Rilind Dauti
Publicist
Njerëzit shpesh shfaqin një lloj “alergjie” ndaj tempujve fetarë të religjioneve që nuk u përkasin, por, përderisa shumë prej tyre kundërshtojnë praninë e religjioneve të tjera dhe njëkohësisht kënaqen kur shohin lulëzimin e fesë së tyre, vetëm tek shqiptari musliman mund të haset ky siklet ndaj praktikimit të religjionit që i përket, ndërkohë që ai vetë ndien kënaqësi kur në vendet tona lulëzojnë Krishtlindjet, Pashkët dhe Novruzi persian.
Arsyeja kryesore për këtë, sipas këtij këndvështrimi, është dobësia e skajshme e shqiptarëve. Shqiptarët e copëtuar do të ishin edhe më të fragmentuar po të mos ekzistonte mbështetja amerikane, ndërsa xhamia dhe praktikimi i fesë së shumicës shihet nga disa si rrezik për këtë mbrojtje, sepse, sipas tyre, kjo përgënjeshtron propagandën se shqiptarët janë muslimanë sipërfaqësorë dhe indiferentë.
Te shqiptarët në mërgatë, sikleti shpesh lidhet me ndjenjën e të qenit i huaj. Fakti që shqiptarët e besimit islam e praktikojnë fenë e tyre i krijon shqetësim edhe disa intelektualëve që synojnë integrim të plotë në shoqërinë e shtetit ku jetojnë. Shpesh ata nuk janë të fushave STEM apo mjekësisë, që sigurojnë punësim më të lehtë në vendet e huaja, por janë të shkencave shoqërore, për të cilat tregu i punës është më i kufizuar. Në këto rrethana, për të arritur pozita më të mira, kërkohet dallueshmëri e madhe, ndërsa fakti që mbeten të padalluar, por punojnë si gazetarë, juristë, politologë apo filozofë mesatarë, krijon një ndjenjë pasigurie. Në këtë kontekst, xhamitë e shqiptarëve në mërgatë, si simbole të identitetit fetar dhe etnik, perceptohen nga disa si faktor që mund të ndikojë në imazhin e tyre shoqëror.
Xherdan Shaqiri, si futbollist i dalluar, nuk ka kompleks të bëjë sexhde falënderimi para miliona shikuesve, ndërsa kjo nuk u pengon zviceranëve, për sa kohë ai respekton ligjet dhe kontribuon në suksesin e kombëtares. Por, sipas këtij këndvështrimi, disa intelektualë mesatarë mund të shqetësohen se një gjest i tillë mund të ndikojë në perceptimin shoqëror të shqiptarëve në diasporë. Në këtë drejtim, madje më pak i shqetëson imazhi i shqiptarëve si kontrabandistë apo kriminelë sesa fakti që ata shfaqen si praktikues të fesë së shumicës së tyre.
Si imigrantë në një kontekst ku religjioni i tyre tradicionalisht nuk është shumicë, komunitetet diasporike shpesh e lidhin organizimin e tyre etnik me përkatësinë fetare. Për shembull, në hapësirat anglosaksone dhe protestante, komunitetet e krishtera lindore kanë ndërtuar kisha të tyre kombëtare: maqedonasit, serbët dhe grekët kanë kishat e tyre. Në Irlandën katolike, gjithashtu ekzistojnë struktura të komuniteteve të ndryshme fetare dhe etnike.
Në Evropën gjermanishtfolëse dhe në vendet nordike, për më shumë se gjysmë shekulli ka një prani të madhe të mërgatës shqiptare. Si rezultat i ndikimeve të ndryshme ideologjike, tek disa prej tyre janë shfaqur edhe simpati për ideologji të majta, përfshirë komunizmin, dhe rrjedhimisht edhe qëndrime kritike ndaj religjionit të shumicës së shqiptarëve. Megjithatë, shumica dërrmuese kanë mbetur besnikë ndaj Islamit dhe, sipas modelit të komuniteteve të tjera, kanë ndërtuar qendra islame të lidhura me identitetin shqiptar.
Nga këndvështrimi islam, mund të diskutohet sa është e përshtatshme që një religjion universalist të lidhet ngushtë me një identitet etnik të caktuar, por kjo mbetet një temë tjetër. Ajo që është me interes këtu është mënyra se si qendrat islame të shqiptarëve në diasporë pasqyrojnë diskursin mbi identitetin shqiptar.
Në diskursin publik shqiptar janë zhvilluar disa “argumente” që synojnë minimizimin ose zhvendosjen e rolit të Islamit në identitetin shqiptar. Ndërkohë, qendrat islame në diasporë shpesh shërbejnë si kundër-shembuj ndaj këtyre narrativave, duke treguar se pavarësisht praktikimit të fesë, shqiptarët nuk janë të shkëputur nga identiteti i tyre kombëtar.
Slogani “Evropa nuk na pranon sepse jemi muslimanë” shpesh përdoret në debatet publike. Megjithatë, shqiptarët muslimanë në diasporë në shumë raste janë shembull i integrimit, duke respektuar shtetet ku jetojnë, madje duke përdorur edhe simbolet e tyre shtetërore brenda institucioneve fetare. Në të njëjtën kohë, ata ruajnë gjuhën dhe identitetin shqiptar përmes kurseve për fëmijë dhe aktiviteteve kulturore.
Qendrat islame shqiptare gjithashtu e theksojnë lidhjen mes fesë dhe identitetit kombëtar përmes emërtimeve, simboleve dhe aktiviteteve kulturore. Shpesh ato mbajnë emra figurash kombëtare dhe organizojnë aktivitete për festat kombëtare si 28 Nëntori dhe 17 Shkurti.
Megjithatë, reagimet ndaj këtyre praktikave shpesh janë kontradiktore. Kur institucionet fetare nuk shprehen për çështje kombëtare, kritikohen për indiferencë ndaj kombit, ndërsa kur e bëjnë këtë, akuzohen për ndërhyrje në imazhin ndërkombëtar apo për politizim të fesë.
Në këtë kuptim, shqiptarët muslimanë shpesh ndodhen në një situatë paradoksale: çdo veprim i tyre interpretohet në mënyrë të kundërt. Kur xhamitë nuk trajtojnë çështje kombëtare, akuzohen për shkëputje nga identiteti; kur i trajtojnë, akuzohen për rrezikim të imazhit. Edhe kur Bashkësia Islame e Kosovës bën thirrje për reagim ndaj padrejtësive ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së, kjo interpretohet nga disa si problematike për narrativat ndërkombëtare.
Prandaj, sipas këtij këndvështrimi, shqiptarët muslimanë përballen me një diskurs ku shpesh nuk ekziston një standard i qëndrueshëm vlerësimi dhe ku veprimet e tyre interpretohen në mënyrë kontradiktore.
*Rilind Dauti është kolumnist i rregullt i Nistorit. Shkrimi është shkruar në veçanti për Nistori.com. Të drejtat e botimit i kanë vetëm Nistori dhe autori. Qëndrimet e autorëve jo me domosdoshmëri pajtojnë me politikën redaktuese të portalit.
