“E kanë marrë gjithë Vodnon”, thotë Ljupço Shapçevski, duke parë malin që ngrihet mbi shtëpinë e tij, pikërisht mbi kompleksin hotelier “Panorama”. Miratimi i projekt-DUP-it të ri për lagjen Barutana, ku ai jeton, shkaktoi një valë reagimesh, shkruan Prizma, përcjell Nistori.
Revolta e tij nuk është pa arsye, pasi zona përreth po ndërtohet me shpejtësi.
Në vend të shtëpive të vjetra dhe, gjithnjë e më shpesh, në parcelat e zbrazëta të kësaj zone të pjerrët, planifikohet ndërtimi i rreth pesëmbëdhjetë objekteve të reja, praktikisht ndërtesa me sipërfaqe prej 500 deri në 1.000 metrash katrorë.
Nisma për vazhdimin e ndërtimeve, pavarësisht rrezikut, nuk buron nga plane profesionale dhe afatgjata për zhvillimin e Komunës Qendër, siç kërkojnë parimet e urbanizmit modern, pasi sipas Planit të Përgjithshëm Urbanistik të Shkupit, Barutana tashmë e ka tejkaluar kapacitetin e parashikuar për ndërtim.
Përkundrazi, ajo është rezultat i presionit të investitorëve, të cilët kohët e fundit janë pozicionuar në Vodno duke blerë një pjesë të parcelave.
Dhe nuk bëhet fjalë për njerëz të rastësishëm. BIRN-i hulumtoi lidhjet e disa prej tyre me drejtues të partive që kanë numrin dominues të këshilltarëve në Komunën Qendër, LSDM-në dhe VMRO-DPMNE-në, nga votat e të cilëve varet edhe e ardhmja e kësaj pjese të Vodnos.
Barutana përfshin një sipërfaqe të vogël, rreth shtatë hektarë, ose afërsisht sa dhjetë fusha futbolli. Megjithatë, lokacioni konsiderohet ekskluziv dhe presioni për ndërtime është i madh. Nga ana tjetër, sipas dëshmive të banorëve, kushtet e jetesës në këtë pjesë të Vodnos janë modeste.
Shapçevski, i cili jeton këtu që nga vitet ’60 të shekullit të kaluar, tregon për rrjetin e dobët të kanalizimit që kalon nën oborret e shtëpive, për rrugën që po shkërmoqet, njësoj si oborri i tij, për borën që nuk pastrohet nga rruga pasi kamionët nuk mund të ngjiten deri atje, por edhe për rrëketë e ujit që zbresin nga Vodno pas çdo shiu.
Prej këtu buron edhe frika e tij nga një DUP i tillë, i cili në terrenin e pjerrët të Barutanës, brenda vetë pyllit, mundëson ndërtimin e një numri të madh objektesh.
Projektplani, i cili hap rrugën për miratimin përfundimtar të DUP-it, muajin e kaluar u votua nga këshilltarët e LSDM-së dhe VMRO-DPMNE-së në Komunën Qendër. Vendimi hasi në kundërshtime në opinion, por edhe nga një pjesë e këshilltarëve të “Shans për Qendër”, së Majtës dhe ZNAM-it.
“Kjo është një lloj marrëveshjeje ndërmjet investitorëve privatë dhe komunës – të bëjnë çfarë të duan dhe të jetojnë në Vodno, ku nuk ka absolutisht kushte”, thotë Shapçevski.
Përmes një peticioni, të nënshkruar nga një pjesë e madhe e banorëve të Barutanës, ai po përpiqet të pengojë miratimin e DUP-it të ri, hartimi i të cilit, ndërkohë, financohet nga një kompani private.
Aktualisht, në këtë zonë nuk mund të lëshohen leje për ndërtime të reja, pasi në fund të vitit të kaluar Gjykata Kushtetuese e shfuqizoi DUP-in e mëparshëm për Barutanën, sepse ai ishte miratuar në vitin 2014 me më pak vota të këshilltarëve sesa kërkohej me ligj.
Nëse DUP-i i propozuar miratohet, nuk do të ketë më pengesë për ndërtimin.
Lidhjet mes investitorëve
Projektplani për Barutanën, ndër të tjera, parashikon edhe vila të mëdha në pyll, të vendosura në terrene të pjerrëta, në të cilat aktualisht nuk ka as rrugë hyrëse. BIRN-i zbulon se katër nga parcelat më ekskluzive, ato në majë të kodrës, janë blerë në të njëjtën ditë, në shtator të vitit 2023.
Sipas të dhënave të Kadastrës, ato janë blerë nga tri kompani.
Përballë katër vilave, në projektplan janë parashikuar edhe tri parcela të tjera ndërtimore për vila – njëra në tokë shtetërore, ndërsa dy të tjerat në tokë që aktualisht ka 25 trashëgimtarë si bashkëpronarë së bashku me shtetin. Në Kadastër, destinimi i këtyre parcelave figuron si “pyll”.
Dy parcela janë blerë nga kompania ndërtimore “Energo Maksystem”, ndërsa nga një parcelë kanë blerë “International Group” dhe “Ensof Capital”. Këto kompani janë të ndërlidhura, ndërsa disa nga pronarët e tyre kanë lidhje edhe me nivelet e larta të establishmentit politik.
Më parë, pronarë të parcelave ishin persona fizikë, të cilët i kishin trashëguar ato nga paraardhësit e tyre, pronarë të pyjeve dhe kullotave në këtë zonë, ndërsa një pjesë më e vogël e tokës i përkiste shtetit.
Ndërmjet viteve 2023 dhe 2026, pronarët e rinj blenë pjesët shtetërore të tokës së tyre, por edhe konsoliduan parcelat duke blerë tokë shtetërore në afërsi. Gjatë kësaj periudhe, në Kadastër destinimi i kësaj toke u ndryshua nga “pyll” në “tokë ndërtimore e pandërtuar”.
Publiku dëgjoi për herë të parë për “Energo Maksystem” vitin e kaluar, kur kompania bleu një truall atraktiv prej gati 19.000 metrash katrorë në Gjevgjeli, pikërisht përballë pikës kufitare Bogorodicë, nga Agjencia për Menaxhimin e Pasurisë së Konfiskuar. Kjo pronë i ishte konfiskuar ish-drejtorit të DSK-së, Sasho Mijallkov, pas marrëveshjes së tij me gjykatën.
Megjithëse kompania është themeluar në vitin 2014 dhe aktualisht është në pronësi të Sanja Kostovskit, deri vonë ajo drejtohej në emër të prima balerinës Tanja Vujisiq-Todorovska, bashkëshortja e Ljupço Todorovskit-Radnik, bashkëpunëtor i afërt i Mijallkovit në kohën kur të dy ishin zyrtarë të lartë të policisë.
Sanja Kostovski, së bashku me bashkëshortin e saj Sasho Kostovski, zotërojnë disa kompani në sektorët e ndërtimit dhe energjetikës. Ata janë gjithashtu themelues të shoqatës për mbrojtjen e kishës “Shën Konstandini dhe Elena”, e cila u ndërtua në qendër të Shkupit me kërkesë të ish-kryeministrit dhe kushëririt të Mijallkovit, Nikolla Gruevski.
Kostovskët u prezantuan si themelues edhe gjatë hapjes së kishës.
Kompania e dytë që bleu një parcelë në majën e Barutanës, në të njëjtën ditë të vitit 2023, është kompania nga Strumica “International Group”. Struktura e saj pronësore lidhet me Strumicën dhe Bullgarinë, pasi themelues të saj janë dy kompani bullgare.
Pronarët e njërës prej tyre janë babë e bir, Simeon dhe Goran Krstev nga Strumica, të cilët prej vitesh kanë qenë pjesë e një rrjeti biznesi ku shfaqen kompani dhe persona të lidhur me familjen e ish-kryeministrit Zoran Zaev. Marrëdhëniet e afërta mes Krstevit dhe Zaevit janë të njohura që nga viti 2008, kur të dy u shpallën të pafajshëm në rastin “Global” të Strumicës.
Kompania e dytë bullgare është e regjistruar në emër të Vlatko Jovanovskit, shtetas bullgar, i cili ka themeluar disa kompani tregtare, transporti dhe spedicionare në Bullgari.
“International Group” ndërton objekte në Strumicë, ndërsa së fundmi ka blerë aksione në “Ski Kozhuf Invest”, kompania që ka blerë tokën e qendrës së skijimit Kozhuf në një procedurë falimentimi.
Informacionet e siguruara nga BIRN-i tregojnë gjithashtu se ndoshta nuk është rastësi që dy kompanitë i blenë parcelat në Vodno në të njëjtën kohë.
Konkretisht, “Energo Maksystem” dhe “International Group” nga Strumica, nga rivalë për tokën ndërtimore në Gjevgjeli, u shndërruan në partnerë biznesi. Fillimisht konkurruan për tokën atraktive të Mijallkovit në afërsi të Bogorodicës, duke marrë pjesë së bashku në procedurën e Agjencisë për Menaxhimin e Pasurisë së Konfiskuar. Më pas, pasi fitoi “Energo Maksystem”, kompania ia shiti gjysmën e parcelës “International Group”. Në fund, të dyja themeluan një kompani të përbashkët.
Kompania e tretë që zotëron tokë në kodrën mbi Barutana është “Ensof Capital”, në pronësi të Robert Noveskit, shtetas gjerman, i cili, përveçse në ndërtimtari, ka qenë aktiv edhe në biznesin e kanabisit.
Edhe ai e bleu parcelën në të njëjtën ditë të shtatorit 2023 dhe më pas themeloi një kompani të përbashkët me Sanja Kostovskin, pronare e “Energo Maksystem”.
Në fund të dhjetorit 2025, këtij grupi investitorësh iu bashkua edhe Masar Omeragiq, përmes kompanisë familjare të transportit “Rule-Turs”, e cila është koncesionare e Stacionit Ndërurban të Autobusëve në Shkup.
Konkretisht, “Energo Maksystem” i shiti “Rule-Turs” njërën nga dy parcelat e saj në këtë pjesë të Vodnos, vetëm pak ditë pasi Gjykata Kushtetuese e kishte shfuqizuar planin për Barutanën dhe kishte pamundësuar ndërtimet e reja deri në miratimin e një DUP-i të ri.
Omeragiq njihet edhe për faktin se Mijallkovit i kishte shitur një nga kompanitë e tij. Aktualisht është kryetar i Federatës së Futbollit të Maqedonisë (FFM), ndërsa është edhe investitor në objekte përballë qendrës tregtare “East Gate”. Pozita e tij i mundëson kontakte të shpeshta me përfaqësues të niveleve më të larta politike.
Nisma private për Barutanën
Në anën e kundërt të këtyre katër parcelave, në kodrën mbi “Panorama”, një kompani tjetër, “Lutariko”, kishte siguruar më herët dy parcela. Për të mundësuar ndërtimin në to, në vitin 2024 kompania i kërkoi Komunës miratimin e një DUP-i të ri dhe financoi vetë hartimin e tij.
Nga kjo nismë, në fund, përfitojnë të gjithë investitorët e pozicionuar në mikrolokacionin e njohur si Barutana.
Në projekt-DUP, në dy parcelat e “Lutariko”-s, që shtrihen në rreth 4.000 metra katrorë, janë parashikuar pesë shtëpi, secila me sipërfaqe më të madhe se 500 metra katrorë.
Megjithatë, gjatë vizitës në terren, BIRN-i konstatoi se aty aktualisht ka vetëm shkurre dhe pemë.
Toka pranë Ambasadës së Francës, e regjistruar në Kadastër si “park” dhe që më parë ishte në pronësi të Republikës së Francës, u ble në vitin 2016 dhe po atë vit iu transferua “Lutariko”-s, sipas të dhënave të Kadastrës të siguruara nga BIRN-i.
Kompania arriti që në vitin 2024 ta regjistronte tokën si tokë ndërtimore, pas së cilës, për të mundësuar ndërtimin e vilave private, kërkoi hartimin e një DUP-i të ri, pasi në planin e vjetër në këto parcela parashikoheshin objekte shtetërore.
“Lutariko” ka dy pronarë, Momir Simiq dhe Gjorgi Vukov. I pari, përveç ndërtimtarisë, merret edhe me spedicion, ndërsa i dyti njihet për një gamë të gjerë tenderësh publikë, përfshirë edhe tenderë nga Komuna Qendër.
Kompania e tij, “Link Media Plus”, e njohur më së shumti për dekorimin e komunave për festat e Vitit të Ri, ka furnizuar me uniforma nxënësit e shkollave fillore dhe policinë, ka shitur pajisje zyre, madje edhe fletë çeliku për termocentralet, si dhe ka fituar tenderë për larjen e rrugëve dhe automjeteve zyrtare të institucioneve.
Barutana tashmë e ka tejkaluar kapacitetin e ndërtimit
Që e gjithë kjo të mund të ndërtohet, pas miratimit të projektplanit, këshilltarët duhet të votojnë edhe DUP-in përfundimtar. Nëse ai mbetet i njëjtë me projektin aktual, do të duhet të ndërtohet një rrugë e re në kodrën mbi Barutana, në mënyrë që pronarët e rinj të kenë qasje deri te vilat e tyre në Vodno.
Ekspertët tashmë paralajmërojnë jo vetëm për rrezikun që mund t’i kanoset zonës, por edhe se ndërtimi i vetë rrugës do të jetë i vështirë për shkak të terrenit të pjerrët.
Problemi është se edhe DUP-i i ri parashikon disa herë më shumë ndërtime sesa lejon Plani i Përgjithshëm Urbanistik për këtë pjesë të Shkupit. Praktikisht, edhe me objektet tashmë të ndërtuara, kufiri i lejuar i ndërtimit në këtë pjesë të Vodnos është tejkaluar.
Përballë katër vilave, projektplani parashikon edhe tri parcela të tjera ndërtimore për vila – njëra në tokë shtetërore, ndërsa dy të tjerat në tokë me 25 trashëgimtarë si bashkëpronarë së bashku me shtetin. Në Kadastër, destinimi i tyre vazhdon të figurojë si “pyll”.
Vodno është gjithashtu një zonë potencialisht erozive, ndaj prerja e dhjetëra mijëra metrave katrorë pyll për ndërtimin e rrugëve dhe objekteve të reja në shpatet e pjerrëta mund ta rrisë këtë rrezik. Edhe vetë Komuna e ka evidentuar këtë rrezik.
Situata ndërlikohet edhe më tej nga fakti se objektet e reja problematike, shumica e të cilave ndodhen në skajin e planit, në pjesën më të lartë të pyllit, janë parashikuar prej kohësh. Planifikuesit nuk duan t’i heqin ato nga plani, nga frika se investitorët mund ta padisin Komunën.
Objektet në pyllin e Barutanës fillimisht u parashikuan në vitin 2009 si shtëpi të mëdha njëkatëshe me papafingo. Në vitin 2014, me DUP-in e atëhershëm, atyre iu shtua edhe një kat. Në projektplanin aktual është hequr papafingoja, por është ruajtur e njëjta lartësi.
Argumenti kryesor i planifikuesve në mbrojtje të projekt-DUP-it ishte se ai parashikon një sipërfaqe më të vogël ndërtimore sesa DUP-i tashmë i shfuqizuar. Ndaj vërejtjeve se plani është në kundërshtim me GUP-in, i cili është akt planifikues i një niveli më të lartë, ata përsëritën se më parë kishte ekzistuar një DUP me parametra më të mëdhenj, i cili ishte miratuar nga institucionet.
Një shëtitje nëpër Barutana tregon se investitorët kanë gjetur mënyra për të shfrytëzuar konfiguracionin e terrenit. Në një nga rrugët e ngushta aktualisht po ndërtohet një objekt që praktikisht ka gjashtë kate, megjithëse plani mbi bazën e të cilit duhej të ishte lëshuar leja parashikonte një objekt dykatësh me papafingo.
Por parcela ndodhet në një gropë, ndaj objekti ka fituar edhe një “bodrum” me tri kate.
Deri te ndërtesa arrihet përmes një rruge të vogël, e cila ngushtohet edhe më shumë gjatë ngjitjes, duke e bërë të vështirë qasjen e automjeteve më të mëdha, përfshirë edhe ato të zjarrfikësve. Kjo çështje ishte problematike edhe para votimit të planit të ri, ndaj ai u miratua pa pëlqimin e Drejtorisë për Mbrojtje dhe Shpëtim.
Pikërisht për të gjitha këto shqetësohet banori i Barutanës, Ljupço Shapçevski. Ai thotë se kushtet e jetesës janë të këqija edhe tani. Me këtë plan, druhet se situata do të përkeqësohet edhe më shumë. /Nistori/
