RAFAEL FLOQI
Një baba me maskën e kryeministrit, studentët në rrugë dhe një Shqipëri ku karnavali politik nuk mbaron në mesnatë. Në botën perëndimore, Halloweeni është nata kur njerëzit veshin maska për t’u dukur të frikshëm. Në Shqipëri, këtë vit, një protestues zbuloi se nuk kishte nevojë të blinte maskën e Drakulës, të Frankenstein-it apo të ndonjë përbindëshi tjetër. Mjaftonte një maskë me fytyrën e Edi Ramës. Dhe kështu, në prag të Halloweenit, ndodhi një nga ato skena që vetëm politika shqiptare mund t’i prodhojë: një burrë me fytyrën e kryeministrit doli në rrugë për të kërkuar dorëheqjen e kryeministrit! Ishte një lloj revolucioni i pasqyrës. Rama kundër Ramës. Fytyra kundër pushtetit. Maska kundër origjinalit.
Shekspiri do ta kishte ndryshuar menjëherë monologun e Hamletit: Të jesh Rama apo të mos jesh Rama? Kjo është çështja! Por protestuesi e kishte zgjidhur dilemën: të jesh Rama vetëm për disa minuta, sa për t’i thënë Ramës se duhet të largohet.
Në Halloweenin amerikan, fëmijët trokasin në dyer dhe pyesin: “Trick or treat?” — rreng apo karamele?
Në Halloweenin shqiptar, qytetarët trokasin në dyert e pushtetit dhe pyesin: “Dorëheqje apo akt normativ?”
Dhe, në vend të karameleve, marrin një tjetër debat politik, një tjetër premtim, një tjetër konferencë shtypi.
Por njeriu me maskën e Ramës nuk ishte një aktor i ardhur nga ndonjë teatër eksperimental. Ai ishte babai i dy studentëve. Dhe kishte dalë në protestë jo për të festuar, por për të mbrojtur fëmijët e tij. “Unë jam babai i dy studentëve dhe deri në vdekje do t’i mbrojmë studentët”, deklaroi ai. Këtu fillon paradoksi i vërtetë. Sepse pas maskës së njeriut më të fuqishëm të qeverisë qëndronte një baba i zakonshëm, i shqetësuar për të ardhmen e fëmijëve të tij. Njëri kishte fytyrën e pushtetit, por jo pushtetin. Tjetri kishte pushtetin, por në atë çast fytyra e tij ishte marrë hua nga protesta.
Imagjinoni për një moment sikur kryeministri ta shihte në ekran.
— Kush është ky që më ka marrë fytyrën?
— Një protestues, zoti kryeministër.
— Po çfarë kërkon?
— Dorëheqjen tuaj.
— Me fytyrën time?!
— Po.
— Kjo është vjedhje identiteti!
— Jo, zoti kryeministër. Është protestë me identitet të huazuar.
— Po pse nuk del me fytyrën e vet?
— Sepse ndoshta mendon se me fytyrën tuaj do ta dëgjoni më mirë.
Në këtë pikë, komedia bëhet filozofi politike. Në një demokraci, fytyra e qeveritarit është publike, por pushteti që ai ushtron është i përkohshëm. Dhe protestuesi e tha me një fjali që do t’i shkonte për shtat çdo dere ministrie: “Sovrani është pronari i këtij vendi. Qeveria është menaxher i përkohshëm.”. Çfarë tmerri për një burokraci që e ngatërron karrigen me pronën! Imagjinoni sikur çdo ministër të merrte çdo mëngjes një mesazh: “I nderuar menaxher, ju kujtojmë se kontrata juaj i nënshtrohet vlerësimit të pronarit.”
Por karnavali nuk mbaronte me maskën. Në protestë u shfaqën edhe kartëmonedha simbolike prej 500 eurosh. Ja ku Halloweeni shqiptar fitonte një dimension të ri. Në Amerikë, fëmijët mbushin çantat me çokollata. Në Shqipëri, protestuesit tundnin EURO pesëqindëshe. Natyrisht, kartëmonedhat ishin simbolike. Sepse edhe në satirë ka një dallim të madh mes parasë së vërtetë dhe parasë së shtypur për protestë.
Një turist i huaj, po të kalonte aty, mund të pyeste:
— Çfarë feste është kjo?
— Halloween politik.
— Po pse mbajnë maskën e kryeministrit?
— Për të protestuar kundër tij.
— Po pesëqindëshet?
— Janë pjesë e shfaqjes.
— Po ku janë kungujt?
— Kungujt, zotëri, nuk kanë nevojë të paraqiten personalisht në çdo karnaval! Ata janë në Parlament.
Por pas këtij humori, protesta kishte një anë që nuk mund të mbulohej me maskë.
Babai i dy studentëve foli për emigrimin e rinisë. Për të ardhmen që shumë të rinj e kërkojnë jashtë vendit. Për shpresën që, sipas tij, po pakësohet.
“Kjo është emergjencë kombëtare”, tha ai. Dhe këtu fantazma e Halloweenit merr një kuptim tjetër.
Fantazmat e një vendi nuk janë gjithmonë të veshura me çarçafë të bardhë. Ndonjëherë ato janë karriget bosh të auditorëve, dhomat e fëmijëve që kanë ikur, valixhet e mbetura mbi dollapë dhe prindërit që presin një telefonatë nga përtej oqeanit. Në Halloween, njerëzit tremben nga të vdekurit që imagjinojnë se kthehen. Në Shqipëri, shumë prindër tremben nga të gjallët që largohen dhe nuk kthehen. Protestuesi foli edhe për dhunën që pretendon se kishte përjetuar në ditën e parë të protestës. Ai deklaroi se ishte goditur rëndë dhe se kishte pësuar dëmtime në kafkë. Pretendime të tilla duhen hetuar dhe verifikuar, sepse dhuna ndaj protestuesve, veçanërisht ndaj të rinjve, nuk mund të jetë material për humor.
“Ne të rriturit i durojmë, por jo fëmijët”, tha ai.
Në këtë çast, njeriu me maskën e Ramës nuk dukej më si pjesëmarrës në një karnaval. Ishte një baba që kërkonte mbrojtje për fëmijët e tij. Dhe kjo është fuqia e papritur e asaj maske: ajo e kthen një figurë të pushtetit në mjet për të shprehur shqetësimin e një qytetari. Në teatrin e vjetër grek, maskat shërbenin për t’i dhënë zë personazhit. Në teatrin politik shqiptar, një qytetar kishte përdorur maskën për t’i dhënë zë kundërshtimit. Në fund të fundit, çfarë është një maskë? Një fytyrë që e veshim për të mos treguar tonën. Por nganjëherë është edhe një fytyrë që e veshim për të thënë diçka që ndryshe nuk dëgjohet. Halloweeni mbaron në mesnatë. Fëmijët heqin kostumet. Drakula kthehet në një nxënës shkolle. Shtriga bëhet përsëri mësuese. Fantazmat futen në dollap. Ndërsa politika vazhdon të nesërmen, me mbledhje qeverie, deklarata, kundërdeklarata dhe akte normative. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron dallimi mes Halloweenit dhe politikës: në Halloween, të gjithë e dinë se maska është maskë. Në politikë, qytetarëve u duhet vazhdimisht të dallojnë imazhin nga realiteti, premtimin nga rezultati dhe rolin nga përgjegjësia. Në fund, njeriu me maskën e Ramës do të kthehet në shtëpi. Do ta heqë maskën, do ta vendosë mbi tavolinë dhe do të ulet pranë dy fëmijëve të tij.
Ndoshta ata do ta pyesin:
— Babi, pse veshe fytyrën e kryeministrit?
Dhe ai mund t’u përgjigjet:
— Sepse doja që të më dëgjonte.
— Po të dëgjoi?
Këtë ende nuk e dimë. Por dimë se, për një ditë, në rrugët e Shqipërisë, fytyra e kryeministrit u bë fytyra e protestës kundër tij.
Dhe ja ironia e fundit e Halloweenit shqiptar: në natën kur njerëzit veshin maska për të trembur të tjerët, një baba veshi maskën e pushtetit për të treguar se çfarë e trembte atë vetë — e ardhmja e fëmijëve të tij. Sepse maskën mund ta heqësh në mesnatë. Por shqetësimin për të ardhmen nuk e heq dot bashkë me të. Panorama
