Projekti “Lugina e Vardarit”, i cili parashikon ndërtimin e 12 hidrocentraleve përgjatë Lumit Vardar është riaktualizuar sërish nga qeveria aktuale. Për më tepër, numri një i Ministrisë së Energjisë, Sanja Bozhinovska, thotë se ky projekt nuk do të ndalet për shkak të ndërtimit të hekurudhës me shpejtësi të lartë në Korridorin 10, ndërsa shton se mundësia e zhvendosjes së gjurmës së hekurudhës me shpejtësi të lartë po shqyrtohet gjatë procesit të projektimit. Janë zhvilluar diskutime me ministrin e Transportit për të ngritur trasenë hekurudhore mbi rezervuarët, të cilët do të ndërtohen në të ardhmen, por megjithatë, pritet që inxhinierët ta kenë fjalën e fundit për këtë.
“Nuk kemi hequr dorë nga asgjë, po flasim me Ministrin e Transportit. Mendoj se po punohet në rrugën atje. Nuk kemi hequr dorë nga asgjë që është e dobishme për Maqedoninë. Është e mundur që traseja e hekurudhës me shpejtësi të lartë të zhvendoset më lart, mirëpo inxhinierët, gjeologët dhe gjeodetët duhet ta thonë këtë”, tha Sanja Bozhinovska, Ministre e Energjisë, Minierave dhe Burimeve Minerale. Gjithashtu, Qeveria e Maqedonisë tashmë ka filluar procedurën për sigurimin e kredive të favorshme për ndërtimin e hekurudhës së shpejtë përgjatë Lumit Vardar, e cila do të jetë me binarë të dyfishtë, me qëllim që të mundësohet lëvizja e trenave mallrash deri në 120 kilometra në orë.
Projekti “Lugina e Vardarit”, i cili është paralajmëruar me dekada, është ende vetëm në letër. Janë bërë një sërë studimesh dhe janë shpenzuar para për përgatitjen e studimeve dhe përzgjedhjen e konsulentëve që i kryen studimet, por projekti ende nuk është realizuar. Mirëpo, për ndërtimin e 12 hidrocentraleve nga Shkupi deri në kufirin me Greqinë, ka edhe kundërshtime lidhur me mënyrën e realizimit.
Shoqata “Inxhinierët e Republikës së Maqedonisë” njoftoi se i ka dërguar një peticion Qeverisë dhe Ministrisë së Transportit me kërkesë që të përjashtohet mundësia që traseja e hekurudhës së ardhshme me shpejtësi të lartë të kalojë nëpër zonën e rezervuar për zbatimin e projektit “Lugina e Vardarit”.
“Në një kohë kur bota përpiqet për burime të rinovueshme të energjisë dhe zhvillim të qëndrueshëm, “Lugina e Vardarit” është në udhëkryqin e vendimit historik të kësaj Qeverie që do të përcaktojë drejtimin e së ardhmes sonë energjetike. Dymbëdhjetë hidrocentralet e planifikuara në këtë rajon nuk janë vetëm projekte infrastrukturore, ato janë një shtyllë strategjike e ekonomisë vendase, një burim energjie të pastër dhe të gjelbër dhe potencial i rëndësishëm për rritje dhe prosperitet të Maqedonisë”, thekson shoqata.
Ndërtimi i hidrocentraleve në “Luginën e Vardarit”, sipas tyre, do të sjellë shumë përfitime ekonomike.
Përfitimet e energjisë së rinovueshme janë një investim jo vetëm në botën e sotme, por edhe në të ardhmen e fëmijëve dhe nipërve e mbesave tona. Megjithatë, potenciali i këtij projekti kërcënohet nga planet aktuale për rrugën e hekurudhës me shpejtësi të lartë, e cila, nëse zbatohet përgjatë binarit ekzistues, do të përjashtojë mundësinë e zhvillimit të kapaciteteve hidroenergjetike në Luginën e Vardarit. Kjo nuk është vetëm një çështje teknike, por një përgjegjësi morale dhe mjedisore për të mos i privuar brezat e ardhshëm nga e drejta për të përdorur energjinë dhe përfitimet e rezervuarëve që Lugina e Vardarit mund të ofrojë, thuhet në shpjegim.
Shoqata beson se ne, si shoqëri, duhet të ruajmë të gjitha opsionet për zhvillimin dhe përdorimin e burimeve natyrore në mënyrën më të qëndrueshme të mundshme.
“Prandaj, ne vlerësojmë që traseja e hekurudhës me shpejtësi të lartë mund të përshtatet në vende ku do të ruheshin mundësitë hapësinore të Luginës së Vardarit, duke mundësuar njëkohësisht infrastrukturën moderne të transportit dhe zhvillimin e hidroenergjisë. Andaj, i bëjmë thirrje Qeverisë dhe Ministrisë së Transportit që të mos e shkelin konceptin ‘Lugina e Vardarit’, sepse vetëm në këtë mënyrë mund të sigurojmë të ardhmen që meritojmë, një të ardhme në të cilën energjia rrjedh lirshëm përgjatë Vardarit, dhe me të prosperitet për të gjithë ne. Lugina e Vardarit është binari i së ardhmes sonë”, thuhet në deklaratën e tyre.
Më shumë se 30 vite më parë, planifikohej zhvendosja e pjesëve të linjës hekurudhore mbi nivelin e hidrocentraleve të planifikuara të Hidrocentralit të Velesit, me gjatësi 23 kilometra, Hidrocentralit të Gradecit dhe një pjese të dhjetë HEC-eve me rrjedhë lumi midis Velesit dhe Gradecit, të cilat janë pjesë integrale e projektit të Luginës së Vardarit. Kjo u propozua në vitin 1989 nga një grup pune i përbërë nga ekspertë nga ministritë dhe institucionet kompetente të asaj kohe. Madje u zhvilluan zgjidhje konceptuale për zhvendosjen e linjës hekurudhore për shkak të akumulimeve të Hidrocentralit të Velesit dhe Hidrocentralit të Gradecit.
Projekti ka histori të gjatë të planeve për ndërtim. Në vitin 1994 u kërkua të përgatitej një studim fizibiliteti për justifikimin tekniko-ekonomik dhe të shqyrtohej mundësia e një sipërmarrjeje të përbashkët me një kompani të huaj për zbatimin e projektit. Kjo u bë në vitin 1994 me formimin e konsorciumit maqedonas “Vardarska Dolina”, i cili përdori përvojat nga modeli francez i rregullimit të Lumit Ron, si dhe hulumtimin e ekspertëve nga CNR dhe EDF nga Franca. Studimi u përfundua në vitin 1999. Konsorciumi maqedonas që udhëhoqi dhe koordinoi studimin duhej të vazhdonte të udhëhiqte këtë çështje, por u shpërbë në fillim të vitit 2000.
Pra ai synon të ndërtojë 12 hidrocentrale përgjatë Vardarit, apo nga Shkupi deri në kufirin me Greqinë, në një gjatësi prej 200 km. Më të mëdhenjtë janë hidrocentrali i Velesit me një prodhim prej 300 milionë kWh dhe hidrocentrali i Gradecit me 257 milionë kwh. Hidrocentralet e mbetura më të vogla janë të vendosura përgjatë lumit, me një prodhim prej 60 deri në 130 milionë kwh, varësisht nga vendndodhja dhe rrjedha.
Më parë, disa përpjekje për ta realizuar këtë projekt dështuan. Tenderi qeveritar që u shpall në vitin 2009 dështoi. Pastaj, pasoi një përpjekje e re me Korporatën Ndërkombëtare të Ujit dhe Energjisë Kineze, KwE, si dhe Bankën Kineze për Zhvillim – CRB. Ata donin ta kreditonin këtë projekt. Dhe Qeveria dhe kinezët nënshkruan një memorandum mirëkuptimi me të cilin do të bëhej një studim fizibiliteti, i cili do të pasohej nga një projekt për zbatimin e projektit në disa faza dhe gjatë një periudhe prej 10 deri në 15 vjet. Me atë marrëveshje, Qeveria do të merrte pjesë në këtë projekt me 15 për qind, dhe pjesa tjetër do të ishte një kredi nga CRB. Edhe pse detajet rreth kredisë nuk u shpallën në atë kohë, ky projekt më vonë dështoi dhe askush nuk i shpjegoi arsyet. Pati një analizë vite më parë, por ajo tregoi se ky projekt duhet të kushtojë rreth 2 miliardë euro, pas së cilës u theksua se shteti nuk ka aq shumë kapacitet financiar, pas së cilës mbeti të kërkoheshin modalitete të reja për këtë projekt. /Koha/
