Pas luftës në Ukrainë dhe krizës që shkaktoi pandemia, kërcënim i radhës për ekonomitë në botë është konflikti në Lindjen e Mesme. Maqedonia do të jetë e mjaft e ndjeshme nëse kriza vazhdon dhe lufta e Gjirit zgjatet. Në krizën e mëparshme energjetike, vendi kishte normën të lartë të inflacionit . Tani edhe, për shkak të varësisë së madhe nga importet, rreziku i goditjeve të reja të çmimeve është dukshëm i lartë.
Tani në tregje dhe dyqane përskaj perimeve, po vërehen rritje e pjesshme e çmimeve të produkteve bazë ushqimore si vaji, vezët….. Tani shtrohet çështja se e mund të arrihet norma e parashikuar e inflacionit prej 2.5% për këtë vit. Rezultatet e llogaritjeve të modelit për Maqedoninë e Veriut tregojnë se inflacioni do të rritet në të gjitha skenarët, por me ndryshime të konsiderueshme në dinamikë. Në skenarin bazë, rritja e inflacionit është e moderuar dhe jetëshkurtër, me një kulm në mesin e vitit 2026, e ndjekur nga normalizimi gradual. Prandaj, Finance Think rishikon parashikimin e saj për inflacionin mesatar në vitin 2026 në 3.5% me rreziqe të theksuara në rritje. Tronditja aktuale gjeopolitik dhe rritja e çmimeve të energjisë do të kenë një efekt të drejtpërdrejtë inflacionist në ekonominë maqedonase, dhe arrin në 8.2 për qind në skenarin ekstrem”, tha Finance Think.
Pavarësisht rreziqeve reale të një vale të re rritjeje të çmimeve, Finance Think vlerëson se rezultati më i mundshëm në këtë pikë është një valë inflacioniste e moderuar, jo një përsëritje e shokut të fortë të çmimeve të vitit 2022.
Shteti ka reaguar duke ulur TVSH-në për naftën nga 18% në 10% dhe duke monitoruar vazhdimisht çmimet e produkteve bazë. Janë vendosur 30 ekipe mobile të inspektoratit të tregut, të cilat po monitorojnë intensivisht zinxhirin e furnizimit. Pritet të merren edhe masa tjera për të minimizuar ndikimin e rritjes së çmimeve të energjisë në formulimin e çmimeve për produktet e tjera.
Ekzekutivi paralajmëroi se do të shqyrtohen masat e ndryshme që do të ndërmerren për të rregulluar çmimin e energjisë, i cili është një nga faktorët kryesorë në përcaktimin e çmimit të produkteve, me qëllim që të shmanget krijimi i inflacionit më të madh, rritje e çmimeve dhe minimi i standardit të jetesës së qytetarëve dhe fuqisë së tyre blerëse.
Ekspertët vlerësuan se kriza nuk do të mbaronte shpejt dhe paralajmëruan se “potenciali i krizës aktuale, të fundit të naftës, për të rritur inflacionin është tre herë më i lartë”. Prandaj, ata kërkuan masa urgjente, duke përfshirë uljen e taksave të akcizës dhe forcimin e kontrollit antitrust dhe mbikëqyrjes së inspektimit.
Akademiku Taki Fiti theksoi se shteti duhet të ndërhyjë më aktivisht në tregun e karburanteve.
“Në një situatë të tillë, kostot e prodhimit rriten dhe çmimet rriten, por në botë komisioni antimonopol kontrollon nëse dhe në çfarë mase kjo rritje është e justifikuar”, theksoi Fiti, duke shtuar se në kohë krize “ne duhet të bëjmë kursime në buxhet, të ribalancojmë dhe të zvogëlojmë të gjitha shpenzimet joproduktive në masën maksimale të mundshme”.
Analistët vlerësojnë se zgjatja e luftës dhe rritja e çmimit të naftës mbi 150 apo edhe 200 dollarë për fuçi si dhe pasojat e tjera zinxhir do të rrisin inflacionin në tërë botën. Rritja e çmimeve të karburanteve pritet që në Maqedoni për disa javë të pasojë edhe shtrenjtimin e transportit , ndërsa deri në dy muaj është e pritshme gjithnjë nëse nuk ndalon lufta që efektet të zgjerohet në industri, ndërtim, bujqësisë, prodhimin e ushqimit….Ekonomistët vlerësojnë se e vetmja masë që mund të parandalojë rritjen e çmimeve për momentin është nëse ato ngrihen, siç janë çmimet e derivateve të naftës, çmimet e energjisë elektrike, çmimet e shërbimeve të transportit dhe çmimet e ushqimeve bazë, për një muaj, ndërsa presim të shohim se çfarë do të ndodhë me zhvillimet globale.
Nga ana tjetër, kompanitë kanë filluar të llogarisin kostot në rritje për shkak të konfliktit në Lindjen e Mesme. Tani u kushton 65% më shumë transporti i një kontejneri nga Kina në Evropë. Alumini dhe plastika, të çilat janë inpute kyçe për kompanitë e automobilave që operojnë në vendin tonë, gjithashtu po fillojnë të mbarojnë. Çmimi i tyre po rritet dhe furnizimi po bëhet i ndërlikuar, thonë nga Këshilli i Investitorëve të Huaj. Rritja e çmimeve të naftës do të rrisë inflacionin dhe do ta bëjë prodhimin e tyre më të shtrenjtë, megjithëse ata nuk kanë llogaritje të sakta në këtë kohë.
“Çmimi po rritet dhe furnizimi është i ndërlikuar. Le të mos flasim për ushqim, plehra e të ngjashme. Edhe nëse lufta do të ndalej sot, do të duhej kohë për të rindërtuar infrastrukturën.
Mungesa e karburantit që do të ndodhë brenda 10 ditësh në Azi do të ndikojë në të gjitha ekonomitë. Nuk do të ketë vajguri për transportin ajror. Le të mos flasim për ushqim, plehra. Gjithçka do të bëhet më e shtrenjtë”, thekson Viktor Mizo, president i Këshillit të Investitorëve të Huaj.
Organizata e Konsumatorëve të Maqedonisë beson se masat janë të nevojshme për të parandaluar një rritje të madhe të çmimeve të produkteve ushqimore bazë.
“Nuk mund të presim që çmimet të rriten në kufirin maksimal dhe pastaj të kemi ndërhyrje Duhet të futen masa parandaluese për produktet ushqimore bazë dhe duhet të zbatohet Ligji për Praktikat e Padrejta Tregtare për të mbrojtur qytetarët nga tronditja e çmimeve që kërcënon për shkak të rritjes së çmimeve të naftës”, thonë nga Organizata e Konsumatorëve. /Koha/
