Shkalla e analfabetizmit në Maqedoninë e Veriut, sipas regjistrimit të vitit 2021, është 1.24 për qind, që përkthehet në rreth 19.000 persona mbi moshën 15 vjeç. Kjo përqindje relativisht e ulët tregon një përmirësim të strukturës arsimore në vend, por mbetet shqetësuese, sidomos pasi pjesa dërrmuese e këtij grupi janë gra dhe persona të moshuar. Nga të gjithë analfabetët, 13.380 janë gra dhe 5.517 burra, çka tregon një pabarazi të theksuar gjinore, veçanërisht në brezat më të vjetër dhe në zonat rurale ku gratë tradicionalisht kanë pasur më pak qasje në edukim.
Analfabetizmi është më i theksuar në disa komuna me sfida ekonomike dhe qasje të kufizuar në arsim. Për shembull, Komuna e Demir Kapisë ka përqindjen më të lartë të analfabetizmit (7.26 për qind), ndërsa Vevçani ka përqindjen më të lartë të popullsisë së shkolluar (98.83 për qind). Këto të dhëna tregojnë për dallime të theksuara ndërkomunale, ku faktorët ekonomikë, gjeografikë dhe politikat lokale ndikojnë drejtpërdrejt në nivelin e edukimit.
Në përgjithësi, statistikat tregojnë një përmirësim gradual të arsimit në vend. Në vitin 2021, 44.80 për qind e popullsisë kishte përfunduar arsimin e mesëm – një rritje prej 9.06 për qind krahasuar me vitin 2002. Ndërkohë, përqindja e atyre me vetëm arsim fillor ra në 27.74 për qind, një rënie prej 9.13 për qind. Arsimi i lartë u rrit në 19.60 për qind, që përfaqëson një rritje prej 9.62 për qind dhe tregon për rritje të interesit ndaj studimeve universitare dhe përmirësim të qasjes në arsim të lartë.
Në nivel komunal, diferencat janë të dukshme: në Zelinë dominojnë ata me arsim fillor (67.71 për qind), në Ilinden ata me arsim të mesëm (59.03 për qind), ndërsa në Qendër, në Shkup, përqindja më e lartë është e popullsisë me arsim të lartë (54.13 për qind). Këto të dhëna dëshmojnë për ndikimin e drejtpërdrejtë të infrastrukturës, zhvillimit urban dhe politikave vendore në shkallën e edukimit.
Edhe pse trendi është pozitiv, nevojiten politika të qëndrueshme dhe gjithëpërfshirëse për të ulur më tej analfabetizmin dhe për të përmirësuar cilësinë e arsimit. Fokus i veçantë duhet t’i kushtohet përfshirjes së grupeve të margjinalizuara, edukimit për të rritur, programeve të arsimit alternativ dhe investimeve në teknologji digjitale. Po ashtu, është e rëndësishme të rritet investimi në mësimdhënie cilësore dhe në ndërtimin e shkollave në zonat e largëta, ku analfabetizmi është më i pranishëm.
Në përfundim, edhe pse Maqedonia e Veriut ka shënuar përparim të dukshëm në arsim dhe uljen e analfabetizmit, mbeten sfida si pabarazitë gjinore dhe rajonale. Këto kërkojnë ndërhyrje të synuara për të siguruar që çdo qytetar të ketë mundësi të barabarta për edukim dhe zhvillim personal e shoqëror. /Koha/
