Maqedonia e Veriut deri tani ka realizuar vetëm 6 hapa reformues nga gjithsej 136 të parashikuar në kuadër të Instrumentit të Reformës dhe Rritjes së Bashkimit Evropian për Ballkanin Perëndimor, tregojnë të dhënat e publikuara në “Reform and Growth Facility Scoreboard” të Komisionit Evropian, përcjell Nistori.
Pavarësisht progresit të kufizuar në reforma, vendit i janë liruar gjithsej 76.37 milionë euro, nga të cilat 35.53 milionë euro janë kredi përmes autoriteteve kombëtare, 18.92 milionë euro kredi përmes WBIF dhe 21.92 milionë euro janë grante.
Nga kjo shumë, 52.52 milionë euro janë dhënë si parafinancim, që synon të mbështesë nisjen e reformave prioritare.
Sipas kalendarit të Reform Agenda, numri më i madh i hapave reformues është paraparë për gjysmën e dytë të vitit 2027, me 33 reforma, ndërsa në gjysmën e dytë të vitit 2025 janë planifikuar 29 hapa.
Grafiku i lirimit të fondeve tregon se deri në fund të vitit 2027, shuma totale e parashikuar për Maqedoninë e Veriut mund të arrijë në 204.45 milionë euro, nëse reformat realizohen sipas dinamikës së paraparë.
Ky mekanizëm i BE-së synon të përshpejtojë reformat ekonomike, institucionale dhe sundimin e ligjit në vendet e Ballkanit Perëndimor, duke lidhur drejtpërdrejt financimin me rezultatet konkrete në reforma.
SFIDAT KRYESORE (ANALIZA E PROBLEMIT)
Konvergjenca është një shoqërues natyror i procesit të anëtarësimit në BE dhe forca kryesore lëvizëse e bashkimit dhe mbështetjes së prioritetit strategjik kombëtar të Republikës së Maqedonisë së Veriut, pra, marrjes së anëtarësimit të plotë në BE. Maqedonia e Veriut ka qenë kandidate për anëtarësim në BE për 15 vjet. Procesi i shqyrtimit dypalësh, me hapjen e negociatave për anëtarësim, u iniciua në vitin 2022, duke e vënë vendin në provë për të identifikuar të gjitha sfidat e mundshme në rrugën e tij drejt anëtarësimit në BE. Edhe pse vendi ka arritur shumë në përafrimin e politikave dhe strategjive të tij me ato të BE-së, mbeten disa sfida.
Përvoja nga zgjerimet e mëparshme tregon se procesi i përafrimit çon në reforma të përmirësuara institucionale, të cilat më pas çojnë në rritjen e investimeve të huaja direkte. Duke marrë parasysh nevojën për modernizimin e administratës publike dhe rritjen e efikasitetit të saj, dhe në të njëjtën kohë shkurtimin e rregulloreve që pengojnë zhvillimin ekonomik, kërkon institucione të forta dhe staf kompetent. Harmonizimi dhe përshtatjet e politikave që lidhen me ekonominë, rrit konkurrueshmërinë e kompanive të vogla dhe të mesme. Me akses më të madh në financa, ato mund të rrisin produktivitetin e tyre dhe të kenë akses në tregun e vetëm të BE-së.
Përshpejtimi i konvergjencës socio-ekonomike me Bashkimin Evropian dhe integrimi në tregun e vetëm të Bashkimit paraqet një sfidë të rëndësishme për Maqedoninë e Veriut, duke kërkuar reforma gjithëpërfshirëse, jo më pak ndryshime strukturore, rritjen e efektivitetit dhe efikasitetit të administratës publike dhe të menaxhimit të financave publike, shkallëzimin e financave të qëndrueshme, ristrukturimin e tregut të punës, forcimin e zhvillimit të sektorit privat dhe sigurimin e qëndrueshmërisë mjedisore. Secila prej këtyre fushave kërkon përpjekje të fokusuara dhe të synuara për të kapërcyer sfidat që pengojnë transformimin ekonomik dhe social, dhe ndërhyrje strategjike për të adresuar dobësitë ekzistuese dhe për t’u përshtatur më ngushtë me standardet dhe praktikat e BE-së.
Shkallat më të larta të papunësisë janë një nga faktorët kryesorë që ndikojnë në zhvillimin e vendit. Lidhja midis tregut të punës, arsimit dhe punësimit është thelbësore, dhe zbatimi i reformave në këto fusha mund të ndihmojë vendin dhe të ndalojë ikjen e madhe të trurit të personave me arsim të lartë. Ndjekja e reformave miqësore me tregun që do të përmirësojnë infrastrukturën e lidhshmërisë do të kontribuojë më tej në rritjen e eksportit dhe diversifikimin e prodhimit industrial.
Edhe pse Maqedonia e Veriut ka arritur përparim të konsiderueshëm në konvergjencën e të ardhurave, PBB-ja e saj mesatare për frymë (e matur me standardin e fuqisë blerëse) ishte 42.0% në vitin 2022, ende shumë nën mesataren e BE-së 27. Kjo agjendë reformash kontribuon në ngushtimin e hendekut të të ardhurave dhe përshpejtimin e konvergjencës së të ardhurave.
Reforma e Administratës Publike (RAP)
Maqedonia e Veriut vlerësohet nga Komisioni Evropian si e përgatitur në mënyrë të moderuar në reformën e administratës së saj publike, me përparim të kufizuar të bërë në vitin 2023 me miratimin e strategjisë së re të reformës së administratës publike dhe planit të veprimit shoqërues. Vendi ende nuk e ka miratuar kornizën legjislative të rishikuar për menaxhimin e burimeve njerëzore, e cila përfshin ligjin e rishikuar për nëpunësit administrativë dhe ligjin për punonjësit e sektorit publik dhe dispozitat e reja ligjore të zbatueshme për menaxhimin e nivelit të lartë. Korniza e re duhet të përmirësojë menaxhimin e burimeve njerëzore në të gjithë administratën dhe të ndihmojë në sigurimin e rekrutimeve, ngritjeve në detyrë dhe shkarkimeve bazuar në meritë në të gjitha nivelet, përfshirë menaxhimin e lartë. Legjislacioni aktual nuk i ka marrë ende parasysh rekomandimet e Komisionit Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit mbi nepotizmin, kronizmin dhe ndikimin politik në rekrutimin e punonjësve të sektorit publik dhe në emërimin e anëtarëve të bordeve mbikëqyrëse dhe drejtuese. Përmirësimet në llogaridhënie në administratën publike varen nga miratimi i ligjit të ri për organizimin shtetëror dhe ligjeve të tjera përkatëse në përputhje me rekomandimet mbi organizimin e ri të organeve të administratës shtetërore. Vendi gjithashtu duhet të sigurojë zbatimin e plotë të ligjit për procedurat e përgjithshme administrative duke përfunduar dixhitalizimin e regjistrave të institucioneve dhe shkëmbimin e të dhënave, si dhe duke thjeshtuar procedurat elektronike.
