Pishinat e shtëpive – vende ku ligjet janë mbytur
Në një kohë me valë të zgjatura të të nxehtit, thatësira dhe presion gjithnjë e më të madh mbi burimet ujore për shkak të ndryshimeve klimatike, qindra pishina private në Shkup dhe rrethinë mbushen pa u marrë parasysh nëse sistemi i furnizimit me ujë mund ta përballojë këtë konsum, shkruan Prizma, përcjell Nistori.
Për më tepër, shumica dërrmuese e tyre, mbi 90 për qind, janë ndërtuar pa dokumentacionin e kërkuar me ligj, i cili duhet të sigurohet nga komunat. Edhe pse procedura është pothuajse një formalitet – mjafton të dorëzohet një kërkesë me dokumentacionin përkatës dhe të merret vendimi – të dhënat e siguruara nga BIRN tregojnë se shumë pak pronarë e kanë bërë këtë.
Kjo do të thotë se kushdo që ka hapësirë në oborr dhe dhjetëra mijëra euro në dispozicion mund të angazhojë kompani për të hapur një gropë, për të instaluar pajisjet dhe për të ndërtuar një pishinë që mund të mbajë sasi uji të barabartë me konsumin mujor të dy deri në tri familjeve.
Një vendbanim me 60 pishina
Në Shkup dhe rrethinë ka rreth 400 pishina private, ndërsa as dhjetë për qind e tyre nuk rezultojnë të jenë ndërtuar me vendime të lëshuara nga autoritetet lokale. Këtë e tregojnë të dhënat e siguruara nga BIRN përmes kërkesave për qasje në informacione me karakter publik dhe analizës së imazheve satelitore të rajonit të Shkupit.
U dërguan kërkesa në 17 komuna – dhjetë që përbëjnë Qytetin e Shkupit (Aerodrom, Kisella Vodë, Qendër, Karposh, Gjorçe Petrov, Saraj, Çair, Butel dhe Gazi Babë), si dhe në shtatë komuna të tjera të rajonit të Shkupit (Sopishte, Zelenikovë, Studeniçan, Petrovec, Ilinden, Haraçinë dhe Çuçer-Sandevë). Nga të gjitha u kërkua informacion se sa vendime për ndërtimin ose vendosjen e pishinave kishin lëshuar në periudhën 2010–2025.
Përgjigje u morën nga dhjetë komuna. Aerodromi, Buteli, Petroveci, Saraji dhe Shuto Orizara u përgjigjën se nuk kishin lëshuar asnjë dokument të tillë, ndërsa Kisella Voda deklaroi se nuk dispononte të dhëna.
Nga komunat që dhanë shifra konkrete, Karposhi kishte lëshuar më së shumti vendime – 13, i ndjekur nga Qendra me gjashtë, Gjorçe Petrovi me katër dhe Gazi Baba me një.
Vetëm Qendra dhe Aerodromi njoftuan se kishin refuzuar kërkesa për pishina.
Sipas të gjitha këtyre të dhënave, në komunat që janë përgjigjur janë lëshuar gjithsej vetëm 26 vendime për pishina. Megjithatë, imazhet satelitore të Google tregojnë se vetëm në disa vendbanime numri i pishinave është shumë më i madh.
Më së shumti pishina në imazhet satelitore mund të shihen në Bardovc, rreth 60. Gjatë më shumë se 20 vjetëve, Bardovci është transformuar nga një fshat i njohur për prodhimin e lakrës në një vendbanim me shtëpi luksoze, ndaj edhe ky numër nuk është i papritur.
Pishina në Komunën e Karposhit mund të shihen edhe në Kozle, Trnodol, Zhdanec, Nerez, Zllokuqan dhe vende të tjera. Në këtë komunë janë evidentuar gjithsej rreth 100 pishina.
Në Komunën e Butelit, pranë rrugës së Lubotenit, ndodhen dy komplekse të reja, njëri me 12 dhe tjetri me nëntë shtëpi. Të gjitha kanë pishina. Në total, në këtë komunë janë evidentuar rreth 50 pishina, në Butel, Radishan dhe vende të tjera.
Në Kisella Vodë ka rreth 30 pishina në Cërniçe, Përzhinë, Pripor, Usje dhe Pintijë. Në Qendër dhe Saraj mund të shihen rreth 20 pishina në secilën komunë, në Gazi Babë dhe Aerodrom rreth dhjetë, ndërsa në komunat e tjera të Shkupit numri është më i vogël.
Nga komunat periferike, më së shumti pishina janë evidentuar në Sopishte, rreth 80. Ngjashëm me Bardovcin dhe Zllokuqanin në Karposh, edhe në këtë komunë disa fshatra, si Sonja, Markova Sushica dhe Sopishtja, janë shndërruar në zona ku banorë të pasur të Shkupit ndërtojnë shtëpi të mëdha dhe luksoze.
Në komunat Petrovec, Ilinden dhe Zelenikovë janë numëruar rreth 20 pishina në secilën, ndërsa në komunat e tjera periferike numri është më i vogël.
Askush nuk pyet për ujin
Sipas Ligjit për Ndërtim, pishinat për përdorim individual, të vendosura në nivelin e tokës, bëjnë pjesë në kategorinë e objekteve për të cilat nuk kërkohet leje ndërtimi, së bashku me rreth 30 kategori të tjera, si garazhet, shtigjet, tendat, oxhaqet në veranda e të tjera.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se ato mund të ndërtohen pa asnjë procedurë.
Pronarët duhet t’u dorëzojnë komunave një ekstrakt nga plani urbanistik ku paraqitet parcela në të cilën do të vendoset pishina, një raport gjeodezik, një projekt bazë që përfshin fazat e arkitekturës, ujësjellësit dhe kanalizimit dhe instalimeve elektrike, si dhe pëlqimin e fqinjit të drejtpërdrejtë nëse pishina planifikohet të ndërtohet më pak se një metër e gjysmë larg parcelës fqinje. Nëse dokumentacioni është në rregull, komuna lëshon vendim.
Ajo që nuk kërkohet gjatë kësaj procedure është mendimi i ndërmarrjeve të ujësjellësit, siç është NP “Ujësjellësi dhe Kanalizimi” – Shkup, për të vlerësuar nëse rrjeti i furnizimit me ujë në një zonë të caktuar ka kapacitet të përballojë edhe mbushjen e pishinave private.
Nga ndërmarrja konfirmuan se nuk janë të përfshirë në procedurën e lëshimit të këtyre vendimeve. Gjatë valëve të gjata të të nxehtit, ndërmarrja vetëm u rekomandon qytetarëve të mos mbushin pishinat, të mos lajnë oborret dhe të mos ujitin kopshtet.
Pishinat mbushen edhe nga puset private dhe jo vetëm nga rrjeti publik i ujësjellësit. Megjithatë, pronarët me të cilët është biseduar thonë se kjo është një zgjidhje më pak e preferuar, pasi uji i puseve duhet të testohet paraprakisht dhe zakonisht është i një cilësie më të ulët, gjë që ngarkon filtrat dhe pajisjet e tjera të pishinës.
Sipas Ligjit dhe Rregullores për Planifikim Urban, kapacitetet e infrastrukturës komunale, duke përfshirë sistemet e furnizimit me ujë dhe kanalizimeve, duhet të merren parasysh gjatë përgatitjes së planeve të detajuara urbanistike. Qëllimi është të përcaktohet numri dhe dimensionet e objekteve që mund të parashikohen në një zonë të caktuar.
Por, meqenëse pishinat nuk kërkojnë leje ndërtimi, ato nuk përfshihen në planet e detajuara urbanistike, ndërsa një nga kushtet kryesore për vendosjen e tyre është ekzistenca e hapësirës së mjaftueshme në oborr.
Pavarësisht procedurës së ndërtimit, pishina e ndërtuar duhet të regjistrohet si pjesë e pronës në Agjencinë e Kadastrës së Pasurive të Paluajtshme.
Në mënyrë të rastësishme janë kontrolluar 100 shtëpi në hartën kadastrale, në komunat e Shkupit dhe në rrethinë. Vetëm në dy raste pishinat rezultuan të regjistruara në fletët e pronësisë si pjesë e pronës.
Pothuajse nuk ka informacione për prishjen e pishinave të ndërtuara në kundërshtim me ligjin. Në një rast të rrallë, katër vjet më parë, një banor i Shkupit u përball me ligjin pasi kishte ndërtuar në mënyrë të paligjshme një shtëpi dhe një pishinë në Lubanishtë.
BIRN bisedoi edhe me tri kompani të specializuara në ndërtimin e pishinave. Të gjitha thanë se sigurimi i dokumentacionit të nevojshëm është përgjegjësi e klientit. Disa prej tyre thanë se kjo çështje as nuk diskutohet me klientin, pasi detyra e kompanisë është vetëm të projektojë dhe të ndërtojë atë për të cilën është arritur marrëveshje.
Pishinat private, sipas një kontraktori, më së shpeshti janë nga gjashtë deri në dhjetë metra të gjata dhe nga tre deri në pesë metra të gjera. Rrallë ndërtohen pishina më të mëdha. Thellësia më e zakonshme është rreth një metër e gjysmë.
Kjo do të thotë se një pishinë e tillë mund të mbajë rreth 20 metra kub ujë. Për krahasim, një studim i vitit 2024 tregoi se konsumi mesatar mujor i ujit për një familje në Shkup është më pak se nëntë metra kub.
Edhe kompanitë konfirmuan se për ndërtimin e pishinave nuk kërkohet miratim nga ndërmarrjet e ujësjellësit. Pishinat zakonisht mbushen nga rrjeti i ujësjellësit ose me cisterna, në rastet kur pronarët nuk duan të presin.
“Pronari, gjithsesi, e paguan ujin që shpenzon. Ndërsa pishina, nëse mirëmbahet siç duhet, mbushet një ose dy herë gjatë sezonit”, tha një kontraktor.
