A mund t’i hapet Maqedonisë së Veriut rruga drejt Bashkimit Evropian pa u zgjidhur paraprakisht çdo mosmarrëveshje me Bullgarinë? Pikërisht në kohën kur marrëdhëniet mes Shkupit dhe Sofjes po përballen me tensione të reja, nga brenda BE-së vjen një nismë që synon t’ua kufizojë shteteve anëtare mundësinë për ta përdorur procesin e zgjerimit si instrument presioni për çështje bilaterale. Austria, Çekia dhe Sllovakia kërkojnë që kontestet historike dhe politike të mos shndërrohen në pengesa të përhershme për vendet kandidate. Por mes propozimit dhe zbatimit të tij qëndron një pyetje vendimtare: a janë të gatshme shtetet anëtare të heqin dorë nga një pjesë e fuqisë së vetos në procesin e zgjerimit?
Tri vendet evropiane kanë dorëzuar një dokument të përbashkët jozyrtar, të njohur si non-paper, përpara mbledhjes së Këshillit të Çështjeve të Përgjithshme të Bashkimit Evropian.
Përmes tij kërkohet që mosmarrëveshjet dypalëshe të trajtohen nëpërmjet dialogut të drejtpërdrejtë ndërmjet vendeve të përfshira, pa e kushtëzuar domosdoshmërisht përparimin e kandidatëve në negociatat për anëtarësim. Në dokument përmenden konkretisht kontestet ndërmjet Kroacisë dhe Malit të Zi, si dhe ai ndërmjet Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë, dy raste që ilustrojnë vështirësitë me të cilat përballet politika e zgjerimit të BE-së. Nisma vjen në një moment kur Mali i Zi ndodhet në fazën përfundimtare të negociatave, ndërsa Maqedonia e Veriut vazhdon të përballet me kushtëzime të lidhura me marrëdhëniet me Bullgarinë.
TRI SHTETE KËRKOJNË NDRYSHIMIN E RREGULLAVE
Austria, Çekia dhe Sllovakia propozojnë që vendet kandidate të përfshihen gradualisht në politika, programe dhe agjenci të caktuara të BE-së, edhe përpara anëtarësimit të plotë. Njëkohësisht, ato mbështesin thjeshtimin e disa procedurave teknike në procesin negociues, me qëllim që zgjerimi të mos pengohet nga mosmarrëveshje që nuk lidhen drejtpërdrejt me përmbushjen e kritereve të anëtarësimit.
Në të njëjtën linjë, Komisioni Evropian ka propozuar që çështjet dypalëshe që nuk janë pjesë e kritereve të anëtarësimit të trajtohen jashtë negociatave, ndërsa për disa vendime të shqyrtohet mundësia e votimit me shumicë të cilësuar, në vend të unanimitetit.
Megjithatë, propozimet nuk nënkuptojnë heqje automatike të vetos apo ndryshim të menjëhershëm të kushteve ekzistuese për Maqedoninë e Veriut. Për një reformë të tillë nevojitet pajtim politik ndërmjet shteteve anëtare dhe përcaktim i qartë se cilat vendime mund të merren pa unanimitet. Një tjetër propozim i Komisionit Evropian, i përfshirë në dokumentin “Përgatitje për një Union më të gjerë”, parasheh që anëtarët e ardhshëm të marrin përsipër detyrimin që për një periudhë të caktuar të mos pengojnë zgjerimet pasuese për shkak të mosmarrëveshjeve dypalëshe. Ky model synohet të shqyrtohet fillimisht në kuadër të procesit të anëtarësimit të Malit të Zi.
KROACIA DHE MALI I ZI, SHEMBULLI I NJË BLLOKADE TJETËR
Debati mbi veton nuk kufizohet vetëm te Maqedonia e Veriut. Kroacia ka shprehur rezerva lidhur me mbylljen e Kapitullit 14 të negociatave me Malin e Zi, i cili ka të bëjë me politikën e transportit. Për pasojë, shtetet anëtare ende nuk kanë harmonizuar qëndrimin e përbashkët për mbylljen e negociatave në këtë fushë. Zagrebi kundërshton interpretimin se të gjitha çështjet e hapura me Podgoricën janë thjesht konteste dypalëshe. Sipas palës kroate, ato lidhen edhe me marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë, krimet e luftës, të drejtat e viktimave dhe detyrimet që burojnë nga procesi i anëtarësimit.
Ky mospajtim nxjerr në pah një nga problemet themelore të reformës së propozuar: kush do ta përcaktojë kufirin ndërmjet një kontesti dypalësh dhe një detyrimi legjitim të procesit të anëtarësimit? Ministrja e Jashtme austriake, Beate Meinl-Reisinger, ka vlerësuar se anëtarësimi i Malit të Zi është tashmë i arritshëm, ndërsa homologu i saj sllovak, Juraj Blanar, ka theksuar se vendi i përmbush teknikisht kushtet, por vazhdon të përballet me pengesa që lidhen me çështjet historike të rajonit.
PROBLEMI ME SOFJEN ZGJIDHET NËSE EVROPA DËSHIRON ZGJERIM
Në këtë atmosferë, zëvendëskryeministri dhe ministri i Transportit, Aleksandar Nikolloski, ka deklaruar se kontesti me Bullgarinë mund të mos jetë më pengesa kryesore për integrimin evropian të Maqedonisë së Veriut, nëse rikthehet vullneti politik për zgjerim te shtetet më të fuqishme të BE-së.
Në një deklaratë për mediat, Nikolloski theksoi se zgjidhja nuk varet vetëm nga qëndrimet e institucioneve në Bruksel, por nga vendimet politike të vendeve anëtare me ndikimin më të madh.“Teza ime kryesore, pas së cilës qëndroj, është se nëse rikthehet vullneti për zgjerim, veçanërisht te pesë apo gjashtë shtetet më të mëdha anëtare të BE-së, problemi me Sofjen do të zgjidhet”, deklaroi Nikolloski. Ai sqaroi se nuk e ka fjalën për deklarata mbështetëse nga Komisioni Evropian apo institucionet e tjera të Unionit, por për një vendosmëri konkrete politike nga shtetet kryesore anëtare.
“Nëse ai vullnet nuk rikthehet, do të mbetemi në situatën ku jemi tani. Por detyra jonë është t’i zbatojmë reformat, ta forcojmë shtetin ekonomikisht dhe politikisht dhe të ndërtojmë një shtet modern”, tha Nikolloski.
Deklarata e tij e vendos çështjen e zgjerimit në një kontekst më të gjerë gjeopolitik, ku vullneti i shteteve anëtare shihet si faktor i rëndësishëm për tejkalimin e pengesave politike.Megjithatë, ndryshimi eventual i qasjes evropiane ndaj kontesteve dypalëshe nuk do të nënkuptonte vetvetiu zgjidhjen e mosmarrëveshjeve ndërmjet Shkupit dhe Sofjes.
RASTI MIHAJLLOVA, NJË TJETËR PËRPLASJE MES SHKUPIT DHE SOFJES
Derisa në Bruksel diskutohet se si mosmarrëveshjet bilaterale të mos pengojnë zgjerimin, marrëdhëniet ndërmjet Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë janë përballur me një tjetër episod tensionesh.
Rikthimi i papritur i Iva Mihajllovës në Bullgari ka shkaktuar reagime politike dhe institucionale. Autoritetet në Maqedoninë e Veriut kanë paralajmëruar se rastin do ta përcjellin në Bashkimin Evropian dhe në Këshillin e Evropës, duke e cilësuar largimin e saj nga vendi si arratisje të një personi të akuzuar. Nga ana tjetër, në një pjesë të skenës politike bullgare janë shprehur qëndrime në mbështetje të Mihajllovës. Ish-ministri bullgar i Mbrojtjes dhe drejtuesi i VMRO-BND-së, Krasimir Karakaçanov, ka akuzuar autoritetet në Shkup për, siç pretendon ai, përhapje të informacioneve të pavërteta për Bullgarinë.
“Prej vitesh, Shkupi e shpif Bullgarinë dhe përhap informacione të rreme”, deklaroi Karakaçanov për televizionin bullgar BG on AIR. Ai tha se nuk u beson deklaratave të politikanëve në Shkup dhe shprehu mbështetje për versionin e ngjarjeve të paraqitur nga Mihajllova.
Sipas Karakaçanovit, përparësi duhet të ketë trajtimi i saj shëndetësor. Ai pretendoi se Mihajllova për një periudhë të gjatë nuk kishte pasur qasje në kujdesin e nevojshëm mjekësor, akuza këto që mbeten pretendime të tij dhe nuk janë të vërtetuara nga informacionet e paraqitura. Karakaçanov gjithashtu vlerësoi se marrëdhëniet ndërmjet dy vendeve nuk kanë shënuar përparim në zgjidhjen e problemeve të grumbulluara pas ardhjes në pushtet të kryeministrit Hristijan Mickoski. Ky zhvillim dëshmon se, krahas procesit formal të integrimit, raportet ndërmjet Shkupit dhe Sofjes vazhdojnë të ndikohen edhe nga ngjarje konkrete që marrin përmasa politike.
A PO NDRYSHON EVROPA QASJEN NDAJ ZGJERIMIT?
Nisma e Austrisë, Çekisë dhe Sllovakisë hap një diskutim me rëndësi për vendet e Ballkanit Perëndimor: a duhet që përmbushja e kritereve evropiane të jetë faktori përcaktues për avancimin e një vendi kandidat, apo shtetet anëtare duhet të vazhdojnë ta kenë mundësinë e bllokimit për shkak të kontesteve bilaterale?
Për Maqedoninë e Veriut, ky debat është veçanërisht i rëndësishëm, duke pasur parasysh kushtëzimet në procesin negociues dhe mosmarrëveshjet e vazhdueshme me Bullgarinë. Por për momentin bëhet fjalë për nisma dhe propozime politike, jo për një vendim të BE-së që i ndryshon kushtet e anëtarësimit.
Prandaj, mbetet e hapur pyetja nëse debati i ri evropian do të prodhojë mekanizma konkretë kundër bllokadave, apo procesi i zgjerimit do të vazhdojë të varet nga konsensusi i të gjitha shteteve anëtare. Për Shkupin, dallimi mes këtyre dy skenarëve është thelbësor: njëri mund të krijojë hapësirë të re për avancim në negociata, ndërsa tjetri e lë kontestin me Sofjen ndër çështjet që vazhdojnë të përcaktojnë ritmin e integrimit evropian. /Koha/
