Javë pune e shkurtuar, dhe më pak orë pune në ditë. Ky është trendi që ka përfshirë botën në vitet e fundit. Gjithashtu po kryhen shumë analiza dhe disa vende kanë bërë një hap të avancuar duke e futur atë në praktikën legjislative dhe në operacionet e përditshme të kompanive.
Ekzistojnë dy modele të një jave pune të reduktuar. Njëri përfshin punën katër ditë në javë, por me të njëjtin numër ose më të reduktuar orësh pune. Ky model është i pranishëm në Belgjikë që nga nëntori i vitit 2022. Atje, 40 orët e përcaktuara në javë duhet të punohen gjatë katër ditëve. Ata që duan të shkurtojnë orët e tyre të punës do të marrin një pagë më të ulët. Modeli i dytë përfshin ruajtjen e një jave pune pesë-ditore, por me më pak orë pune dhe të njëjtën pagë, sigurisht, nëse produktiviteti mbetet në të njëjtin nivel. Ky model është gjithashtu më pak i popullarizuar, pikërisht për shkak të frikës së humbjes së produktivitetit, dhe për rrjedhojë të fitimeve. Megjithatë, u përdor në Gjermani vitin e kaluar.
SHEMBULLI SLLOVEN
Në Slloveni, më 1 janar 2026, do të hyjnë në fuqi pjesërisht ndryshimet e reja në Ligjin për Rregullimin e Tregut të Punës, të cilat do t’u lejojnë punonjësve që i afrohen daljes në pension të zvogëlojnë kohën e kaluar në punë.
Përveç kësaj, parashikon një rritje të përfitimeve për të papunët dhe pjesëmarrësit në punët publike, si dhe akses më të lehtë në tregun e punës për të rinjtë, studentët dhe pensionistët.
Sipas ndryshimeve të njoftuara, punëtorët mbi 58 vjeç, si dhe ata me të paktën 35 vjet përvojë, praktikisht do të jenë në gjendje të zgjedhin midis një pushimi të premte, një fundjave të zgjatur ose një dite pune të shkurtuar prej 6 orësh, konfirmoi Ministria e Punës, Familjes, Çështjeve Sociale dhe Mundësive të Barabarta për mediat sllovene.
Në Gjermani në mënyrë eksperimentale është kryer një projekt pilot për një javë pune katër-ditore. Disa kompani në Austri po e ofrojnë atë si një opsion. SHBA-ja, Kanadaja dhe Australia po ndërmarrin hapa për të zbatuar programe pilot për një javë pune katër-ditore.
Gjithashtu ligjvënësit spanjollë hodhën poshtë të mërkurën një projektligj që do të kishte shkurtuar javën e punës, një nga premtimet kryesore të kryeministrit socialist Pedro Sanchez, të cilit i mungon shumica parlamentare. Propozimi, i cili synonte shkurtimin e javës së punës nga 40 në 37.5 orë, u refuzua nga 178 deputetë dhe u mbështet nga 170 të tjerë. Sipas qeverisë, qëllimi ishte të prekte më shumë se 12 milionë punonjës në sektorin privat, kryesisht në shitje me pakicë, mikpritje dhe bujqësi, pasi java e punës prej 37.5 orësh është tashmë në fuqi në shërbimin civil dhe në shumicën e kompanive të mëdha.
Në Ballkan, në Mal të Zi është njoftuar një reformë për të shkurtuar javën e punës nga 8 në 7 orë në ditë duke filluar nga viti 2026, dhe në Greqi është njoftuar një shkurtim i javës së punës nga pesë në katër ditë duke filluar nga viti i ardhshëm. Sipas hulumtimeve , një javë pune e shkurtuar, ka treguar rezultate pozitive dhe ka një ndikim shumë më të mirë në motivimin dhe produktivitetin e punëtorëve, dhe rrjedhimisht në fitimet e punëdhënësve.
Maqedonia nuk ka lëvizur aspak në këtë drejtim ,përkundër kërkesave sindikaliste.
LIDHJA E SINDIKATAVE E MBËSHTET KONCEPTIN
Lidhja e Sindikatave të Maqedonisë e mbështet pa rezerva konceptin dhe po e përkrah atë në mënyrë specifike. “Ne besojmë se është më se e justifikuar që Maqedonia ta ndjekë këtë trend dhe të mos e humbasë shansin për të qenë ndër vendet e para që prezantojnë përmirësime në cilësinë e jetës së punëtorëve, më shumë kohë për familjen, por edhe një rritje të efikasitetit të produktivitetit. Qëndrimi tonë është se ne, si vend që aspiron anëtarësimin në BE, duhet të avokojmë për reduktimin e javës së punës në gjashtë-shtatë orë pune në ditë ose katër ditë pune në javë, dhe jo të kthehemi në histori dhe të prezantojmë shfrytëzimin e punëtorëve dhe të punojmë mesatarisht 12 orë”, thonë nga Lidhja e Sindikatave të Maqedonisë.
Nga ana tjetër, punëdhënësit janë kundër kësaj, kryesisht për shkak të produktivitetit të ulët. Punëdhënësit besojnë se as kompanitë dhe as kushtet e biznesit nuk lejojnë shkurtimin e javës së punës ose të orarit të punës. Avantazhi kryesor është produktiviteti i ulët që vendi ndan me vendet e Ballkanit Perëndimor, shpjegon afaristi Nikolla Marinoski dhe president i Dhomës Rajonale të Tregtisë të Prilepit. “Nëse e shikojmë strukturën e ekonomisë së Maqedonisë dhe industrisë së Maqedonisë, besoj se nuk mund të futet një javë pune katër-ditore. Një koncept i tillë kërkon një shkallë të lartë automatizimi dhe mekanizimi të prodhimit për të arritur rezultatet aktuale që kemi. Nëse e marrim parasysh edhe produktivitetin në Republikën e Maqedonisë, meqenëse jemi në një nivel shumë të ulët krahasuar me mesataret evropiane, do të shohim se nuk ka mundësi për të futur një javë pune të shkurtuar”, thotë Marinoski.
Lidhja e Sindikatave ka kundërargumentin e saj duke shtuar se produktiviteti do të rritet me përmirësimin e kushteve të punës që do t’i motivojnë punëtorët. Situata aktuale rrit rrezikun e lëndimeve në vendin e punës, demotivimin dhe distancimin nga anëtarësimi në BE, thonë sindikalistët. “Produktiviteti i punëtorëve lidhet me kushtet e punës, përdorimin e mjeteve, teknikave dhe teknologjive moderne të punës, kushtet e shëndetshme dhe të sigurta të punës, pagat e përshtatshme për të siguruar jetesën e punëtorëve dhe familjeve të tyre, respektimin e parimeve të punës së denjë, të drejtën për pushim për ripërtëritjen e fuqisë punëtore dhe kujdesin për familjen. Vetëm në këtë mënyrë punëtorët mund të jenë të përkushtuar ndaj punës së tyre dhe besnikë ndaj punëdhënësve të tyre. Përndryshe, po dëshmojmë një dalje gjithnjë e më masive të fuqisë punëtore nga vendi”, shpjegon Lidhja e Sindikatave të Maqedonisë.
Eksperti Dimitar Nikolloski thekson se një parakusht për futjen e një jave pune më të shkurtër dhe uljen e orarit të punës është, natyrisht, produktiviteti i lartë i kompanive. “Maqedonia, si vendet e tjera në Ballkanin Perëndimor, përballet me produktivitet të ulët të punës për një kohë të gjatë, që natyrisht do të thotë se futja e një jave pune më të shkurtër, apo orarit të punës më të shkurtër, është e diskutueshme, domethënë praktikisht e parealizueshme. Prandaj, është shumë e rëndësishme që kompanitë të marrin sa më shumë masa për të rritur produktivitetin. Këtu, para së gjithash, nënkuptojmë investimin në kapital fizik, futjen e teknologjive të reja, moderne, siç janë automatizimi, robotizimi, dhe së fundmi edhe inteligjenca artificiale ka qenë një opsion”, shton Nikolloski.
Ndryshe, historia e javës katër-ditore të punës u ngrit përgjithësisht gjatë pandemisë së Covid-19, ku si punëtorët ashtu edhe punëdhënësit morën në konsideratë rëndësinë e fleksibilitetit dhe përfitimeve në vendin e punës.
Punonjësit do të punonin katër ditë në javë me të njëjtën pagë dhe përfitime, por me të njëjtën sasi pune. /Koha/
