tyre me pranimin e amendamenteve. Ndërkohë, edhe projektligji për mbrojtjen nga duhanpirja ka ngecur në Kuvend, pasi deputetë të shumicës parlamentare kërkojnë ndryshime, përfshirë mundësinë e krijimit të hapësirave të posaçme për duhanpirje, një propozim që kundërshtohet nga drejtuesit e sektorit të shëndetësisë, shkruan 360 Gradë, përcjell Nistori.
Daljet publike shpesh shfrytëzohen për të promovuar zgjidhje të reja ligjore. Në rastin e paketës së projektligjeve për arsimin e lartë dhe shkencën, ministrja e Arsimit dhe Shkencës, Vesna Janevska, e bëri këtë përmes një sërë forumesh dhe diskutimesh me përfaqësues të universiteteve publike dhe private.
Sipas saj, projektligjet që Qeveria ia ka dorëzuar Kuvendit përfshijnë të gjitha vërejtjet konstruktive të paraqitura gjatë konsultimeve.
Megjithatë, miratimi i tyre mbetet i pasigurt. Për të kaluar në Kuvend, këto ligje kërkojnë shumicën e Badinterit, të cilën koalicioni qeverisës aktualisht nuk e ka të siguruar. Për këtë arsye, ministrja dhe deputetët e shumicës parlamentare po përpiqen të sigurojnë votat e nevojshme.
Janevska: E di me siguri se një numër i madh i deputetëve tanë po zhvillojnë bisedime edhe me kolegët e tyre, duke ua shpjeguar rëndësinë e këtyre ligjeve. Shpesh më pyesni pse nuk kemi asnjë universitet në Listën e Shangait dhe deri kur do të mbetemi jashtë renditjeve të tjera ndërkombëtare. Këto ligje nuk kanë të bëjnë vetëm me renditjet, por edhe me përmirësimin e cilësisë së arsimit të lartë. Është shumë e rëndësishme që, në një periudhë afatmesme, të presim përgatitjen e ekspertëve më cilësorë për tregun e punës.
360 Gradë: Nëse situata mbetet e pandryshuar, a do të thotë kjo se reforma e konceptuar po dështon?
Janevska: Në asnjë moment nuk do të heq dorë nga këto ligje. Jam sinqerisht optimiste dhe besoj se në fund do të arrijmë t’i miratojmë.
Deputeti Sali Murati, nga Fronti Europian opozitar i udhëhequr nga BDI-ja, akuzon Qeverinë se po përpiqet ta miratojë paketën ligjore në Kuvend në mënyrë të fshehtë, pa një debat të mirëfilltë.
Sipas tij, zgjidhjet e propozuara favorizojnë nepotizmin, dëmtojnë kuadrin e ri akademik që ende nuk ka avancuar në karrierë dhe cenojnë autonominë e universiteteve.
Murati: Ministria nuk duhet të ndërhyjë në punën e universiteteve. Kemi dhjetëra dispozita përmes të cilave ndërhyhet në funksionimin e tyre, në senatet universitare dhe në drejtimin e institucioneve. Në këtë mënyrë, ato do të shndërrohen në një krah të zgjatur të Ministrisë së Arsimit. Kjo është e papranueshme. Nëse vazhdojnë kështu, do të paraqesim mbi 30 amendamente. Le të vazhdojnë, ne do t’i kundërshtojmë. Do të kërkojmë debat publik për këtë çështje, që qytetarët ta dëgjojnë të vërtetën.
Projektligji për duhanpirjen, mospajtime edhe brenda shumicës parlamentare
Janevska nuk është e vetmja përfaqësuese e Qeverisë që pret një zgjidhje për projektligjet e propozuara.
Edhe drejtuesi i sektorit të shëndetësisë, Sasho Klekovski, njoftoi muajin e kaluar se projektligji për mbrojtjen nga duhanpirja ka ngecur në Kuvend.
Projektligji parashikon ndalimin e pirjes së duhanit në ambiente të mbyllura, në kompani dhe në institucione publike, ndërsa tarracat e lokaleve do të duhet të jenë të hapura të paktën në dy anë.
Klekovski bëri të ditur se janë paraqitur propozime për lejimin e hapësirave të posaçme për duhanpirje brenda objekteve, një zgjidhje të cilën ai personalisht e kundërshton.
Klekovski: Në disa vende ekzistojnë dhoma për duhanpirje, por ato kërkojnë zgjidhje të avancuara teknike dhe teknologjike, madje edhe sisteme me presion negativ, të cilat ne nuk jemi në gjendje t’i sigurojmë as në sallat tona të operacionit, e jo më në restorante apo ambiente të tjera. Besoj se kemi zhvilluar një dialog produktiv me sektorin e gastronomisë dhe me palët e tjera të interesuara. Duke pasur mbështetjen e tyre, vlerësojmë se kjo është zgjidhja optimale. Tani duhet të komunikojmë me Kuvendin, në mënyrë që projektligji të kalojë nëpër tri komisionet përkatëse dhe më pas të paraqitet në seancë plenare për miratim.
Këtë deklaratë Klekovski e dha për mediat më 27 shtator.
Ndërkohë, deputetët e partive në pushtet, VMRO-DPMNE dhe ZNAM, kanë paraqitur gjithsej tetë amendamente.
Ata propozojnë që produktet e duhanit të mund të ekspozohen në pikat e shitjes, por larg konsumatorëve, ndërsa informimi i blerësve për produktet në vendin e shitjes të mos konsiderohet reklamim.
Gjithashtu, kërkohet të përcaktohet më qartë se cilat hapësira konsiderohen ambiente publike dhe në cilat hapësira brenda ndërtesave punonjësit mund të lejohen të pinë duhan, me arsyetimin se duhet të respektohet e drejta kushtetuese e zgjedhjes së lirë.
Deputeti i VMRO-DPMNE-së, Bojan Stojanoski, thotë se shumica parlamentare nuk po tërhiqet nga miratimi i ligjit, por po tregohet e kujdesshme lidhur me kufizimet e propozuara.
Stojanoski: Po presim një mendim shtesë juridik nga ekspertët lidhur me interpretimin e amendamenteve. Shumica e deputetëve që duhet të vendosin në komisionet parlamentare, përkatësisht anëtarët e Komisionit të Shëndetësisë, janë profesionistë të fushës së mjekësisë dhe shëndetësisë, por nuk kanë domosdoshmërisht ekspertizë të specializuar juridike. Prandaj, po kërkojnë një vlerësim shtesë. Sapo t’i marrim këto mendime, do të vazhdojmë me diskutimin e projektligjit.
360 Gradë: A duhet të ketë dhoma të ndara për duhanpirje?
Stojanoski: Duhet të gjendet një kompromis që do t’i kënaqë të gjitha palët e interesuara. Pse të mos shqyrtohet edhe kjo mundësi? Personalisht, mendoj se përmirësimi i zgjidhjes ligjore është një ide e mirë dhe do ta mbështes, sepse nevojitet rregullim shtesë. Nëse dikush paraqet një propozim që mund ta përmirësojë tekstin ligjor, pse të mos përfshihet?
360 Gradë: A mund të interpretohet kjo si presion ndaj Qeverisë nga grupet që preken nga kjo zgjidhje ligjore?
Stojanoski: Nuk do ta quaja presion. Përkundrazi, bëhet fjalë për respektimin e të drejtave kushtetuese të deputetëve, diçka që do të dëshiroja ta shihja më shpesh në të ardhmen. Ne jemi këtu për të përfaqësuar qëndrimet dhe interesat e grupeve të ndryshme të votuesve tanë. Prandaj, ia vlen të ulemi, të bisedojmë dhe të arrijmë një kompromis.
Megjithatë, deputetja Saranda Imeri, nga koalicioni qeverisës VLEN, rikujton se projektligji është pjesë e Agjendës së Reformave dhe është propozuar me flamur evropian.
Imeri: Ligji duhet të harmonizohet me standardet dhe legjislacionin evropian. Për këtë arsye, duhet të miratohet në formën në të cilën është propozuar.
360 Gradë: A jeni për lehtësimin e kufizimeve të parashikuara në projektligj?
Imeri: Kudo që shkojmë, në Evropë dhe në vende të tjera të botës, ekzistojnë hapësira të veçanta ku lejohet pirja e duhanit. Megjithatë, qëllimi është të mos rrezikohet shëndeti i personave që nuk pinë duhan. Personalisht, nuk do të më pengonte një lehtësim i caktuar në këtë drejtim, por ai duhet të garantojë që të mos rrezikohet shëndeti i të tjerëve.
Ligji për Përfaqësim të Drejtë, votat e opozitës mbeten vendimtare
Ndërsa projektligjet për arsimin e lartë dhe mbrojtjen nga duhanpirja vazhdojnë të presin miratimin, debati për Ligjin për Përfaqësim të Drejtë mbetet vazhdimisht në vëmendjen e opinionit publik.
Ky ligj synon të plotësojë boshllëkun ligjor të krijuar pas shfuqizimit të mekanizmit të njohur si Balancuesi, i cili përdorej për të siguruar përfaqësimin e komuniteteve etnike gjatë punësimeve në sektorin publik.
Deputeti Sali Murati e kundërshton edhe këtë propozim, duke vlerësuar se ai nuk ofron garanci të mjaftueshme për përfaqësimin e drejtë dhe adekuat.
Murati: Ka kaluar një vit nga heqja e Balancuesit dhe unë, si jurist, pyes: kush mban përgjegjësi për moszbatimin e parimit të përfaqësimit të drejtë dhe adekuat? Ju garantoj se kam analiza dhe argumente të bazuara që tregojnë se, pas 30 vjetësh, ky parim po zbatohet në nivelin më të dobët në Maqedoninë e Veriut.
Gabimi i dytë i Qeverisë është mënyra se si e ka hartuar projektligjin, me një rreth shumë të ngushtë njerëzish, sikur të bëhej fjalë për sekret shtetëror. Projektligji i është dërguar Komisionit të Venedikut pa e pasur paraprakisht ne, deputetët. Ai duhej të ishte në duart tona. Qeveria është zgjedhur nga ne, nuk qëndron mbi ne!
Besojeni ose jo, ekspertët evropianë të Komisionit të Venedikut janë njohur me projektligjin përpara deputetëve të Kuvendit. Kjo është e papranueshme.
Murati pretendon se rekomandimet e Komisionit të Venedikut nuk janë përfshirë plotësisht në tekstin e propozuar.
Sipas tij, ligji duhet të parashikojë mjete të posaçme buxhetore, mekanizma sanksionues, një sistem për verifikimin e përkatësisë etnike dhe kuota të matshme për përfaqësimin e komuniteteve.
Ai paralajmëron se, pa këto mekanizma, pjesëtarët e komuniteteve më të vogla etnike do të përballen me vështirësi në punësimin në sektorin publik, pavarësisht mbrojtjes që u garanton Kushtetuta.
360 Gradë: Kur kërkoni një shërbim si qytetar, a është më e rëndësishme për ju cilësia e shërbimit apo përkatësia etnike e personit që jua ofron atë?
Murati: Natyrisht, cilësia e shërbimit është e rëndësishme. Por, nëse përfaqësimi i drejtë nuk ka rëndësi, atëherë pse është përfshirë në Kushtetutë? Kundërpyetja ime është: kur do të arrijmë integrimin e plotë? Mospërfaqësimi çon drejt shpërbërjes dhe asimilimit të komuniteteve më të vogla etnike.
Për miratimin e këtij ligji, Qeveria duket se mbështetet më pak te votat e deputetëve të Frontit Europian, të udhëhequr nga BDI-ja, dhe po kërkon mbështetje nga deputetë të tjerë.
Stojanoski: BDI-ja sheh në këtë çështje një mundësi për të përfituar politikisht, por unë nuk mendoj se do t’ia arrijë qëllimit. Kjo është një sfidë e mirëfilltë, por ne po negociojmë edhe me deputetë të tjerë. Në fund, besoj se ky ligj duhet të miratohet dhe do të miratohet.
360 Gradë: Me cilët deputetë po negocioni?
Stojanoski: Me të gjithë ata që janë të interesuar t’u ndihmojnë, para së gjithash, qytetarëve që i kanë votuar. Sepse është një gjë të deklarosh se po lufton për komunitetin tënd etnik, sado e vjetruar politikisht të tingëllojë kjo në shekullin XXI, dhe krejt tjetër të ndërmarrësh veprime që i dëmtojnë drejtpërdrejt pjesëtarët e atij komuniteti. Në fund, secili prej nesh duhet të dëshmojë besueshmërinë e vet përmes veprimeve.
Për miratimin e Ligjit për Përfaqësim të Drejtë kërkohet e ashtuquajtura shumicë e vogël e Badinterit, përkatësisht shumica e deputetëve të pranishëm që votojnë dhe, njëkohësisht, shumica e deputetëve të pranishëm që votojnë e që u përkasin komuniteteve joshumicë.
Deputetja Saranda Imeri thotë se koalicioni qeverisës e ka shumicën e nevojshme për ta miratuar ligjin, por synon një mbështetje më të gjerë politike.
Imeri: Qeveria e ka shumicën e vogël të Badinterit dhe ligji mund të miratohet. Megjithatë, ne nuk duam që ai të miratohet në një atmosferë të tillë, sepse është një ligj i mirë, i cili po miratohet pas 22 vjetësh.
Nëse në seancën plenare janë të pranishëm të gjithë deputetët që u përkasin komuniteteve joshumicë, sigurimi i shumicës së vogël të Badinterit, në praktikë, kërkon të njëjtin numër votash nga këta deputetë si shumica e madhe e Badinterit.
Pikërisht për këtë arsye, shumica parlamentare po kërkon mbështetje edhe nga deputetë të komuniteteve më të vogla etnike.
Se po zhvillohen përpjekje për sigurimin e votave e konfirmon edhe deputeti i LSDM-së, Fatmir Bytyqi. Megjithatë, ai thotë se nuk është i gatshëm ta mbështesë projektligjin pa ndryshime.
Bytyqi: Nëse pranohet ndonjë nga amendamentet, do ta shqyrtoja mundësinë e mbështetjes së këtij ligji, sepse besoj se ato do ta përmirësonin ndjeshëm zgjidhjen ligjore.
Gjatë bisedimeve jozyrtare më është bërë e ditur se ekziston gatishmëri për pranimin e disa amendamenteve, por ka frikë se kjo do ta hapte të gjithë debatin dhe se BDI-ja mund ta bllokonte ligjin gjatë leximit të dytë në seancën plenare.
U thashë se ligji tashmë është i bllokuar. Nëse do të keni një kundërshtar më shumë apo një më pak, ky është problemi juaj. Besoj se një zgjidhje e tillë ligjore nuk duhet të marrë mbështetje.
360 Gradë: Pra, nuk do ta mbështesnit versionin aktual, pa ndryshime?
Bytyqi: Absolutisht jo, sepse realisht nuk sjell ndonjë përmirësim cilësor në drejtim të përfaqësimit të drejtë në vend.
Ende pa afat për miratimin e projektligjeve
Për momentin, nuk është caktuar asnjë datë për shqyrtimin e këtyre projektligjeve në seancë plenare.
Megjithatë, përfaqësuesit e Qeverisë këmbëngulin se do të vazhdojnë përpjekjet për miratimin e të gjitha zgjidhjeve ligjore që kanë propozuar.
Mbetet të shihet nëse shumica parlamentare do të arrijë t’i sigurojë votat e nevojshme dhe cilat kompromise do të duhet të bëjë për ta arritur këtë.
Përgjigjja përfundimtare do të jepet vetëm nëse projektligjet arrijnë në votim në Kuvend.
