Edhe pse qeveria e re ka folur për reforma, rritje të buxheteve dhe “rikthim të dinjitetit” në arsim, jeta e përditshme e studentëve dhe gjendja e universiteteve tregojnë se ndryshimet janë të ngadalta dhe jo mjaftueshëm të dukshme. Viti i kaluar ka nxjerrë në pah kontrastin midis deklaratave zyrtare dhe përvojës reale të studentëve. Në Raportin e Progresit për Maqedoninë, të publikuar nga Komisioni Europian në vitin 2025, vendi vlerësohet si mesatarisht i përgatitur në fushën e arsimit dhe kulturës, shkruan Meta, përcjell Nistori.
Në vitin akademik 2024/2025, numri i studentëve të regjistruar është 53.535, që përfaqëson një rritje prej 2,33 për qind krahasuar me vitin e kaluar. Nga numri i përgjithshëm i studentëve, 59,3 për qind janë gra. Shumica e tyre, ose 76,8 për qind, studiojnë në universitete shtetërore, ndërsa pjesa tjetër janë të regjistruar në institucione private të arsimit të lartë.
Sipas Komisionit Evropian, pavarësisht rritjes së lehtë të numrit të studentëve, një nga sfidat kryesore mbetet përmirësimi i cilësisë së arsimit të lartë, si dhe forcimi i sistemit të akreditimit dhe sigurimit të cilësisë.
Ushqimi i subvencionuar: zgjerim i fushëveprimit, jo rritje e shumës
Çështja e ushqimit të subvencionuar për studentët në vitin 2025 mbeti një nga temat kryesore. Pavarësisht kërkesave të studentëve, shuma prej 140 denarësh për vakt mbeti e pandryshuar. Këtë vit, në vend të rritjes së shumës, u mor vendimi për zgjerimin e fushëveprimit të studentëve që përfitojnë nga kjo masë.
Në prill u miratuan ndryshimet ligjore që zgjeruan rrethin e përfituesve. Sipas tyre, e drejta për ushqim të subvencionuar tani përfshin studentët me kohë të plotë të regjistruar në ciklin e parë dhe të dytë të studimeve, si dhe në studimet e integruara në universitetet shtetërore dhe private në vend, të cilët janë shtetas të Maqedonisë dhe nuk kanë të ardhura mujore në asnjë bazë më të larta se paga minimale neto për vitin aktual.
Me fjalë të tjera, nuk është më kusht që studentët të mos jenë të punësuar ose të mos jenë të regjistruar si fermerë individualë.
Trupa Kombëtare Studentore, e cila përfaqëson studentët në nivel shtetëror, kërkoi në një deklaratë me shkrim në shtator që shuma e vaktit të subvencionuar të rritet nga 140 në 150 denarë.
“Sipas Ligjit për Vaktet e Subvencionuara të Studentëve, shuma rregullohet në përputhje me normën e inflacionit pas çdo viti fiskal dhe para miratimit të buxhetit republikan për vitin pasardhës. Herën e fundit, shuma për vaktin e subvencionuar ndryshoi në vitin 2023 nga 120 në 140 denarë”, thuhej në deklaratën e Trupës Kombëtare Studentore.
Kosto shtesë dhe barrë financiare
Përveç pagesës së tarifës së pjesëmarrjes, në vitin 2025 fakultetet futën kosto shtesë studimi, të cilat në disa fakultete arritën deri në 5.000 denarë. Këto u justifikuan si mjete të nevojshme për funksionimin e fakulteteve dhe iu prezantuan studentëve si “burime online” dhe “kosto materiale”.
Asambletë studentore paralajmëruan se kjo praktikë e bën arsimin e lartë më pak të qasshëm për studentët me prejardhje më të dobët ekonomike.
Forumi për Ndryshim Arsimor dënoi gjithashtu vendimin e Universitetit “Shën Kirili dhe Metodi” (UKIM) për të futur kosto shtesë për studentët.
Sipas Forumit, së bashku me tarifat dhe shpenzimet e tjera të futura për “shfrytëzimin financiar të studentëve”, një vit akademik në këtë universitet arrin një shumë afër 500 eurove.
“Gjithçka që është e detyrueshme për studentët duhet t’u sigurohet atyre pa kërkuar fonde shtesë prej tyre. Përveç kësaj, në shumicën e lëndëve nuk përdoren materiale për mësim praktik, pasi shumica e laboratorëve nuk kanë kushte, dhe mësimi praktik shndërrohet në leksione, duke u mohuar kështu studentëve të drejtën për të zhvilluar aftësi praktike”, reagoi Forumi.
Pavarësisht këtyre reagimeve, shumica e fakulteteve vazhduan të ngarkonin tarifa shtesë.
Asnjë universitet i RMV në listat botërore
Pas shumë njoftimeve për përparim, në vitin 2025 UKIM ra nga lista e 2.000 universiteteve më të mira në botë sipas Qendrës për Renditjen Botërore të Universiteteve (CWUR).
Në vitin 2024, UKIM ishte i renditur në vendin e 1.990-të, por në vitin 2025 Maqedonia mbeti pa asnjë përfaqësues në këtë listë, për herë të parë pas shumë vitesh.
CWUR i rendit universitetet sipas arsimit, punësimit të të diplomuarve, përsosmërisë akademike dhe performancës kërkimore. Kjo renditje konsiderohet një nga më të mëdhatë dhe më objektivet, pasi nuk përdor anketa dhe nuk kërkon aplikime nga universitetet.
Universiteti i Beogradit u rendit në vendin e 387-të, ndërsa Bullgaria dhe Sllovenia kanë nga dy universitete secila në listë.
Në vitin 2025, asnjë universitet maqedonas nuk ishte i përfshirë në listën e Shangait, një situatë që vazhdon prej vitesh.
Kuponët elektronikë dhe konfuzioni
Si pjesë e masave për përmirësimin e standardeve studentore, pas një njoftimi njëvjeçar, më 17 nëntor 2025 filluan aplikimet për kuponë elektronikë me vlerë 250 euro për blerjen e pajisjeve elektronike. Studentët e ciklit të parë kishin afat deri më 30 dhjetor për të blerë kompjuterë, laptopë ose tableta në dyqane të caktuara në vend.
Që në fillim, studentët e studimeve master u ankuan se masa ishte diskriminuese dhe se edhe ata duhet të përfshiheshin, pasi janë gjithashtu studentë.
Edhe pse masa nuk ishte menduar për ta, një numër studentësh të masterit raportuan se arritën të merrnin kupon përmes platformës uslugi.gov. Më pas, ata u njoftuan se kuponët e tyre ishin anuluar.
Qeveria deklaroi se studentët e masterit nuk kishin marrë kuponë në mënyrë të rregullt, por se bëhej fjalë për një gabim të sistemit dhe se nuk do të kishte mungesë kuponësh për asnjë student që i plotëson kushtet.
Viti 2025 tregoi se arsimi i lartë në Maqedoni ndodhet në një fazë dialogu të vazhdueshëm, por me pak veprime konkrete. Edhe pse janë hapur tema, janë identifikuar probleme dhe janë rritur buxhetet, studentët nuk kanë ndjerë përmirësim real të kushteve.
Pyetja që mbetet është nëse viti 2026 do të sjellë më në fund ndryshime sistemike, apo nëse arsimi do të vazhdojë të mbijetojë vetëm falë entuziazmit të studentëve.
