Inflacioni në muajt e fundit shënon rritje dhe ulje. Pas ngadalësimit , me muajin e marsit është shënoi rritje në gati 5 për qind, krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar. Statistika tregon se çmimet me pakicë, janë rritur me 3.4 për qind. Më i godituri ishte ushqimi dhe pijet joalkoolike, ku rritja arriti në 7.5 për qind. Sipas raportit të statistikës, ka një rritje të çmimeve në pothuajse të gjithë sektorët, duke përfshirë kujdesin shëndetësor, rekreacionin, sportet dhe kulturën. Restorantet dhe shërbimet e akomodimit janë bërë gjithashtu më të shtrenjta. Ekzekutivi paralajmëroi se pas një jave do të ketë masa të reja mbi çmimet dhe inflacionin.
MASAT PAS NJË JAVE
Kryeministri Hristijan Miçkoski njoftoi se masat e reja për çmimet dhe inflacionin do të shpallen pas festave të Pashkëve, dhe ndër opsionet që po shqyrtohen janë kufizimi i marzheve të fitimit dhe ulja e TVSH-së për disa produkte. “Masat e mëposhtme do të jenë më të orientuara drejt grupeve të caktuara të qytetarëve dhe drejt produkteve bazë ushqimore. Ato do të përfshijnë një ulje të taksës mbi vlerën e shtuar, por edhe një kufizim të marzheve të fitimit”, tha Mickoski.
Sipas parashikimeve të qeverisë, inflacioni për marsin pritet të luhatet midis 4.5 dhe 5 për qind. Kryeministri theksoi se, megjithëse ka pasur një rritje të lehtë të presioneve në gjysmën e dytë të marsit, ndërhyrjet e mëparshme të qeverisë, të tilla si ulja e TVSH-së për karburantet dhe mundësia e rregullimit të taksave të akcizës, kanë penguar dyfishimin e inflacionit. “Në mars dhe prill të vitit 2022, inflacioni ishte në shifra dyshifrore, mbi 10 për qind. Sot situata është e ndryshme falë masave të marra në kohë”, tha Mickoski, duke shtuar se institucionet po analizojnë abuzimet e mundshme dhe sjelljet anti-tregu nga disa tregtarë.
Nga ana tjetër, për shkak të uljes së TVSH-së për karburantet nga 18 në 10 për qind, humbjet buxhetore vlerësohen në rreth një milion euro në ditë. Ndërkohë, Ligji për Praktikat e Padrejta Tregtare, i cili parashikon rritje të gjobave, është përgatitur dhe do t’i nënshtrohet procedurës parlamentare.
Sindikatat mirëpresin masat qeveritare duke shtuar se ato janë të vonuara. Sipas kryetarit të Lidhjes së Sindikatave, Slobodan Trendafillov, për një punëtor me pagë minimale prej 26 mijë, inflacioni është mbi 15 për qind. “Inflacioni te të varfrit, te njerëzit me pagë minimale, afër pagës minimale ose te njerëzit me pagë nën 600 euro në Maqedoni, të çilët janë 50 përqind e numrit të përgjithshëm të të punësuarve në vend, inflacioni nuk arrin në ata 3.5 – 4.5 ose 5 përqind sepse ata i shpenzojnë paratë e tyre për produkte bazë dhe kur dalin në tregje, çmimet e këtyre produkteve janë rritur me 10-15 ose 20 përqind, gjë që mund ta shohim, veçanërisht me perimet në periudhën e kaluar, njoftimi për rritje të çmimit të bukës me dhjetë përqind, atëherë inflacioni i tyre mund të kalojë 15 për qind,” tha Slobodan Trendafilov, kryetar i LSM-së.
SINDIKATAT NË PROTESTË
Ai njoftoi protestën e madhe të radhës të punëtorëve të planifikuar për 1 maj, e cila do të shënojë Ditën Ndërkombëtare të Punës dhe hapin tjetër në luftën e LSM-së për të rritur pagat e punëtorëve në 600 euro si pagë minimale dhe 100 euro në mënyrë lineare për të gjitha pagat , duke shtuar se sipas të dhënave nga Drejtoria e të Ardhurave Publike që i siguroi sindikata 50% e punëtorëve në Maqedoni kanë pagë nën 600 euro.
Në ndërkohë Instituti ekonomik “Finance Think” publikoi një analizë të ndikimit të çmimeve globale të naftës në rritjen e çmimeve në vendin tonë, duke vlerësuar se megjithëse një efekt i tillë është i kufizuar, ai nuk është i parëndësishëm. Sipas “Finance Think”, megjithëse shoku i naftës është tashmë qartë i dukshëm në çmimet e karburanteve dhe çmimet e transportit, aktualisht nuk ka prova se ai është përhapur në inflacion më të gjerë, sistemik. Analizat e tyre tregojnë se një rritje prej 10% e çmimit të naftës në botë shkakton një rritje të nivelit të përgjithshëm të çmimeve me 0.1 deri në 0.2 pikë përqindjeje shtesë në afat të shkurtër, pra në 1-3 muajt e parë të ndodhjes së tij. “Ky efekt është rezultat i ndikimit të drejtpërdrejtë të derivateve të naftës në shportën e konsumatorit, si dhe ndikimit indirekt përmes kostove të transportit dhe disa grupeve të kufizuara të produkteve”, vlerëson Finance Think.
Ata shtojnë se nëse norma vjetore prej 4.9% merret si alarm, do të ishte gabim sepse rrjedh nga baza e ulët krahasuese e krijuar nga ngrirja administrative e çmimeve në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Megjithatë, rritja aktuale mujore nuk është e papërfillshme dhe, nëse mbahet, mund të përkthehet shpejt në një presion më të gjerë inflacionist përmes efekteve dytësore, kryesisht në produktet ushqimore dhe më pas në shportën më të gjerë të konsumatorit. Për më tepër shtojnë se nëse konflikti vazhdon dhe/ose përshkallëzohet, efektet do të fillojnë të ndihen në një bazë më të gjerë që në prill dhe do të fitojnë intensitet më të konsiderueshëm nga qershori i këtij viti.
Tani tregjet ndërkombëtare po reagojnë me një lehtësim të madh ndaj armëpushimit midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit , i cili eliminon – të paktën përkohësisht – rrezikun e një krize të madhe energjetike.
Nafta po shënon rënien më të madhe ditore në pothuajse gjashtë vjet, aksionet po forcohen në mënyrë dinamike dhe obligacionet po lëvizin lart, ndërsa investitorët parashikojnë një rivendosje të flukseve përmes Ngushticës së Hormuzit dhe një ulje të presioneve inflacioniste.
NË PRITJE TË MARRËVESHJES PËRFUNDIMTARE
Çmimi i naftës ra nën 100 dollarë për fuçi në tregtinë e hershme aziatike të mërkurën, pasi Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha se kishte rënë dakord për një armëpushim dyjavor me Iranin, i cili lidhej me hapjen e menjëhershme dhe të sigurt të Ngushticës së Hormuzit. Lëvizja më dramatike ishte në tregun e naftës . Nafta e lehtë bruto amerikane (VTI) ra deri në 19% brenda ditës, rënia e saj më e madhe ditore në gjashtë vjet. Humbjet u zbutën pak më pas, por ajo është ende 16% më e ulët, në 94.47 dollarë për fuçi. Nafta e papërpunuar Brent po ndjek shembullin, duke rënë deri në 16% në gati 92.21 dollarë për fuçi. Rënia e ndjeshme pasqyron një ndryshim në pritjet e tregut, pasi një marrëveshje armëpushimi dyjavore dhe angazhimi i Teheranit për transport të sigurt lehtësojnë frikën e ndërprerjeve të mëdha të furnizimit.
Маrrëvеѕhја е аrrіtur u јер kоhë ѕі Ѕhtеtеvе të Ваѕhkuаrа аѕhtu еdhе Іrаnіt рër të аrrіtur nјë mаrrëvеѕhје аfаtgјаtë рër t’і dhënë fund luftëѕ, е сіlа kа ѕhkаktuаr krуеѕіѕht nјë krіzë glоbаlе еnеrgјеtіkе, thоnë аnаlіѕtët. Në të njëjtën kohë, tregu i obligacioneve po lëviz gjithashtu fuqishëm . Çmimet e thesarit të SHBA-së po forcohen, duke ulur rendimentet: Rendimenti 2-vjeçar ka rënë me 7 pikë bazë në 3.72% dhe rendimenti 10-vjeçar ka rënë me 4 pikë bazë në 4.25%.
Ky zhvillim është i lidhur drejtpërdrejt me rënien e çmimeve të naftës, e cila po kufizon presionet inflacioniste dhe po forcon pritjet për një ulje të normës së interesit nga Rezerva Federale. Derivatet e normave të interesit tani po çmojnë me një probabilitet prej rreth 60% për lehtësimin e politikës monetare deri në fund të vitit.
Në të njëjtën kohë, dollari bie me 0.6%, ndërsa nevoja për investime në vende të sigurta zvogëlohet.
Ngushtica e Hormuzit, nëpër të cilën kalon rreth 20% e prodhimit botëror të naftës, ishte bërë një burim i madh shqetësimi. Perspektiva e normalizimit të flukseve tani po vepron si katalizator për rënien e çmimeve. Megjithatë, investitorët mbeten të kujdesshëm. Lëvizjet janë intensive dhe paqëndrueshmëria është e lartë, ndërsa rrjedha e çmimeve do të varet nëse armëpushimi do të qëndrojë dhe do të çojë në një marrëveshje më të qëndrueshme. Tregu po largohet nga skenari i asfiksisë së menjëhershme të energjisë, por ende nuk është i bindur se rreziku është eliminuar. /Koha/
