Maqedonia e Veriut prodhon shumë pak kuadro me doktoratë në fushat që lidhen drejtpërdrejt me zhvillimin shkencor dhe teknologjik. Në vitin 2023, vendi regjistroi vetëm 0,1 të diplomuar me doktoratë për çdo 1.000 banorë të moshës 25-34 vjeç në shkencat natyrore, matematikë, informatikë, inxhinieri, prodhim dhe ndërtim, një tregues dukshëm më i ulët se mesatarja prej 0,9 në Bashkimin Evropian. Shifrat e Eurostat e vendosin vendin në mesin e shteteve me rezultatet më të dobëta në këtë drejtim, duke ngritur pikëpyetje mbi aftësinë e sistemit arsimor dhe kërkimor për të përgatitur specialistë të nivelit të lartë. Në terma konkretë, për çdo 10 mijë banorë të moshës 25-34 vjeç, Maqedonia regjistroi vetëm 1 të diplomuar me doktoratë në këto fusha, kundrejt 9 në mesataren e Bashkimit Evropian dhe 19 në Zvicër. Kjo do të thotë se treguesi i Maqedonisë së Veriut ishte nëntë herë më i ulët se ai i BE-së dhe 19 herë më i ulët se ai i Zvicrës, duke nxjerrë në pah hendekun në përgatitjen e kuadrove shkencore dhe teknologjike.
Hendeku tregon se krijimi i kuadrove me nivel të lartë akademik në fushat teknike dhe shkencore mbetet një sfidë për vendin, veçanërisht në një kohë kur ekonomitë evropiane po investojnë gjithnjë e më shumë në kërkimin shkencor, inovacionin dhe teknologjitë e avancuara.
Sipas të dhënave të Entit Shtetëror të Statistikave, sa i takon titujve, më së shumti fitohen në fushën e shëndetësisë dhe mbrojtjes sociale. Në vitin 2024 kjo fushë përbënte 22.4% të doktoratave, e ndjekur nga artet dhe shkencat humane me 16.7%, biznesi, administrata dhe drejtësia me 14.4%, si dhe shkencat sociale, gazetaria dhe informacioni me 11.6%. Nga gjithsej 215 persona që morën titullin doktor i shkencave në vitin 2024, rreth 48 doktoruan në shëndetësi dhe mbrojtje sociale, 36 në arte dhe shkenca humane, 31 në biznes, administratë dhe drejtësi dhe 25 në shkenca sociale, gazetari dhe informacion. Këto katër fusha përbënin së bashku rreth 65% të të gjitha doktoratave të fituara gjatë vitit.
Edhe pse Maqedonia nuk është e vetmja në rajon që regjistron shifra të ulëta, krahasimi me vendet fqinje tregon dallime të rëndësishme. Në vitin 2023, Serbia kishte 0.5 të diplomuar me doktoratë për 1.000 banorë të moshës 25-34 vjeç, ndërsa Mali i Zi regjistroi të njëjtin nivel me Maqedoninë e Veriut, përkatësisht 0.1. Shqipëria, nga ana tjetër, nuk regjistroi të diplomuar në këtë kategori sipas treguesit të publikuar nga Eurostat. Në nivel evropian, diferencat janë edhe më të theksuara. Zvicra kryesonte me 1.9 të diplomuar me doktoratë për 1.000 banorë të grupmoshës 25-34 vjeç, ndërsa Franca dhe Luksemburgu regjistronin nga 1.3. Gjermania dhe Suedia kishin nga 1.1, duke reflektuar një nivel më të lartë të përgatitjes akademike në fushat që lidhen drejtpërdrejt me zhvillimin shkencor dhe teknologjik.
Për Maqedoninë e Veriut, numri i ulët i doktoratave në këto fusha ngre pikëpyetje mbi kapacitetet për të zhvilluar kërkimin shkencor, për të nxitur inovacionin dhe për të mbështetur ekonominë me ekspertë të kualifikuar. Doktoratat në shkencat natyrore, matematikë, informatikë dhe inxhinieri kanë rëndësi të veçantë për sektorë si industria, teknologjia e informacionit, energjetika dhe prodhimi, ku kërkohen njohuri të specializuara dhe aftësi për të zhvilluar zgjidhje të reja.
Megjithatë, treguesi nuk pasqyron i vetëm të gjithë gjendjen e sistemit shkencor të vendit. Numri i doktoratave duhet të shihet së bashku me investimet në kërkim dhe zhvillim, mundësitë për punësim të studiuesve, bashkëpunimin mes universiteteve dhe sektorit privat, si dhe kushtet që u ofrohen të rinjve për të ndërtuar karrierë shkencore brenda vendit. Një sfidë tjetër është mbajtja e kuadrove të kualifikuara. Nëse studiuesit e rinj nuk gjejnë mundësi të mjaftueshme për punë, financim dhe zhvillim profesional, vendi rrezikon të humbasë një pjesë të kapitalit njerëzor të nevojshëm për modernizimin e ekonomisë. Të dhënat e Eurostat e vendosin kështu Maqedoninë e Veriut përballë nevojës për të forcuar arsimin e lartë dhe kërkimin shkencor, me politika që mbështesin studimet e avancuara, financimin e projekteve kërkimore dhe lidhjen e universiteteve me nevojat e ekonomisë.
Në një mjedis ku njohuritë shkencore dhe teknologjia po bëhen gjithnjë e më përcaktuese për zhvillimin, rritja e numrit të studiuesve me kualifikime të larta mbetet një element i rëndësishëm për konkurrueshmërinë afatgjatë të vendit. /Koha/
