Që prej vitit 1981, ndryshimi i orës të dielën e fundit të muajit tetor dhe mars është një ritual i përvitshëm për Evropën. Qëllimi kryesor është sigurimi i orëve shtesë me dritë për mbrëmjet e verës dhe mëngjeset e dimrit. Si çdo vit, edhe Maqedonia u kthye në orën dimërore në fund të muajit tetor. Ndryshimi i orës ndodhi në natën mes të shtunës 26 tetor dhe të dielës 27 tetor 2025, kur akrepat shkuan një orë pas, nga ora 03:00 u kthyen në 02:00. Në pranverë, ora verore në vitin 2025 filloi më 30 mars në orën 2:00 të mëngjesit dhe më pas i zhvendosëm akrepat një orë përpara, në orën 3:00 të mëngjesit.
Opinionet mbi zhvendosjen e orës kanë qenë të ndara për një kohë të gjatë. Disa betohen për përfitimet, të tjerë janë kundër saj, por vështirë se dikush mund të qëndrojë indiferent në dritën e diellit. Iniciativat për të shfuqizuar këtë parim mund të dëgjohen shpesh, por pjesa më e madhe e botës ende i rregullon orët e saj dy herë në vit. Në SHBA po bëhen përpjekje për ta bërë të përhershme Orën e Verës, dhe në disa vende ka iniciativa për t’i dhënë fund Orës së Verës.
Në botën e biznesit, ndryshimi i orës që ndodhi këtë fundjavë, kalimi në kohën e dimrit, shpesh shihet si një çështje e vogël administrative dhe një vazhdim i traditës. Megjithatë, pas asaj ore qëndron një efekt i rëndësishëm në trupin e njeriut, dhe për rrjedhojë në efikasitetin e punës dhe biznesin. Studimet tregojnë se ndryshimi i orës çon në uljen e angazhimit të punonjësve, përqendrim më të ulët, gjumë më të shkurtër dhe çrregullim të ritmit cirkadian.
Për shembull, një analizë e botuar në revistën Public Health (bazuar në një studim të punonjësve) zbuloi se në javën pas ndërrimit të orës, angazhimi në punë u ul. Cilësia më e dobët e gjumit e shpjegon pjesërisht këtë rënie, veçanërisht tek njerëzit me një kronotip mbrëmjeje (“bufë nate”). Me fjalë të tjera: edhe pse shumë njerëz mendojnë se gjithçka “kthehet në normalitet” pas disa ditësh, efektet mund të “përhapen” për shumë më gjatë.
Për punëdhënësit, kjo do të thotë kosto të prekshme: ulje të produktivitetit, më shumë gabime, ulje të përqendrimit, potencialisht rritje të pushimeve ose lejeve mjekësore. Afaristët në Maqedoni vlerësojnë se ndryshimi i kohës nga vera në dimër dhe anasjelltas nuk bën ndonjë ndryshim të veçantë për biznesin. Duke shtuar se ajo që është më e rëndësishme është se si shtet ende nuk jemi harmonizuar për sa i përket festave të Krishtlindjeve, të cilat festohen ndryshe sipas kalendarit Julian dhe atij Gregorian. Për më tepër shtojnë se duhet rikthyer ditën e diel si ditë pune. “Realisht, një ndryshim prej një ore më herët ose më vonë nuk është një ndryshim i madh që do të ndikonte ndjeshëm në biznes. Në fakt, harmonizimi i kalendarit Julian dhe Gregorian është një çështje serioze. Është një problem i madh dhe unë nuk shoh zgjidhje në horizont. Krishtlindjet festohen në vendin tonë më 7 janar, ndërsa kudo në botën perëndimore dhe në vende të tjera përveç Serbisë dhe Rusisë, festohet më 24 dhjetor. Të gjitha vendet perëndimore nuk punojnë nga 24 dhjetori deri në Vitin e Ri, dhe ne punojmë, dhe pastaj anasjelltas, ata punojnë më 7 janar, dhe ne jo. Praktikisht, humbet një muaj i tërë. Humben rreth 30 ditë në aspektin e aktiviteteve afariste dhe këtu kemi dëme serioze. Ky është një vendim kompleks kishtar-politik që nuk di si ta menaxhoj dhe absolutisht nuk varet nga biznesi”, thotë Goran Gjorgievski, president i Lidhjes së Odave ekonomike.
Qëndrimi i këtij grupacioni biznesi është se duhet të zbatojmë rregullat e BE-së në lidhje me zonat kohore, por edhe me gjithçka tjetër. Ne po synojmë drejt BE-së, që do të thotë se duhet të harmonizojmë gjithçka me Bashkimin Evropian thekson ai.
Nga ana tjetër, sipas presidentit në detyrë të Odës ekonomike së Maqedonisë Veriperëndimore (OEMVP), Nuhi Aliu, një ndryshim kohor prej një ore nuk ka pothuajse asnjë ndikim në biznes. Probleme shumë më të mëdha, madje edhe humbje, thekson Aliu, shkaktohen nga vendimi për ta bërë të dielën ditë pushimi. “Ndryshimi i zonës kohore nuk ka ndonjë ndikim të veçantë. Kemi probleme më të mëdha në ekonomi për të “kuptuar” nëse orari i punës fillon një orë më herët apo më vonë. Do të theksoja çështjen e së dielës si një ditë jo pune. Ky është edhe kundërshtimi ynë specifik pse një vendim i tillë nuk është i mirë. Të dielën, shumë mysafirë vijnë nga Shqipëria, Kosova, Serbia,… dhe këtu, në fakt, humbasim shumë. Ata njerëz që vijnë rregullisht, që janë mysafirët tanë të rregullt dhe na sjellin para, sepse e shpallëm të dielën ditë jo pune, nuk vijnë më. Ndoshta disa vijnë për shkak të qendrave tregtare, përndryshe asgjë. Prandaj kemi një vërejtje dhe duam që e diela të kthehet përsëri, të jetë një ditë pune. I kemi kërkuar Qeverisë dhe institucioneve për këtë, kemi edhe një iniciativë, por tani për tani nuk kemi një përgjigje përfundimtare. E diela është një ditë pune që, krahasuar me ditët e tjera të punës, sjell më shumë për shtetin dhe buxhetin”, shton Aliu.
Ndryshimet sezonale të kohës, përveç Evropës, zbatohen edhe në shumicën e vendeve në Amerikën e Veriut dhe Qendrore, si dhe në shumë vende të tjera anembanë botës. Ora nuk ndryshon në Japoni, Kinë, Korenë e Jugut, as në vendet në kontinentin afrikan.
Edhe pse Bashkimi Evropian njoftoi disa vite më parë se do të hiqte kohën verore dhe dimërore dhe do të miratonte një sistem të vetëm, kjo nuk ka ndodhur ende. Në vitin 2018, një anketë u krye brenda Bashkimit Evropian, me 4.6 milionë njerëz , dhe plot 84 për qind ishin në favor të heqjes së ndërrimit të kohës. Në atë kohë, u ra dakord që kjo praktikë të hiqej në vitin 2021, por kjo nuk ndodhi. Pse? Sepse nuk ishte e mundur të bihej dakord se cila kohë do të ishte e përhershme, vera apo dimri.
Ideja e kohës së kursimit të ditës u zbatua për herë të parë në Gjermani dhe Austro-Hungari gjatë Luftës së Parë Botërore, nga 30 prilli deri më 1 tetor 1916. Britania e Madhe shpejt ndoqi shembullin, nga 21 maji deri më 1 tetor 1916. Megjithatë, praktika u braktis relativisht shpejt. Megjithatë, kriza e naftës e viteve 1970 ishte një nga arsyet kryesore për futjen e orës verore në vitin 1980. Ishte e nevojshme të kursehej energjia elektrike, dhe futja e orës verore ishte një përpjekje për të shfrytëzuar sa më shumë dritën e ditës. Edhe sot, nuk është e qartë nëse llogaritja ka dhënë rezultate në më shumë se 40 vjet që nga futja e saj.
Ka pasur shumë studime kontradiktore nëse është kursyer energjia. Në Shtetet e Bashkuara, një raport i vitit 2008 nga Departamenti i Energjisë zbuloi se zgjatja e kohës së kursimit të ditës, e miratuar me ligj nga George W. Bush në vitin 2005, kurseu rreth 0.5 për qind të konsumit total të energjisë elektrike në ditë, raporton NY Times.
Po atë vit, një studim nga Byroja Kombëtare e Kërkimeve Ekonomike zbuloi se ndryshimi i kohës së verës kundër qëllimit të politikave rriti kërkesën për energji elektrike me rreth 1 për qind. Kur u zbatua për herë të parë, ora dimërore fillonte të dielën e fundit të shtatorit dhe mbaronte të dielën e fundit të marsit. Vetëm me një Direktivë të BE-së në vitin 1996, fillimi i orës dimërore u zhvendos në fund të tetorit.
Që nga viti 1983, ora verore është rikthyer në Jugosllavi, përfshirë Maqedoninë, dhe kjo praktikë ka mbetur deri më sot. Pra, në Maqedoni, ora verore u prezantua në vitin 1983, kur një vendim i tillë u mor në nivelin e Republikës Federale të Jugosllavisë së atëhershme. Në Maqedoninë e pavarur më vonë në vitin 1996 , ndryshimi i kohës verore dhe dimërore u përcaktua edhe me Ligjin për Kohën. /Koha/
