Çdo kompani e katërt nuk lëshon fatura fiskale, treguan kontrollet e Tatimorëve. Shumica e parregullsive u vunë re në industrinë e hotelerisë, tregtisë me pakicë dhe shërbimeve.
Në mbi 6,000 kontrolle vitin e kaluar , Zyra e të Ardhurave Publike vendosi 3,200 gjoba, 120 objekte biznesi morën një ndalim të përkohshëm të funksionimit. Ekonomistët shpjegojnë se ekonomia në hije sidomos ndërlidhet me implikimet e saj ekonomie në të ardhurat buxhetore të shtetit, në të drejtat e të punësuarve, efekteve negative në konkurrencën në treg, ndikimin në aktivitetin investues.
Gjithashtu, analizat në vitin 2023 treguan se shteti humbet miliona euro çdo vit për shkak të ekonomisë informale. Vetëm buxheti i shtetit humbetgati 700 milionë euro çdo vit në taksa të papaguara që mund të investoheshin në kujdes shëndetësor, arsim ose infrastrukturë. Mbi 80,000 punëtorë punojnë në sektorin informal, kryesisht në bujqësi, ndërtim dhe tregti. Punës së padeklaruar dhe e nëndeklaruar, mund t’i atribuohen rreth 250 milionë euro, tregojnë më tej analizat.
Sipas hulumtimit tëInstituti Finance Think, mosbesimi në sistem, pra morali i ulët tatimor i popullsisë, korrupsioni i lartë dhe institucionet joefikase, janë arsyet kryesore pse qytetarët përpiqen të fitojnë para duke anashkaluar sistemin në vend që ta bëjnë këtë në mënyrë të ligjshme.
ZGJIDHJA SISTEMATIKE
Ekzekutivi beson se lufta kundër ekonomisë informale nuk duhet të reduktohet vetëm në mbikëqyrjen inspektuese, por duhet të jetë sistematike. Në këtë drejtim, Qeveria po punon në dixhitalizimin e proceseve (faturimi elektronik, deklaratat elektronike, lidhja e bazave të të dhënave), zvogëlimin e barrierave administrative për regjistrimin e bizneseve, stimulimin e punësimit formal dhe mbështetjen për ndërmarrjet mikro dhe të vogla, si dhe rritjen e transparencës dhe shkëmbimit të të dhënave midis institucioneve. Qeveria njofton një luftë të intensifikuar kundër ekonomisë informale në Maqedoni. Qëllimi është që ekonomia informale të reduktohet nga 28.9% në 26% të PBB-së deri në fund të vitit 2027. “Ekonomia në hije, nuk është një koncept abstrakt, por nënkupton drejtpërdrejt humbjen e të ardhurave për shtetin dhe mundësitë e humbura për paga më të larta, spitale më të mira, shkolla moderne dhe pensione më të sigurta. Ajo krijon konkurrencë të padrejtë dhe minon besimin në institucione.Qëllimi ynë është ta bëjmë ekonominë formale më tërheqëse sesa atë informale, ta bëjmë më të lehtë, më fitimprurëse dhe më të sigurt punën e ligjshme”, thekson kryeministri Hristijan Mickoski. Sipas tij, ekonomia në hije shkatërron sistemin ekonomik nga brenda, ndëshkon të ndershmit dhe shpërblen ata që veprojnë jashtë rregullave.
Nga ana tjetër, numri një i Drejtorisë për të Ardhura Publike, Elena Petrova, shton se përveç inspektimeve, u kryen edhe 4.200 vizita këshillimore, kryesisht në aktivitete të konsideruara me rrezik për sa i përket shfaqjes së një ekonomie gri. “Situata në terren nuk është e mirë. Megjithatë, përzgjedhja e objekteve për kontroll nuk bëhet në mënyrë subjektive, por në bazë të analizës së riskut. Kontrollet sot nuk kufizohen vetëm në kontrollin e arkave, por analizojnë edhe thelbin ekonomik të operacionit”, tha Petrova.
Petrova theksoi se ky është një problem afatgjatë dhe sistemik. “Ekonomia gri ekziston prej vitesh dhe nuk mund të shtypet me masa individuale. Nevojiten politika të vazhdueshme dhe një qasje e koordinuar institucionale, prandaj disa institucione shtetërore kanë krijuar tashmë një partneritet në luftën kundër ekonomisë informale”, tha ajo.
Rreziku, sipas tatimorëve më shpesh lind nga fakti se pagesat me para në dorë dominojnë në këta sektorë, gjë që inkurajon ekonominë në hije.
Këtë vit, aktivitetet inspektuese do të vazhdojnë në të njëjtët sektorë, por do të zgjerohen edhe në segmente të tjera që lidhen me mikpritjen dhe zinxhirin e shitjes me pakicë. Përveç kësaj, vëmendje e veçantë do t’i kushtohet qirasë së ambienteve të akomodimit, veçanërisht qirasë afatshkurtër të ambienteve turistike. Tatimorët thonë se në këtë periudhë, veprohet kryesisht bazuar në raporte dhe ankesa, dhe tani bëhet përzgjedhja sipas analizave të riskut në mënyrë që të kalojmë në kontrolle sipas rreziqeve që rrjedhin nga të dhënat e disponueshme.Objektet më të rrezikshme sigurisht mbulohen nga kontrollet, por shkohet edhe me masa edhe më drastike, jo vetëm kontrollet dhe gjobat e vendosura një herë, por edhe kontrollet e përsëritura që mund të çojnë në vulosjen e objektit.
Përzgjedhja e subjekteve ku kryhen kontrollet, bazohet në analizën e riskut, domethënë në bazë të të dhënave që tatimorët i marrin nga sistemi GPS.
TELASHE EDHE GJERMANIA
Probleme me ekonominë në hije nuk kanë vetëm Maqedonia dhe shtetet e rajonit , por edhe ekonomitë më të fuqishme botërore.
Ekonomia hije e Gjermanisë arriti nivelin e saj më të lartë në më shumë se një dekadë vitin e kaluar, duke tejkaluar vlerën prej 500 miliardë eurosh në mes të krizës, sipas një studimi të ri.
Shkencëtari financiar Friedrich Schneider nga Universiteti i Linzit dhe Instituti për Kërkime Ekonomike të Aplikuara në Tübingen vlerëson madhësinë e ekonomisë në hije në 510 miliardë euro. Ajo pritet të rritet me 5.5 përqind në vitin 2026 në 538 miliardë euro, me autorët e studimit që përmendin rritjen e dobët ekonomike dhe rritjen e papunësisë si arsyet kryesore. “Kjo zvogëlon të ardhurat nga punësimi i regjistruar dhe ofron një nxitje për aktivitete të padeklaruara ose të paligjshme”, shpjegon studimi, duke shtuar se vetëm ekonomia e dobët dhe papunësia më e lartë do ta rrisin vlerën e “ekonomisë gri” me 9.5 miliardë euro këtë vit, kur të përshtaten me rritjen e çmimeve.
Studimi zbuloi se stimujt për të anashkaluar zyrat e taksave përfshijnë një rritje të pagës minimale në fillim të vitit dhe një limit të rritur të të ardhurave për mini-punët, me një kontribut total prej 2.4 miliardë eurosh. Efekti i kundërt arrihet nga një TVSH e reduktuar në industrinë e mikpritjes.
Autorët e studimit e përcaktojnë ekonominë hije si shumën e punës së padeklaruar dhe të ardhurave nga aktivitete të paligjshme, duke përfshirë forma të caktuara të lojërave të fatit dhe prostitucionit.
Sipas studimit, ekonomia informale duhet të arrijë në 11.6 për qind të PBB-së gjermane në vitin 2026, afërsisht e njëjtë me atë të vitit 2025, dhe vetëm pak nën mesataren e 20 vendeve kryesore të industrializuara në botë.
Pjesëmarrja më e madhe duhet të shihet në Greqi, me 21.6 për qind, e ndjekur nga Italia me 21 për qind. Në Spanjë dhe Belgjikë, duhet të jetë rreth 17 për qind, dhe më e vogla duhet të jetë në Zvicër, me një pjesëmarrje prej 5.3 për qind, llogaritën autorët e studimit. /Koha/
