Inflacioni në Maqedoni po shënon ulje, megjithatë lufta në Iran dhe bllokada e ngushticës së Hormuzit mund të përsërisë shqetësimet lidhur me shpenzimet e jetesës. Në rast të zgjatjes së konfliktit në Lindjen e Mesme, inflacioni mund të rritet më shumë se 3.1 për qind sivjet që parashikohet nga Banka Popullore e Maqedonisë. Nëse konflikti në Lindjen e Mesme vazhdon, së bashku me rritjen e çmimeve të energjisë, do të ketë rritje të normave të inflacionit në nivel global, përfshirë Ballkanin dhe Maqedoninë, shkruan gazeta Koha. Çmimet më të larta të naftës do të shkaktojnë rritjen e çmimeve të karburantit, gjë që do të ketë një ndikim të drejtpërdrejtë në transport. Me rritjen e çmimeve të karburantit, kompanitë e përfshira në transportin e mallrave do të duhet të rrisin çmimet e shërbimeve të tyre, gjë që do të çojë në çmime më të larta për produktet dhe shërbimet. Kjo rritje e kostove të transportit do të ndikojë në të gjithë sektorët, pasi transporti është thelbësor për shpërndarjen e mallrave.
Ekspertët ekonomik frikësohen se “inflacioni i importuar ” nga nafta dhe ushqimet mund të sjellë një rishikimi të ri deri në fund të viti. Përshkallëzimi i konfliktit në Iran ka tronditur tashmë tregjet globale: çmimet e naftës po rriten, indekset e aksioneve po bien. Edhe pse Maqedonia është gjeografikisht larg zonës së konfliktit në Lindjen e Mesme, ekonomia vendase është jashtëzakonisht e ndjeshme ndaj goditjeve globale të energjisë dhe tregtisë. Kriza mund të shkaktojë çmime më të larta të naftës, rritje të kostove të energjisë, ndërprerje të furnizimit dhe presione të reja në treg.
Edhe pse vendi nuk ka varësi të drejtpërdrejtë tregtare nga Irani, lidhja e tij energjetike me tregun global do të thotë që çdo rritje e çmimit të naftës bruto ndikon drejtpërdrejt në ekonominë vendase – përmes karburanteve, transportit, kostove të prodhimit dhe, në fund të fundit, çmimeve për qytetarët. Goditja e parë është zakonisht inflacioniste. Çmimet më të larta të naftës nënkuptojnë transport më të shtrenjtë dhe kosto më të larta për industrinë, të cilat mund të nxisin më tej inflacionin që ende nuk është stabilizuar plotësisht. Maqedonia, si një ekonomi e varur nga importet e energjisë dhe tregjet evropiane, do të ndiejë çdo tronditje të zgjatur. Nuk ka dilemë se do të ketë pasoja, por tani shtrohet pyetja sa do të zgjasin ato dhe si do të reagojnë institucionet me kohë për t’i zbutur ato.
QEVERIA, ULJE AKCIZASH
Qeveria është e gatshme të ulë akcizat dhe një pjesë të taksave të karburantit nëse çmimi i naftës rritet ndjeshëm në bursat botërore. Kryeministri Hristijan Mickoski njoftoi se kjo masë po shqyrtohet si një mënyrë për të zbutur ndikimin në standardin e jetesës së qytetarëve. Ai paralajmëroi se për shkak të përshkallëzimit të konfliktit në Lindjen e Mesme, mund të ketë presione ekonomike, veçanërisht në çmimin e naftës. Sipas tij, Maqedonia nuk ka një varësi të madhe nga gazi natyror, por sektori i naftës mund të përballet me një rritje të çmimit. Qeveria tashmë po diskuton me Ministrinë e Financave masat e mundshme nëse ka një rritje të çmimit. Mickoski siguron se situata e sigurisë në vend është e qëndrueshme, por efektet ekonomike të krizës globale mund të ndihen.
Në një postim në profilin e tij në Facebook, kryeministri Mickoski shkroi se situata do të vazhdojë të monitorohet nga afër. “Ne do të vazhdojmë të monitorojmë nga afër situatën dhe të reagojmë në varësi të nevojave reale”, shtoi Kryeministri. Nuk ka vend për shqetësim, situata është plotësisht nën kontroll. Ka furnizime me karburant dhe nevojat për naftë janë përmbushur plotësisht, njoftoi kryeministri Hristijan Miçkoski pas një takimi me përfaqësues të industrisë së naftës në vend, me të cilët diskutoi situatën aktuale me derivatet e naftës. “Diskutuam situatën aktuale me derivatet e naftës, duke marrë parasysh krizën në Lindjen e Mesme dhe sfidat globale në këtë industri. Konkluduam se nuk ka vend për shqetësim dhe se situata është plotësisht nën kontroll. Furnizime me karburant ka dhe nevojat për naftë janë përmbushur plotësisht”, njoftoi Kryeministri.
Banka Popullore po monitoron nga afër të gjitha zhvillimet që lidhen me konfliktin në Lindjen e Mesme dhe është e gatshme të reagojë me instrumente të përshtatshme nëse ndodhin efekte më të theksuara dhe më afatgjata në ekonominë e brendshme – thotë zëvendësguvernatorja Ana Mitreska. “Për momentin, skenarët më të mundshëm janë të moderuar, me vlerësime për një qetësim më të shpejtë të operacioneve ushtarake, efekte të kufizuara në furnizimin me energji dhe çmimet, dhe pasoja të vogla ekonomike. Nëse ka një përshkallëzim dhe nëse efektet e konfliktit rezultojnë të jenë më afatgjata, me presione më të forta mbi inflacionin dhe rezervat valutore, Banka Qendrore ka hapësirë të reagojë me më shumë instrumente stabilizimi në dispozicion të saj ” theksoi Mitreska në një intervistë për televizionin Telma.
Nga Ministria e Ekonomisë dhe Punës thonë se ky dikaster dhe Qeveria po e ndjekin nga afër situatën dhe nëse konflikti nuk përhapet, trendi i uljes së inflacionit do të mbahet. “Konflikti ushtarak në Iran po shkakton vërtet një dridhje tektonike në ekonomi në shkallë globale, sepse Irani është një nga lojtarët kryesorë në prodhimin dhe shpërndarjen e naftës në botë. Ne jemi një vend i vogël i varur nga importi, veçanërisht i varur nga burime të ndryshme energjie, nafta. Besojmë se e gjithë kjo mund të ketë njëfarë ndikimi, por le ta lëmë në faktin se si do të zhvillohen më tej proceset që lidhen me konfliktin ushtarak, duke pasur parasysh se ai do të mbarojë së shpejti. Nëse jo, atëherë cila do të jetë politika botërore në kapërcimin e kësaj krize, do të duhet ta pranojmë edhe ne me një përshtatje të caktuar të ekonomisë sonë në mënyrë që të kemi një ndikim më të vogël në rritjen e burimeve të energjisë në formulimin e çmimeve të produkteve – produkteve vendase, produkteve të importuara, atyre që eksportojmë nga Maqedonia”, thekson Marjan Risteski, zëvendës ministër i Ekonomisë.
Në situata të tilla, ai thekson se ekonomitë e brishta, si e jona, janë sigurisht më të cenueshme dhe thotë se Ministria e Ekonomisë dhe Punës, pavarësisht konfliktit me Iranin, po bën çdo përpjekje për të siguruar që çmimet në tregje dhe tregje të mbeten të qëndrueshme, veçanërisht për produktet bazë për jetesën e qytetarëve, edhe përmes kontrolleve të rregullta të Inspektoratit Shtetëror të Tregut, përmes ndikimit të Komisionit për Mbrojtjen e Konkurrencës, i cili po punon me zell edhe për të shtypur tregtinë e padrejtë, të cilat ishin të parashikuara në Ligjin për Ndalimin e Praktikave të Padrejta Tregtare, përmes rritjes së transparencës së çmimeve të tregut dhe politikave të tjera qeveritare, siç janë investimet më të mëdha, përmirësimi i situatës ekonomike, rritja graduale e pagave të qytetarëve.
Rezervat e naftës së shtetit janë të qëndrueshme, duke siguruar sigurinë e furnizimit për qytetarët dhe ekonominë, informon Ministria e Energjisë, Minierave dhe Burimeve Minerale. “Agjencia për Rezerva të Detyrueshme monitoron dhe mirëmban vazhdimisht rezervat shtetërore të naftës dhe derivateve të naftës, duke siguruar sigurinë e furnizimit, stabilitetin e tregut dhe gatishmërinë për reagim në kohë në rast të çdo ndërprerjeje të importeve ose furnizimeve”, tha Ministria e Energjisë.
EKSPERTËT KËRKOJNË MASA
Përshkallëzimi i konfliktit në Lindjen e Mesme po ngjall përsëri frikën e rritjes së çmimeve dhe një vale të re inflacioni. Çmimi i naftës tashmë po rritet dhe analistët ekonomikë paralajmërojnë se nëse lufta vazhdon me të njëjtin intensitet, janë të mundshme rritje të mëtejshme në tregjet botërore të aksioneve. Analisti ekonomik Branimir Jovanoviq tha se rritja e çmimeve të naftës rrit rrezikun e një spiraleje të re inflacioniste dhe nevojiten masa në kohë për të stabilizuar tregun. “Rreziku kryesor është se do të ketë një valë tjetër rritjeje të çmimeve, siç ndodhi pas sulmit ndaj Ukrainës në vitin 2022. Çmimi i naftës është rritur nga rreth 70 dollarë para sulmit ndaj Iranit, në rreth 80 dollarë. Nëse lufta vazhdon me këtë intensitet, ajo do të kalojë 100 dollarë në ditët e ardhshme, dhe nëse zgjat për një muaj me një intensitet të ngjashëm, siç njoftoi Presidenti i SHBA-së Donald Trump, ajo mund të kalojë 150 dollarë. Kjo do të ishte më shumë sesa u rrit në vitin 2022, kur arriti rreth 120 dollarë, nga 90 dollarë para sulmit”, thotë Jovanoviq.
Sipas tij, ajo që është e ndryshme tani nga viti 2022 është se atëherë çmimi mbeti rreth 110-120 dollarë për 4 muaj rresht, duke shtuar se rreziku i rritjes së çmimeve është real dhe Qeveria duhet të ngrijë menjëherë çmimet e ushqimeve në muajt e ardhshëm për të parandaluar një përsëritje të vitit 2022, kur kompanitë abuzuan me situatën dhe rritën çmimet në mënyrë marramendëse.
Profesoresha Ana Çupeska, duke komentuar situatën aktuale me luftën midis Iranit, SHBA-së dhe Izraelit, ngriti pyetje se si qeveria do t’i mbronte qytetarët në rast të një krize nafte dhe financiare. “Pyetje kyçe në kontekstin e zhvillimeve të fundit, të çilat janë zhdukur nga publiku?! A do të pyesë dikush: 1. A ka qeveria ndonjë plan për të mbrojtur qytetarët nëse çmimi i naftës rritet mbi 100 dollarë? 2. Sa rezerva nafte kemi, ose sa ditë do të na duheshin për të arritur atje nëse rrugët e furnizimit do të ishin të bllokuara? 3. Cili është kapaciteti prodhues në Centralin e Manastirit dhe hidrocentralet? A do të na duhet të importojmë energji elektrike edhe më të shtrenjtë? 4. A ka ndonjë plan për të mbrojtur çmimet e produkteve ushqimore bazë nëse ndodh një tronditje çmimesh?. “A ka një përgjigje për këto pyetje dhe shqetësime legjitime?”, pyeti ajo.
