Lençe Ristoska
Ish-prokurore
Në lidhje me lirimin e djeshëm nga akuzat në rastin “Talir 2” dhe refuzimin e kërkesës për konfiskim, si prokuror që e kam nisur dhe përfaqësuar këtë çështje për shtatë vjet e gjysmë, dëshiroj të sqaroj disa rrethana thelbësore që nuk u trajtuan në deklaratën e gjykatës, të publikuar për opinionin.
Në procedurën e parë, bazuar në të njëjtin material provues, gjykata mori një vendim fajësie për një veprim të kryer me dashje, çka nënkupton se provat për qëllimin dhe motivin me të cilin kanë vepruar të pandehurit ishin pjesë e çështjes dhe çuan në dënim. Pikërisht për këtë arsye është e vështirë të pranohet përfundimi aktual se nuk ka pasur prova për qëllimin. I njëjti material provues tashmë kishte trajtuar qëllimin me të cilin të pandehurit ndërmorën veprimet dhe kjo ishte përfshirë edhe në aktakuzën fillestare.
Për më tepër, është fakt se ndërkohë u ndryshua Kodi Penal dhe këto ndryshime patën ndikim në këtë çështje. Duke qenë se prokuroria nuk është e lidhur me kualifikimin juridik dhe përshkrimin fillestar të veprave, por mund të propozojë një kualifikim tjetër dhe të ndryshojë përshkrimin e aktakuzës gjatë gjithë procedurës, në përputhje me gjendjen faktike të provuar, aktakuza në këtë rast u ndryshua.
Aktakuza e ndryshuar përfshinte edhe një akt ekzekutimi që nuk ekzistonte në versionin fillestar: detyrimin e Gruevskit, në cilësinë e kryetarit të partisë, për t’i kthyer në Buxhet fondet e marra nga “Beton” dhe për të kompensuar diferencën ndërmjet vlerës së objektit dhe vlerës reale të tokës, pikërisht për shkak të disproporcionit që gjykata e kishte konstatuar tashmë në vendimin e mëparshëm.
Ky akt lidhet drejtpërdrejt me ndryshimet në Kodin Penal, pasi i referohet mospërmbushjes së një detyrimi të përcaktuar në Ligjin për Financimin e Partive Politike. Kjo formë e veprës nuk u prek nga dekriminalizimi dhe përgjegjësia sipas nenit 353 vazhdon të ekzistojë, veçanërisht duke pasur parasysh provat se prona dhe përfitimet përfunduan në favor të partisë politike VMRO-DPMNE.
Gjykata deklaron shprehimisht se provat mbetën të njëjta si në procedurën e parë, se analiza dhe vlerësimi i tyre nuk kanë ndryshuar dhe se ajo ka mbetur “konsistente në vendimmarrjen e saj”. Megjithatë, mbi bazën e të njëjtit material provues dhe të të njëjtit vlerësim, gjykata fillimisht shpalli një vendim fajësie, ndërsa tani një vendim lirues. Nëse as provat dhe as vlerësimi i tyre nuk kanë ndryshuar, lind pyetja se si e njëjta bazë provash mund të çojë në dy rezultate diametralisht të kundërta.
Shpjegimi se kjo është vetëm pasojë e ndryshimeve në Kodin Penal nuk e zgjidh këtë kundërthënie, sepse ndryshimi i kualifikimit juridik nuk ndryshon atë që provojnë faktet. Kjo vlen veçanërisht për pjesën e aktakuzës që lidhet me detyrimin ligjor të Gruevskit sipas Ligjit për Financimin e Partive Politike, për të cilën nuk bëhet asnjë përmendje në njoftimin publik të gjykatës.
Për më tepër, çështja po hyn në fazën përfundimtare të parashkrimit, i cili skadon në gusht të këtij viti. Kjo do të thotë se, edhe nëse paraqitet ankesë, Gjykata e Apelit nuk ka kohë të mjaftueshme për të vendosur në themel të çështjes përpara se të hyjë në fuqi parashkrimi.
Konfiskimi i pasurisë është i mundur kur ndjekja penale parashkruhet, por nuk është më i mundur pas një vendimi të formës së prerë për lirim nga akuza.
Prandaj, kjo rrjedhë e ngjarjeve e vështirëson mundësinë që prokuroria të kërkojë konfiskim në një procedurë të veçantë në rast të një vendimi përfundimtar lirues. Pyetja kryesore mbetet nëse prokuroria do të paraqesë ankesë dhe nëse gjatë procedurës ankimore Gjykatës së Apelit do t’i kërkohet të vendosë edhe për konfiskimin, ndonëse ndjekja penale ndërkohë do të jetë parashkruar.
Së fundi, dëshiroj të ndaj edhe një detaj procedural për të cilin është raportuar në media. Në një nga seancat e fundit, përfaqësuesit e VMRO-DPMNE-së kërkuan shtyrjen e seancës për shkak të mungesës së tyre, ndonëse prania e tyre nuk ishte e detyrueshme me ligj. Prokuroria nuk e kundërshtoi këtë kërkesë, ndërsa gjykata nuk reagoi sipas detyrës zyrtare (ex officio), duke vendosur shtyrjen e seancës.
Të gjitha këto vonesa ndikuan që çështja të arrinte në këtë fazë kohore dhe procedura të përfundonte vetëm me një vendim të shkallës së parë, pa i lënë Gjykatës së Apelit kohë të mjaftueshme për të vendosur në themel.
Ky kontekst – një vendim i kundërt me atë fillestar, mosadresimi në njoftimin publik i një pjese të aktakuzës, momenti kur është marrë vendimi dhe afërsia e parashkrimit – më çon në përfundimin se qëllimi i vetëm i kësaj mënyre veprimi është ndërlikimi i procedurës së mëtejshme për konfiskimin e pasurisë.
Për këtë arsye, mendoj se për VMRO-DPMNE-në dënimi i Gruevskit në këtë rast ishte me rëndësi dytësore, pasi ndjekja penale gjithsesi do të parashkruhej. Thelbësore është se pasuria e përfituar nga partia është pasojë e drejtpërdrejtë e veprimeve të Gruevskit, të konstatuara gjatë procedurës.
Pikërisht për këtë arsye, rezultati i çështjes penale dhe fati i pasurisë nuk mund të trajtohen veçmas. Me një vendim lirues, bie edhe baza juridike për konfiskimin në procedurën penale. Narrativa se vendimi në njërën pjesë është i drejtë, ndërsa në pjesën tjetër është vetëm pasojë e ndryshimeve në Kodin Penal, ndan dy çështje që juridikisht janë të pandashme.
Të gjitha këto rrethana dhe kjo rrjedhë e ngjarjeve, për mua, përforcojnë bindjen se kjo lëndë më është marrë pikërisht për t’u krijuar palëve të interesuara mundësia për të arritur rezultatin e dëshiruar, që është shmangia e konfiskimit të pasurisë.
Në funksion të garantimit të ligjshmërisë së procedurës dhe sqarimit të të gjitha dilemave, pres që prokuroria të paraqesë ankesë.
Ky version ruan tërësisht përmbajtjen, por është më i rrjedhshëm, më i saktë nga ana gramatikore dhe më afër stilit të përdorur në dokumentet juridike dhe deklaratat publike në shqip. /Nistori/
