Ligji i ri për energjinë e rinovueshme në Maqedoninë e Veriut sjell leje më të shpejta, zona të gjelbra, komunitete energjetike dhe një rol më të madh për qytetarët. Ai pritet të prezantojë procedura më të shpejta për marrjen e lejeve, zhvillimin e “zonave të gjelbra”, modele të reja për mbështetjen e investimeve dhe të drejta më të mëdha për qytetarët si prodhues të energjisë elektrike. Ligji krijon kushte për formimin e komuniteteve të energjisë, lehtëson instalimin e sistemeve diellore në familje dhe prezanton mekanizma shtesë për mbrojtjen e mjedisit.
Ligji i ri, shumica e dispozitave të të cilit do të hyjnë në fuqi në vitin 2028, prezanton një kuadër të posaçëm ligjor për zhvillimin e burimeve të energjisë së rinovueshme dhe e përafron vendin me standardet evropiane të energjisë. Qëllimi kryesor është rritja e prodhimit vendas të energjisë elektrike, zvogëlimi i varësisë nga importi dhe përshpejtimi i tranzicionit të gjelbër. Një nga risitë më të rëndësishme është deklarimi i projekteve në fushën e burimeve të rinovueshme me interes publik. Kjo i detyron institucionet të veprojnë shpejt ndaj kërkesave që lidhen me ndërtimin dhe lidhjen e kapaciteteve të reja energjetike. Ligji parashikon krijimin e zonave të veçanta për zhvillimin e përshpejtuar të burimeve të rinovueshme, të njohura si “zona të gjelbra”. Në to, procedurat e lejeve nuk mund të zgjasin më shumë se 12 muaj, për impiantet me kapacitet deri në 150 kW afati është i kufizuar në gjashtë muaj, dhe përparësi u jepet vendeve me rrezik të ulët mjedisor.
Ministrja e Energjetikës, Minierave dhe Burimeve Minerale, Sanja Bozhinovska, vlerësoi se me miratimin e Ligjit të ri për Burimet e Ripërtëritshme të Energjisë është bërë një hap historik që do të ndryshojë të ardhmen energjetike të Maqedonisë.
Sipas Bozhinovskës, ky është ligji i parë i posaçëm në këtë fushë që është plotësisht në përputhje me rregullat evropiane dhe përfaqëson një strategji afatgjatë për të forcuar sigurinë kombëtare të energjisë, për të zvogëluar varësinë nga importet e energjisë dhe për të përshpejtuar tranzicionin e gjelbër. Ajo theksoi se ligji prezanton një mekanizëm modern të tregut evropian. Kontratën Dypalëshe për Diferencë, e cila, siç deklaroi ajo, do të sigurojë stabilitet financiar për investitorët, duke kufizuar gjithashtu fitimet e tepërta në kushte çmimesh të larta, me qëllim mbrojtjen e qytetarëve dhe ekonomisë vendase. “Ne gjithashtu po hapim dyert për prodhuesit tanë vendas të energjisë së gjelbër që të hyjnë dhe të tregtojnë drejtpërdrejt në tregun evropian”, theksoi Bozhinovska.
Duke shtuar se një nga risitë më të rëndësishme është se qytetarëve u jepet mundësia të marrin pjesë aktive në prodhimin e energjisë përmes mekanizmave të matjes neto dhe formimit të komuniteteve të energjisë qytetare.
Ligji i ri i përcakton sistemet diellore me kapacitet të instaluar deri në 10.8 kW si objekte të vogla energjetike. Po futen edhe disa lehtësime të rëndësishme për familjet si leja për instalimin e pajisjeve deri në 100 kW duhet të lëshohet brenda një periudhe maksimale prej një muaji, operatori ka një muaj për të lidhur sistemet deri në 10.8 kW. Nëse operatori nuk i përgjigjet kërkesës në kohën e duhur, zbatohet parimi “heshtja është pëlqim”. Këto ndryshime duhet të zvogëlojnë ndjeshëm barrierat administrative për qytetarët që duan të investojnë në burime të energjisë së rinovueshme. Familjet dhe kompanitë do të jenë në gjendje të instalojnë më lehtë panele diellore dhe të prodhojnë energji elektrike për nevojat e tyre. Përveç kësaj, ato do të jenë në gjendje të ruajnë ose shesin tepricën e prodhuar.
Ligji prezanton një ndarje të qartë sipas kapacitetit të sistemit, përkatësisht matjen neto për sistemet deri në 16 kW, faturimin neto për sistemet nga 16 deri në 50 kW dhe një model komercial për kapacitetet mbi 50 kW.
Qytetarët, kompanitë dhe bashkitë do të jenë në gjendje të bashkojnë forcat vullnetarisht për të prodhuar, ruajtur dhe përdorur së bashku energjinë elektrike nga burimet e rinovueshme. Ky model mund të jetë veçanërisht i rëndësishëm për komunitetet lokale dhe bashkitë, ku ka potencial për zhvillimin e projekteve të përbashkëta energjetike. Ligji i ri i kushton një rëndësi të madhe mbrojtjes së mjedisit. Në vend të subvencioneve fikse, shteti do të prezantojë ankande konkurruese dhe prime tregu për të mbështetur kapacitetet e reja. Të gjitha procedurat për monitorimin e lejeve dhe lidhjen me rrjetin do të kryhen përmes një platforme digjitale. Përveç kësaj, po forcohet sistemi i garancive të origjinës së energjisë elektrike, në mënyrë që përdoruesit të kenë konfirmim se po përdorin energji të prodhuar nga burime të rinovueshme. /Koha/
