Firmat e kredisë me pagesë paralajmërohen për reklama manipuluese
Firmat e kredisë me pagesë janë paralajmëruar të ndalojnë reklamat manipuluese ose të përballen me gjoba. Ky paralajmërim nga Ministria e Financave ka ardhur pas mbikëqyrjes së kompanive financiare, gjatë së cilës inspektorët konstatuan disa parregullsi, duke përfshirë reklamimin e kredive me “kamat 0%”, ndonëse në kontratat me klientët ishin parashikuar kosto shtesë.
Megjithatë, pas një shëtitjeje të shkurtër në qendër të kryeqytetit, bien në sy tabelat reklamuese me aktorë të njohur, të cilët ofrojnë “një shans të madh për interes zero” për konsumatorët.
Kjo praktikë ka vite që vazhdon, dhe konstatimi i parregullsive nga inspektorët është i vonuar, thonë ekonomistët. Analisti ekonomik Abil Bausch shpjegon se shteti duhet të jetë më i rreptë ndaj dyqaneve të kredive të shpejta, të kryejë kontrolle të rregullta dhe t’i sanksionojë ato kur gabojnë.
“Shteti duhet të jetë shumë i kujdesshëm me ta. Jo vetëm të kujdeset, por edhe të edukojë qytetarët se si të mendojnë për kreditë”, thotë ai.
Vitet e fundit është vënë re një rritje serioze e kërkesës për para të shpejta, sipas analizave të Bankës Popullore. Të dhënat e fundit për vitin 2024 tregojnë se në “cash stores” janë xhiruar 169 milionë euro, që është 12 milionë euro më shumë se në vitin 2023. Për krahasim, në vitin 2021 ky biznes “peshonte” 119 milionë euro.
Një emër dhe një tjetër në regjistrin shtetëror
Këtë vit, inspektorët vunë re praktika të tjera të dyshimta, si reklamimi i kredive të shpejta me marka pa treguar qartë se cila kompani financiare ofron shërbimin. Një “money shop” përdor shumë faqe interneti dhe një emër tjetër në promovimin e kredive të shpejta në ambiente biznesi nga sa thuhet në licencën që ka marrë nga Ministria e Financave. Kompanitë e kredisë së shpejtë nuk sanksionohen, por paralajmërohen për parregullsitë.
Sipas Ligjit për Mbrojtjen e Konsumatorit, një praktikë tregtare konsiderohet mashtruese nëse reklama lë pa informacion elementë kryesorë të rëndësishëm për vendimmarrjen e konsumatorit.
Në vitin 2023, Radio Evropa e Lirë hulumtoi praktika të tilla dhe identifikoi kompanitë dhe pronarët pas tyre. Hulumtimi tregoi se dy të tretat e fitimit në këtë sektor e marrin kompanitë e themeluara me kapital të huaj. Këto kompani operojnë me kosto të ulëta dhe ngarkojnë kosto dhe marzhe të larta kredie. Administrata e të Ardhurave Publike dhe Ministria e Financave kryen kontrolle dhe disa kompani janë gjobitur, por nuk janë dhënë më shumë detaje.
Ndërkohë, hetimet e IRL dhe Byrne Prisma vunë në dukje abuzime me të dhënat personale, ku disa njerëz morën kredi pa i kërkuar, që do të thotë se të tjerë i merrnin ato në emër të tyre.
Procedura e shkurtër e këtyre kredive, gjysmëore dhe me një dokument, i bën ato tërheqëse për qytetarët, të cilët shpesh nuk dinë se pas kësaj fshihen kosto të larta interesi.
Ndryshe nga bankat, të cilat rregullohen nga Banka Popullore, kompanitë e kredisë së shpejtë rregullohen nga Ministria e Financave. Kështu, kreditë jepen më lehtë, ndërsa rrezikun e mbajnë qytetarët me kosto më të lartë.
Ekonomisti Bausch thekson se institucionet shtetërore duhet të jenë më të rrepta në kriteret për miratimin e licencave të këtyre kompanive.
“Kemi një kontrast: për të hapur një bankë kërkohen shumë rregullore dhe kritere. Për një kompani të kredisë së shpejtë mjafton një licencë nga Ministria e Financave, shumë më e lehtë për t’u marrë. Këtu është problemi”, thotë ai.
Pjesa më e madhe e fitimit nga këto marrëveshje shkon tek kompanitë me kapital të huaj. Milionerë nga Letonia, Republika Çeke, Estonia dhe kryesisht Bullgaria zotërojnë kompani në tregun maqedonas që ofrojnë kredi jo-bankare.
Sipas të dhënave të fundit nga Regjistri i Ministrisë së Financave, në vend janë 26 kompani që ofrojnë kredi të shpejta. Nga 12 kompanitë e themeluara me kapital të huaj, shtatë janë në pronësi të biznesmenëve bullgarë. Sipas Bankës Popullore, rënia e numrit të kompanive vjen si pasojë e ndryshimeve ligjore nga korriku 2023, kur rregullat për funksionimin e shoqërive financiare u forcuan nga 35 në 27. Megjithatë, krahas uljes së numrit të kompanive, rritja e kredive të miratuara nga kompanitë financiare ishte 9.6%.
Rrezik për huamarrësit më të cenueshëm
Edhe pse kreditë e shpejta përfaqësojnë vetëm rreth 7% të totalit të borxhit të ekonomive familjare, ato mund të krijojnë probleme serioze për një pjesë të popullsisë, ndërsa pjesa tjetër, 92.4%, i takon kredive bankare.
Banka Popullore paralajmëron se rreziku nga këto kompani nuk është sistematik, por mund të jetë i lartë për kategoritë vulnerabël dhe t’i çojë në mbi-borxhim. Treguesit e rrezikut të kredisë u përmirësuan në vitin 2024, por një pjesë e konsiderueshme e kredive janë ende me vonesë.
“Rreziqet për stabilitetin financiar lidhen me mbi-borxhin e shtresave të caktuara, veçanërisht atyre me të ardhura më të ulëta, për shkak të aksesit më të lehtë në financim dhe kostove totale më të larta krahasuar me bankat”, thuhet në raportin e Bankës Popullore.
Kreditë e miratuara nga kompanitë financiare mbeten ndër më të shtrenjtat në treg. Të ardhurat që ato realizojnë nga aktiviteti kreditues kalojnë 50% të vlerës së kontratave aktive, shumë herë më shumë se bankat, ku mesatarja e kostove totale është rreth 7%.
