Ndryshimi i klimës ka pushuar prej kohësh të jetë një problem abstrakt global dhe po ndihet gjithnjë e më drejtpërdrejt edhe në Maqedoni. Temperaturat më të larta, periudhat më të gjata të thatësirës, zjarret më intensive, ndotja e ajrit dhe degradimi i burimeve natyrore janë bërë pjesë e përditshmërisë.
Mesazhi i përbashkët nga shkencëtarët, profesorët universitarë dhe organizatat e shoqërisë civile është i qartë: trendet janë shqetësuese, shkaqet njihen mirë dhe zgjidhjet ekzistojnë, por mungojnë koordinimi sistemik, financimi i qëndrueshëm dhe një fokus real në parandalim dhe përshtatje, jo vetëm në reagim ndaj pasojave.
Ndryshimi i klimës dhe ndotja e ajrit janë të lidhura ngushtë dhe shpesh në mënyrë të padukshme, por me pasoja të drejtpërdrejta për shëndetin dhe mjedisin. Analizat sezonale tregojnë se rritja e temperaturave është më e theksuar gjatë verës sesa në dimër, duke sfiduar idenë se ulja e ngrohjes dimërore do të zgjidhë problemin. Përkundrazi, vera sjell rreziqe të reja si valët e të nxehtit, thatësira dhe përhapja e zjarreve. Edhe shpejtësia e erës tregon ndryshime më të mëdha gjatë muajve të verës, duke ndikuar në përhapjen e ndotjes dhe zjarreve.
Megjithëse në dekadën e fundit është vërejtur një ulje e ndjeshme e përqendrimeve të grimcave PM10 gjatë dimrit, rreth 50 për qind, falë masave si subvencionet dhe ndryshimet në mënyrat e ngrohjes – situata gjatë verës mbetet problematike dhe kërkon vëmendje të veçantë. Kjo tregon se politikat aktuale janë të pjesshme dhe duhet të zgjerojnë fokusin e tyre përtej sezonit të dimrit.
Në nivel global, temperatura mesatare e planetit është rritur me rreth 1.5 °C, ndërsa përqendrimi i dioksidit të karbonit është rritur me rreth 50 për qind krahasuar me periudhën para-industriale. Kjo ka çrregulluar ekuilibrin energjetik të Tokës dhe po e bën sistemin klimatik gjithnjë e më të paqëndrueshëm. Veçanërisht shqetësuese është shpejtësia e ndryshimit – rreth 0.2 °C për dekadë – që e vështirëson përshtatjen e ekosistemeve dhe shoqërisë.
Sipas Organizatës Botërore Meteorologjike, mbi 90 për qind e fatkeqësive natyrore janë të lidhura me faktorë meteorologjikë, klimatikë ose hidrologjikë. Kjo e bën të domosdoshëm ndërtimin e sistemeve të integruara të paralajmërimit të hershëm dhe forcimin e kapaciteteve institucionale për reagim dhe parandalim.
Në Maqedoni, ndryshimi i klimës nuk është më një koncept teorik. Analizat krahasuese të periudhave 1961–1990 dhe 1991–2020 tregojnë se pragu kritik prej 1.5 °C tashmë është tejkaluar. Kjo nënkupton se vendi përballet me rreziqe reale dhe në rritje, që kërkojnë përgjigje të menjëhershme dhe të koordinuara.
Mesazhi përfundimtar është i qartë: njohuritë dhe ekspertiza ekzistojnë, por ajo që mungon është një vizion afatgjatë i përkthyer në politika konkrete dhe veprime të koordinuara. Nga përmirësimi i të dhënave dhe modeleve klimatike, te investimet në parandalim dhe zhvillimi i politikave që vendosin natyrën në qendër, Maqedonia ka mundësi reale për të ndërtuar një të ardhme më të qëndrueshme, nëse vepron me kohë dhe vendosmëri.
