Në Stamboll, megalopolisin e botës që shtrihet në dy kontinente, ka ekzistuar prej kohësh një simbiozë e padukshme, por me rrënjë të thella: ajo midis qytetit dhe maceve të tij.
Midis më shumë se 15 milionë banorëve të saj, rreth një e katërta e një milioni macesh endacake enden rrugëve, xhamive, stacioneve të metrosë dhe kafeneve – kafshë që nuk janë as plotësisht të zbutura dhe as vërtet të pastreha. Ato janë, siç thonë vendasit, “mace të komunitetit”: të dashura, të kujdesura dhe të respektuara si pjesë e pulsit të gjallë të qytetit.
Në çdo komunë, ka shërbime veterinare që ofrojnë sterilizim falas për macet e rrugës, dhe klinikat private ofrojnë zbritje. Banorët, nga ana tjetër, ndihmojnë vazhdimisht – nga dhurimi i ushqimit dhe ujit deri te mbulimi i kostove veterinare.
Një traditë shekullore
Kujdesi për macet endacake në Stamboll nuk është një fenomen modern. Ai daton që nga Perandoria Osmane, kur ekzistonin fondacione për t’u kujdesur për kafshët endacake. Në atë kohë, ekzistonte edhe një profesion i veçantë – mancacı , “mbajtës macesh”, puna e të cilit ishte të ushqente macet nëpër qytet. Banorët madje mund të blinin ushqim prej tyre për të ushqyer macet në oborret e lagjeve të tyre.
Historikisht, lidhja filloi edhe më herët. Sipas Fatih Dağlı, bashkëthemelues i Muzeut të Maceve në Stamboll, macet mbërritën në qytet me marinarët fenikas. Anijet tregtare nga periudhat romake dhe osmane transportonin mace si mbrojtje kundër brejtësve – kështu ato u bënë një pjesë e domosdoshme e porteve, magazinave dhe, me kalimin e kohës, e rrugëve të Stambollit.
Një qytet që mjaullon bashkë me macet e tij
Sot, Stambolli vazhdon të jetojë krah për krah me macet e tij. Nofka “Catstanbul” ka kaluar prej kohësh kufijtë; mijëra turistë vijnë pikërisht për kafshët që enden lirshëm nëpër xhami, tregje dhe tarraca oborri.
Për shumë vizitorë, macet janë një pikë qetësie në rrëmujën dhe nxitimin e qytetit. Ndërsa Stambolli është i zhurmshëm, dinamik dhe plot jetë, macet e rrugës janë si një strehë e vogël e qetë. Shumë dëshmojnë se macet shpesh ofrojnë një prani spontane ngushëlluese: shtrihen në prehër, vendosen në një stol pranë këmbësorëve të lodhur ose thjesht u lejojnë atyre një moment ndërveprimi të qetë pa pengesë gjuhësore dhe pa kushte.
Macet si ambasadore të turizmit
Në pjesët e Fatihut ku ngrihen Xhamia Blu dhe Shën Sofia, një vizitor i shpeshtë i fotove është Sulo – një mashkull i ushqyer mirë me majë gri në të bardhë, gjithmonë pranë shitësit vendas të gazetave që kujdeset për të. Në lagjet në majë të kodrave dhe përgjatë Bosforit, macet strehohen në shtëpi prej druri në formë A-je, flenë në stola ose presin pranë stacioneve të metrosë ku vendosen tasa me ushqim të thatë dhe ujë.
Në kafene dhe tregje, është edhe më e dukshme: macet u afrohen lirisht njerëzve, dhe shumë lokale lënë jashtë tasa me ushqim ose madje “punësojnë” mace si pjesë të ambientit që tërheq blerësit.
Historia e kësaj simbioze ka kohë që nuk është më praktike — macet nuk janë më këtu vetëm për të gjuajtur brejtës. Sot, ato janë ambasadore të qytetit, pjesë e çdo kartoline dhe çdo shëtitjeje.
Simbol i të jetuarit së bashku
Në një qytet të ndërtuar me ura, gurë dhe beton, macet sjellin diçka që qyteteve shpesh u mungon: butësi. Ato paralajmërojnë se është e mundur të ndash hapësirën në mënyrë harmonike me krijesa të tjera – nëse ekziston gatishmëria për t’u kujdesur dhe respektuar.
Për shumë njerëz, janë macet ato që i japin Stambollit atë grimcën e fundit të “shpirtit”. Ato janë provë se në metropolin që nuk fle kurrë, gjithmonë mund të gjendet një moment empatie dhe qetësie.
Dhe kur një turist largohet, zakonisht kujton jo vetëm zhurmën e tramvajeve, aromat e mevlesë, qebapëve dhe tregun pikant. Ajo që mbetet në kujtesën e tyre është presioni i lehtë i kokës së një maceje, hapat e butë dhe ndjesia se qyteti, me të gjitha kontrastet e tij, mund të jetë pafundësisht i ngrohtë – pikërisht për shkak të maceve të tij.
