Banka Popullore pret një inflacioni nën 4 për qind deri në fund të vitit, ndërsa objektivi për vitin e ardhshëm është nën 3 për qind. Recetat për të luftuar inflacionin nuk janë të thjeshta duke pasur parasysh se varen nga faktorë të jashtëm dhe brendshëm dhe shpesh janë të limituara dhe me kundër efekte jo çdo herë të dobishme për ekonominë ku, për shembull, kufizimi i konsumit ulë rritjen ekonomike.
Ekonomistët thonë se dallimi midis inflacionit në vend dhe atij të Bashkimit Evropian është pasqyrë e faktorëve strukturor të brendshëm. Për më tepër, tronditja globale i prek të gjitha ekonomitë, por faktorët strukturor të brendshëm në secilën nga ekonomitë e përcaktojnë intensitetin e inflacionit. “Varësia nga importet dhe shkalla e hapjes tregtare e ekonomisë sonë janë dukshëm më të larta krahasuar me Bashkimin Evropian. Hapja dhe varësia nga importi reflektohet tek importi dhe struktura e tij, më tej në strukturën e konsumit dhe rrjedhimisht në çmimet e vendit. Këto faktorë strukturor në masë të madhe e shpjegojnë dallimin mes inflacionit në vend dhe inflacionit në eurozonë”, thonë ekonomistët.
Instituti për Kërkime dhe Politika Ekonomike “Finance Think” në analizën e tij të fundit tregoi se çmimet e ushqimeve nuk po nxisin më inflacionin, por se ai tani është rezultat i rritjes së kërkesës së brendshme dhe të ardhurave të larta reale dhe një sektori shërbimesh që i korrigjon çmimet lart. Efekti i masave për të kufizuar çmimet e ushqimeve, sipas tyre, është afatshkurtër dhe i kthyeshëm, kështu që ulja gjatë vlefshmërisë së masës kompensohet pothuajse plotësisht nga rritja e çmimeve që ndodh pas skadimit të masës.
Inflacioni në Maqedoni arriti në 9.4 për qind në vitin 2023 dhe u stabilizua në 3.5 për qind në vitin 2024, por u rrit përsëri me shpejtësi këtë verë, 4.5 për qind në qershor dhe 4.8 për qind në korrik. Qeveria pret që inflacioni të ulet në 2.5 për qind në vitin 2026, sipas parashikimeve që thuhen në projektbuxhetin për vitin e ardhshëm.
Në ndërkohë, sipas statistikave, Indeksi i çmimeve të konsumit në shtator 2025, krahasuar me shtatorin 2024, shënoi një rritje prej 4.0 për qind, dhe indeksi i çmimeve me pakicë shënoi një rritje prej 4.1 për qind. Njëherësh, inflacioni në shtator 2025 krahasuar me muajin e kaluar është -0.2 për qind.
Ana Mitreska, Zëvendësguvernatorja e Bankës Popullore të Maqedonisë së Veriut, vlerëson se rritja e çmimeve është qetësuar ndjeshëm krahasuar me nivelet dyshifrore të fundit të vitit 2022 dhe, me tronditje të tilla, pritej të shiheshin efekte serioze. “Duke pasur parasysh lehtësimin e tensioneve globale, inflacioni është ulur në 3.5 për qind, dhe këtë vit ka regjistruar një përshpejtim të caktuar në 4 për qind. Po përballemi me inflacion të zgjatur dhe një ndryshim të caktuar në lidhje me normat e inflacionit në eurozonë, tregu nuk është përshtatur siç duhet, inflacioni bazë është inert dhe po lëviz rreth pesë për qind për shkak të disa faktorëve dhe efekteve të tjera, për shembull, aktivitetit të fortë të kreditit, rritjes së pagave, etj. Ne nuk kemi bërë ndryshime në normën e interesit që nga shkurti, ndryshe nga Banka Qendrore Evropiane (BQE), por kemi marrë masa të tjera që sigurojnë qëndrueshmërinë e ekonomisë”, thotë Mitreska.
Sipas saj, në suaza afat mesme, me vetë faktin se inflacioni është më i lartë (4 për qind) krahasuar me vlerësimet prej 3 për qind, është shumë e mundshme që ne të bëjmë një korrigjim lart për këtë vit dhe në afat të mesëm të arrijmë dy përqindëshin e dëshiruar dhe të përafrohemi me eurozonën. Duke shtruar se megjithëse ekonomitë e vogla të hapura, si ajo e Maqedonisë së Veriut, përfitojnë shumë nga globalizimi dhe ndërkombëtarizimi, presionet nga fronti gjeopolitik ndihen më shumë në ekonomitë e vogla të hapura.
Guvernatori i Bankës Popullore, Trajko Sllaveski, nuk pret që sanksionet kundër kompanisë ruse “Lukoil” të shkaktojnë një tronditje çmimesh dhe të shkaktojnë një spirale inflacioniste. Sllaveski është i bindur se pas tronditjes fillestare të lehtë të çmimeve, gjërat do të stabilizohen. Sipas tij, është mirë të shohim një normë inflacioni që fillon nga tre për qind, kjo do të ketë një ndikim psikologjik. “Para së gjithash, të gjithë duhet të pyesim veten se çfarë po e nxit në të vërtetë inflacionin. Nuk janë vetë punëdhënësit, as vetë sindikatat, as vetë qeveria. Ajo që të gjithë duhet të pyesim veten është se cila pjesë e inflacionit është aktualisht pjesa strukturore e inflacionit. Çfarë ndodhi: kur çmimet e energjisë u rritën, aktualisht kishte inflacion shumë të lartë. Kroacia kishte inflacion të ulët për një kohë të gjatë dhe ajo që ndodhi ishte se qytetarët tanë, me të drejtë të plotë, filluan ta përfshinin inflacionin në kontratat e tyre, për shembull, në kontratat e punësimit. Sigurisht, sektori publik filloi ta bënte këtë i pari, dhe pastaj sektori privat, por edhe disa të tjerë. Për shembull, furnizuesit gjithashtu filluan të vendosnin klauzola anti-inflacion në kontratat e tyre. Pasi kjo të ndodhë, bëhet një mekanizëm i përjetshëm dhe nuk ka rrugëdalje të mirë prej saj”, shton Sllaveski.
Ndryshe, sondazhi i ri mbi pritjet për inflacionin dhe lëvizjet e Prodhimit të Brendshëm Real në Maqedoni për periudhën 2025-2027, e kryer nga Banka Popullore midis ekspertëve ekonomikë, tregon një rishikim të moderuar lart të pritjeve për shkallën mesatare të inflacionit, ndërsa sa i përket pritjeve për rritjen e PBB-së, ato janë të ngjashme me anketën e mëparshme (të kryer në qershor të këtij viti). Lidhur me inflacionin, të anketuarit presin që ai të përshpejtohet në mënyrë të moderuar në vitin 2025, i ndjekur nga një ngadalësim dhe stabilizim në afat të mesëm. Në të njëjtën kohë, pritjet për normën e inflacionit për vitin 2025 janë më të larta se në anketën e mëparshme dhe tregojnë një normë mesatare prej 3.9 për qind (3.5 për qind në anketën e mëparshme). Pritjet për vitin 2026 janë gjithashtu pak më të larta, me të anketuarit që tani presin një normë inflacioni prej 3.1 për qind (3 për qind në anketën e mëparshme), ndërsa pritjet e tyre për vitin 2027 janë të pandryshuara, me të anketuarit që ende presin një normë mesatare inflacioni prej 2.7 për qind. “Të anketuarit i shpjegojnë pjesërisht këto pritje me performancën e mëparshme të inflacionit, i cili ka qenë më i lartë, veçanërisht në muajt pas përfundimit të masave për të kufizuar çmimet e ushqimeve. Brenda kuadrit të faktorëve të brendshëm, rritja e pagës minimale, presioni për të rritur pagat në sektorin privat dhe publik, si dhe rritja e pensioneve dhe kreditimit, dhe përveç kësaj ata tregojnë për marzhet e shitësve me pakicë dhe çmimet e shërbimeve”, deklaron Banka Kombëtare.
Ngjashëm me anketën e mëparshme, të anketuarit në këtë anketë theksojnë veçanërisht trazirat gjeopolitike dhe pasigurinë në rritje mbi politikat tregtare globale si faktorë që mund të çojnë në rritje të paqëndrueshmërisë në tregjet ndërkombëtare të mallrave dhe presion në rritje mbi çmimet. Ata gjithashtu theksojnë efektet e mundshme negative të ndryshimeve klimatike në prodhimin dhe çmimet e ushqimit. Nga ana tjetër, inflacioni më i ulët i huaj, tendenca e stabilizimit gradual të çmimeve globale të energjisë dhe ushqimit, si dhe masat e marra nga politikëbërësit përmenden si faktorë që mund të çojnë në nivele më të ulëta të inflacionit. /Koha/
