Borxhi Publik arrit në 10.73 miliardë euro apo 58.8 si i Përqindje e Prodhimit të Brendshëm Bruto në fund të tremujorit të dytë apo deri në muajin qershor. Ministria e Financave ka filluar tashmë procedurën për huamarrje të re nga tregu ndërkombëtar prej 1.3 miliardë eurosh. Fondet do të ndahen për të financuar deficitin buxhetor për vitin 2027 dhe për shlyerjen e detyrimeve që duhen paguar në bazë të huamarrjeve të mëparshme, përfshirë Eurobond-in e emetuar në vitin 2023, i cili maturohet në vitin 2027. Huamarrja e planifikuar është në përputhje me Strategjinë Fiskale dhe Strategjinë e Borxhit Publik.
Nga Ministria e Financave thonë se sfidë afatmesme është detyrimi për të shlyer rreth 9 miliardë euro borxhe të vjetra (kryegjësë dhe interesave) në periudhën nga viti 2026 deri në vitin 2031.Borxhi publik dhe shtetëror mbetet i qëndrueshëm dhe po lëviz brenda parashikimeve të planifikuara, thotë Ministria e Financave. Shteti vazhdon të shërbejë rregullisht detyrimet e trashëguara, por në të njëjtën kohë siguron fonde për investime të reja kapitale dhe zhvillim ekonomik. Kompetentët sigurojnë se menaxhimi i financave publike është i qëndrueshëm dhe se borxhet nuk paraqesin rrezik për stabilitetin e ekonomisë.
Në fillim të qershorit, Qeveria miratoi Strategjinë e Menaxhimit të Borxhit Publik për periudhën 2027–2029 me perspektiva deri në vitin 2031, e cila parashikon stabilitet dhe ulje të borxhit publik, sigurimin e fondeve për projekte zhvillimi dhe qëndrueshmëri fiskale. Strategjia parashikon një stabilizim dhe ulje graduale të borxhit publik, i cili sipas parashikimeve do të ulet në 56.1% të PBB-së në vitin 2031 dhe do të mbetet nën pragun e përcaktuar prej 60% të PBB-së. Sigurimi i financave publike të qëndrueshme dhe stabile në afat të mesëm dhe të gjatë, zbatimi i konsolidimit fiskal gradual dhe të përgjegjshëm duke ulur deficitin buxhetor, ruajtja e stabilitetit makroekonomik dhe financiar në kushte të paqëndrueshmërisë së energjisë dhe çmimeve, si dhe krijimi i kushteve për rritje të qëndrueshme ekonomike dhe rritja e qëndrueshmërisë ekonomike ndaj krizave të ardhshme. Këto janë objektivat kryesore të politikës fiskale të përcaktuara në Strategjinë Fiskale për periudhën 2027-2031.
Sipas Strategjisë Fiskale të miratuar për periudhën 2027-2031, politika fiskale do të synojë gjithashtu krijimin e parakushteve për një cikël të ri rritjeje ekonomike përmes zbatimit të një sasie të lartë investimesh kapitale publike, konsolidimit gradual fiskal dhe përmirësimit të menaxhimit të financave publike.
Në suaza afat mesme deri në vitin 2031, parashikohet një ulje e deficitit buxhetor si përqindje e PBB-së nga 3.5% në vitin 2027, në 3% në vitin 2027 dhe një ulje në 2.8% në vitin 2029. Për më tepër, me parashikimet e përcaktuara, deficiti apo minusi buxhetor nga viti 2028 është plotësisht në përputhje me standardet evropiane për disiplinën fiskale, gjë që është një sinjal i qartë për ruajtjen e stabilitetit dhe besueshmërisë së financave publike.
Nga ana tjetër, akademiku Taki Fiti lidhur me huamarrjen,thotë se duhet treguar kujdes për të shmangur shpenzimet joproduktive, por për të vazhduar ndërtimin e më shumë projekteve kapitale. Ai beson se huamarrja duhet të jetë më e moderuar dhe për projekte që janë produktive. Njëherësh paralajmëron se vendi duhet të jetë jashtëzakonisht i kujdesshëm me huamarrjen e ardhshme, duke theksuar se niveli i borxhit publik është afër kufirit që ndan borxhin e moderuar nga ai i lartë. Është shumë e rëndësishme, është thelbësore që të marrim hua më të moderuar dhe të marrim hua për projekte produktive. Ato mund të krijojnë rritje dhe zhvillim ekonomik në të ardhmen dhe të krijojnë kushte për shlyerje normale të borxhit.
“Me 60 për qind borxh, ne jemi tashmë në atë kufi me vendet me borxhe të larta, nëse marrim parasysh madhësinë e ekonomisë, fuqinë eksportuese dhe të ardhurat nga eksporti të nevojshme për të shërbyer borxhet . Huamarrja e tepërt nuk përkon me kapacitetin eksportues të ekonomisë maqedonase. Duhet të kesh eksporte të forta për t’i shërbyer ato normalisht, për të shlyer borxhet. Edhe pse eksportet janë rritur ndjeshëm vitet e fundit falë investimeve të huaja direkte në zona, ato ende nuk janë të mjaftueshme që ne të jemi rehat në këtë kuptim. Huamarrja është e justifikuar kur fondet drejtohen drejt investimeve produktive si infrastruktura, korridoret hekurudhore, zhvillimi teknologjik dhe aktivitetet e reja ekonomike, por shpenzimet joproduktive nuk krijojnë bazë për shlyerjen e borxheve në të ardhmen”, thekson akademik Fiti.
Nga ana tjetër, Këshilli Fiskal thekson edhe një herë rëndësinë e zbatimit të vazhdueshëm të procesit të konsolidimit fiskal, si një nga angazhimet kryesore që përmbahet vazhdimisht në dokumentet strategjike fiskale. Në këtë drejtim, është e nevojshme të sigurohet pajtueshmëri më e madhe me rregullat fiskale dhe të vazhdohet me aktivitetet për të përmirësuar efikasitetin dhe efektivitetin e shpenzimeve publike, veçanërisht në investimet kapitale dhe transfertat sociale, të cilat përfaqësojnë segmente të rëndësishme të strukturës buxhetore dhe kanë një ndikim të konsiderueshëm në qëndrueshmërinë afatgjatë të financave publike dhe rritjen ekonomike.
Në të njëjtën kohë, Këshilli Fiskal beson se ekziston nevoja për një prezantim gradual dhe sistematik të analizave gjithëpërfshirëse të shpenzimeve publike (Shqyrtimet e Shpenzimeve), si një instrument për vlerësimin e efikasitetit, efektivitetit dhe përputhshmërisë së tyre me politikat dhe prioritetet e përcaktuara. Një qasje e tillë, së bashku me forcimin e mëtejshëm të disiplinës fiskale dhe përmirësimin e menaxhimit të financave publike, do të kontribuonte në një politikë fiskale më të qëndrueshme dhe cilësore.
Nga Finance Think sugjerohet, një analizë e thelluar e zërave të ndryshëm të shpenzimeve aktuale, veçanërisht ndihma shtetërore, synimi i transfertave sociale dhe kategoria “mallra dhe shërbime”, është thelbësore si një rrugë drejt një konsolidimi fiskal më të konsiderueshëm afatmesëm. Zërat kryesorë të shpenzimeve, në veçanti, duhet t’i nënshtrohen rishikimeve të rregullta të shpenzimeve për të vlerësuar efikasitetin e tyre dhe për të përmirësuar ndarjen e fondeve publike. (koha)
