Në prag të Vitit të Ri, shifrat e shportës sindikale për dhjetorin e këtij viti paraqesin një realitet edhe më të zymtë se një vit më parë. Jo vetëm për shkak të rritjes së çmimeve, por edhe për mungesën e çdo mase lehtësuese për qytetarët. Ndryshe nga fundviti i kaluar, kur Qeveria ndërhyri me të ashtuquajturën “shporta e Vitit të Ri”, duke përfshirë mbi 1.000 produkte ushqimore me ulje prej 10 për qind, sivjet festa po pritet pa asnjë mbështetje të ngjashme – në një moment kur shpenzimet minimale kanë arritur nivele rekord.
Sipas të dhënave të fundit të Lidhjes së Sindikatave të Maqedonisë, shporta minimale për një familje katër anëtarëshe në dhjetor ka arritur në 65.492 denarë, ndërsa për familjet që jetojnë me qira kjo shumë rritet në 80.867 denarë. Krahasuar me vitin e kaluar, rritja nuk është vetëm numerike, por strukturore: një pjesë gjithnjë e më e madhe e buxhetit familjar shkon për mbijetesë, jo për cilësi jete apo festë. Vetëm ushqimi dhe pijet këtë dhjetor kushtojnë 23.648 denarë, një shumë që praktikisht barazohet me pagën minimale mujore. Kjo do të thotë se për një numër të madh familjesh, ushqimi bazë – buka, qumështi, vaji, vezët, perimet dhe produktet elementare – konsumon pothuajse të gjithë të ardhurat mujore, duke e lënë Vitin e Ri pa asnjë hapësirë financiare për shpenzime festive.
Në këtë realitet ekonomik, ushqimet që tradicionalisht simbolizojnë festën e fundvitit janë shndërruar në luks. Mishi i freskët, veçanërisht viçi dhe qengji, peshku dhe produktet e detit, ëmbëlsirat tradicionale, çokollatat, arrat, si dhe pijet alkoolike dhe joalkoolike, këtë vit nuk përfshihen në asnjë paketë lehtësuese dhe në shumicën e rasteve shiten me çmime më të larta se një vit më parë. Për shumë familje, tryeza festive reduktohet në minimum ose zhvendoset simbolikisht në një ditë të zakonshme, pa asnjë dallim nga pjesa tjetër e muajit.
Mungesa e masës së “shportës së Vitit të Ri” këtë vit merr peshë edhe më të madhe në kontekstin e inflacionit dhe rritjes së vazhdueshme të çmimeve. Nëse vitin e kaluar uljet prej 10 për qind krijuan të paktën një lehtësim të përkohshëm psikologjik dhe financiar, sivjet qytetarët përballen me një treg formal “të lirë”, por jo të përballueshëm. Promovimet sporadike nëpër markete nuk e ndryshojnë pamjen e përgjithshme, pasi shumica e produkteve bazë dhe festive mbeten jashtë mundësive reale të familjeve me paga të ulëta dhe mesatare. Ndërkohë, kostoja e jetesës në fundvit nuk përfundon me ushqimin. Dekori i Vitit të Ri, dritat, bredhi, dhuratat për fëmijët, si dhe shpenzimet shtesë për ngrohje gjatë muajve të dimrit, janë elemente që zakonisht e shoqërojnë festën, por që sivjet përjashtohen nga llogaritë e shumë familjeve. Kur shporta minimale nuk mbulohet as me dy paga minimale, çdo shpenzim shtesë shihet si barrë, jo si gëzim.
Në këtë kontekst, Viti i Ri po vjen më shumë si një datë kalendarike sesa si festë. Shifrat e shportës sindikale tregojnë qartë se për një pjesë të madhe të qytetarëve problemi nuk është mungesa e dëshirës për të festuar, por mungesa e mundësisë. Pa masa mbështetëse, në një vit kur shpenzimet bazë janë ndjeshëm më të larta se më parë, tryeza festive mbetet bosh – jo për shkak të zgjedhjes, por për shkak të pamundësisë ekonomike. /Koha/
