Pa debat publik, Qeveria propozoi ndryshime në Ligjin e Prokurimit Publik, të cilat zgjerojnë ndjeshëm hapësirën për shpenzimin e parave publike pa shpalljen e tenderit, ndërsa në të njëjtën kohë rrisin koston e mbrojtjes ligjore, shkruan Prizma, përcjell Nistori.
Propozimi që Qeveria i dërgoi Parlamentit parashikon dyfishimin e shumës së parave për prokurimet publike për të cilat nuk kërkohet tender. Kështu, pragu prej 5.000 eurosh për prokurimin publik të punimeve të ndërtimit do të rritet në 10.000 euro. Gjithashtu, parashikohet rritja e pragjeve të vlerës për mallrat dhe shërbimet, ku shuma e deritanishme prej 1.000 eurosh rritet në 2.000 euro.
Me ndryshimet e reja, çdo institucion, në vend të 12.000 eurove në vit, siç ishte deri më tani, do të mund të shpenzojë 25.000 euro për prokurime publike pa detyrimin për shpalljen e tenderit.
Kjo do të thotë se një numër i madh prokurimesh më të vogla do të jenë plotësisht jashtë fushëveprimit të ligjit dhe mbikëqyrjes që ai përcakton. Pra, institucionet shtetërore, komunat dhe organet publike do të mund të shpenzojnë më shumë para pa zbatuar Ligjin e Prokurimit Publik, nëse Parlamenti i miraton ndryshimet e propozuara.
Qeveria e arsyeton këtë propozim me „përshtatjen e pragjeve të vlerës me rritjen e kostos së jetesës“ dhe goditjet e jashtme të çmimeve, të shkaktuara nga pandemia e COVID-19 dhe krizat energjetike. Qeveria po i kërkon Parlamentit t’i miratojë ndryshimet në ligj edhe për shkak të përputhshmërisë së tyre me Agjendën e Reformave dhe Planin e Rritjes.
Ndryshimet, ndër të tjera, propozojnë shfuqizimin e detyrimit që ekziston aktualisht në Ligjin e Prokurimit Publik për të kërkuar mendim nga Byroja e Prokurimit Publik para lidhjes së një kontrate me procedurë të negociuar pa publikim paraprak të njoftimit, e njohur gjerësisht si „kontratë e drejtpërdrejtë“, kur nuk ka konkurrencë. Propozimi i ri parashikon që ky detyrim kontrolli të zëvendësohet me përdorimin e detyrueshëm të „njoftimit paraprak vullnetar të transparencës“.
Ndryshimet e propozuara e bëjnë më të shtrenjtë edhe mbrojtjen ligjore. Tarifat për ankesat në procedurat e prokurimit publik rriten ndjeshëm, nga 50 deri në 200 euro, sa janë aktualisht, në 150 deri në 600 euro. Qeveria e arsyeton këtë ndryshim duke thënë se „në këtë moment, këto tarifa janë më të ulëtat krahasuar me të gjitha vendet e rajonit dhe më gjerë“.
Sipas ndryshimeve, parashikohet edhe një tarifë për „përdorimin e shërbimeve përmes krijimit të shërbimeve ueb në sistemin elektronik të prokurimit publik, si dhe për mundësimin e qasjes dhe përdorimit të të dhënave të disponueshme publikisht nga EPSP-ja, në një format të përshtatshëm për përpunim“.
Rreziqet për transparencën
Qendra për Komunikime Qytetare (QKQ), një organizatë e shoqërisë civile që monitoron prokurimin publik prej më shumë se 20 vjetësh dhe që ishte e përfshirë në hartimin e Ligjit të Prokurimit Publik, i tha BIRN-it se është e shqetësuar për ndryshimet e propozuara. QKQ-ja i dërgoi një letër Parlamentit, duke kërkuar shtyrjen e debatit deri në zhvillimin e konsultimeve publike, si dhe iu drejtua Komisionit Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit, nga i cili kërkon një shqyrtim antikorrupsion të ndryshimeve të propozuara.
Kryetari i KSHPK-së, Adem Çuçulj, i tha BIRN-it se Komisioni e kishte pranuar letrën e QKQ-së dhe se do ta shqyrtonte atë në kolegj, pas së cilës do të vendoste nëse do të kryente një shqyrtim antikorrupsion.
Sipas Qendrës për Komunikime Qytetare, ndryshimet u propozuan pa konsultime publike, gjë që paraqet „një mangësi serioze në procesin e përgatitjes dhe miratimit të ndryshimeve ligjore“, veçanërisht kur bëhet fjalë për një ligj që ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si shpenzohen paratë publike.
QKQ-ja ka identifikuar rreziqe serioze që mund të ndikojnë drejtpërdrejt në uljen e transparencës dhe të kontrollit mbi prokurimet publike: „Vëllimi potencial i fondeve që mund të shpenzohen pa zbatuar Ligjin do të rritej nga 18 milionë në 37,5 milionë euro në vit. Përveç kësaj, shërbimet e veçanta (për shembull, shërbimet e ushqimit dhe hotelerisë) nuk janë pjesë e këtij kufizimi“, thonë nga QKQ-ja.
Lidhur me heqjen e propozuar të detyrimit që institucionet të kërkojnë mendim nga Byroja e Prokurimit Publik për „kontratat e drejtpërdrejta“, QKQ-ja thotë se ky detyrim ekziston që nga viti 2019 dhe se pikërisht ai ka ndikuar në uljen drastike të numrit të kontratave të tilla.
Fakti që Byroja do të vendosë tarifa për të dhënat e disponueshme publikisht në një format të përshtatshëm për përpunim „do ta bëjë të pamundur shqyrtimin, mbikëqyrjen dhe kontrollin publik mbi shpenzimin e parave publike“ nga qytetarët, gazetarët dhe organizatat e shoqërisë civile.
„Është pikërisht përmes përdorimit të këtyre të dhënave që janë zbuluar dhe parandaluar shumë raste të shpenzimit të paligjshëm, të paarsyeshëm dhe korruptiv të parave publike.“
Rritja e ndjeshme e kostos së paraqitjes së ankesave lidhur me prokurimet publike, sipas QKQ-së, „mund t’i dekurajojë kompanitë, veçanërisht ato më të vogla, nga paraqitja e ankesave dhe evidentimi i parregullsive“, veçanërisht duke pasur parasysh se këto ankesa janë mekanizmi i vetëm i drejtpërdrejtë përmes të cilit mund të parandalohen praktikat e paligjshme dhe korruptive. /Nistori/
