Sistemi për mbrojtje dhe shpëtim në Maqedoninë e Veriut nuk është funksionalisht dhe mjaftueshëm i kompletuar për të garantuar reagim efikas në rast të fatkeqësive natyrore dhe krizave. Ky është një nga përfundimet kryesore të mbikëqyrejes së performancës të Entit Shtetëror të Revizionit (EShR), i cili ka analizuar mënyrën e funksionimit të sistemit, investimet në pajisje dhe resurse, financimin dhe mbikëqyrjen, përcjell Nistori.
Auditimi është përqendruar kryesisht në periudhën 2022–2024 dhe ka shqyrtuar nëse vendi ka krijuar kushte për funksionimin efikas të sistemit të mbrojtjes dhe shpëtimit, nëse ekzistojnë resurse të mjaftueshme dhe nëse është vendosur sistem adekuat monitorimi dhe mbikëqyrjeje.
Revizorët konstatojnë se, megjithëse ekziston korniza normative për organizimin e forcave të mbrojtjes dhe shpëtimit, funksionaliteti dhe kapacitetet e tyre nuk sigurojnë reagim në nivelin e nevojshëm në rast të fatkeqësive dhe aksidenteve.
Një nga shembujt më të dukshëm është Brigada e Mbrojtjes Kundër Zjarrit e Qytetit të Shkupit. Sipas të dhënave të analizuara nga EShR-ja, brigada kishte 172 të punësuar, që përbëjnë vetëm 45 për qind të 384 vendeve të sistematizuara të punës. Auditorët theksojnë se ky është një deficit i konsiderueshëm i personelit.
Raporti vëren gjithashtu se, kur brigada u transformua nga Ministria e Punëve të Brendshme në Qytetin e Shkupit në vitin 2005, kishte 247 të punësuar, ndërsa 102 persona të tjerë punonin përmes Qytetit të Shkupit. Dy dekada më vonë, në vitin 2025, numri i zjarrfikësve ishte reduktuar në 172.
Problem serioz paraqet edhe mosha e automjeteve. Sipas raportit, në vitin 2024 Brigada e Shkupit dispononte 43 automjete zjarrfikëse me moshë mesatare 32 vjet, ndërsa automjetet ishin nga 25 deri në 56 vjet të vjetra. Kjo tregon se një pjesë e konsiderueshme e kapaciteteve teknike mbi të cilat mbështetet reagimi ndaj zjarreve është disa dekada e vjetër.
Auditimi evidenton dobësi edhe në parandalimin dhe mbikëqyrjen. Numri i inspektorëve ishte vetëm 17 në periudhën 2021–2024 dhe 14 në vitin 2025, ndërkohë që vëllimi i subjekteve që duhet të kontrollohen është shumë më i madh. Sipas përllogaritjes së EShR-së, me ritmin aktual prej rreth 1.300 kontrolleve në vit do të duheshin afërsisht 55 vjet që të kontrolloheshin të gjitha subjektet juridike në vend.
Nëse inspektorët do të merreshin vetëm me inspektime, pa obligime të tjera pune, përsëri do të duheshin rreth 23 vjet për të kontrolluar të gjitha subjektet. EShR llogarit se, për të realizuar vetëm një kontroll të rregullt dhe një kontrollues në vit te ndërmarrjet aktive, nga aspekti i sigurisë do të nevojiteshin rreth 322 inspektorë.
Problemi nuk përfundon te numri i inspektorëve. Në sektorin e inspektimit kishte vetëm tri automjete zyrtare, prej të cilave vetëm një ishte në gjendje të rregullt, ndërsa dy të tjerat ishin jashtë funksionit. Sipas revizorëve, kjo ndikon drejtpërdrejt në efikasitetin dhe vazhdimësinë e mbikëqyrjes.
Raporti evidenton edhe boshllëk strategjik. Strategjia kombëtare për mbrojtje dhe shpëtim ishte miratuar për periudhat 2009–2013 dhe 2014–2018, por pas kësaj nuk ishte miratuar strategji e re, ndërsa Qeveria nuk kishte miratuar as programet vjetore të parashikuara për zbatimin e saj. Procesi për hartimin e një strategjie të re kishte filluar në vitin 2020 dhe drafti ishte përgatitur në vitin 2021, por nuk ishte miratuar. Në vitin 2025 procesi vazhdonte sërish me mbështetje ndërkombëtare.
Në raport, EShR thekson nevojën për reformimin e sistemit dhe harmonizimin e tij me standardet e NATO-s dhe Bashkimit Evropian, si dhe për përmirësimin e kapaciteteve që do t’i mundësonin shtetit të reagojë pa u mbështetur në mënyrë të tepruar në ndihmën ndërkombëtare gjatë krizave të mëdha.
Në tërësi, gjetjet e auditorëve tregojnë një sistem që përballet njëkohësisht me mungesë personeli, pajisje dhe automjete të vjetruara, mbikëqyrje të pamjaftueshme dhe mungesë të vazhdimësisë strategjike, pikërisht në një sektor nga i cili varet reagimi i shtetit gjatë zjarreve, përmbytjeve, tërmeteve dhe fatkeqësive të tjera. /Nistori/
