Tronditja në tregjet e naftës si rrjedhojë e Luftës në Lindjen e Mesme së pari shihet në bursat botërore, dhe më pas edhe faturat në arkën e dyqanit si dhe në pompën e benzinës në tregun vendor. Një litër vaj për ngrënie u shtrenjtua me 100 dhe 109 denarë në dyqane në varësi të prodhuesit, 10 koka vezë arritën e çmimin e110 denarë. Njëherësh për të dytën javën me radhë po shtrenjtohen derivatet e naftës. Pas vendimit të Komisionit Rregullator për Energjetikë të hënën e kaluar dhe të fillim javës , benzina është më e shtrenjtë me 12 denarë, ndërsa dizel me mbi 20 denarë. Ekonomistët vlerësojnë se shtetit nevojitet të ndërmerr masa për të parandaluar një valë rritjesh çmimesh. Qeveria po monitoron në mënyrë aktive situatën me çmimet e karburanteve dhe në periudhën e ardhshme, ndër opsionet që po shqyrtohen është kufizimi i marzheve në 10% dhe 5%, ndërsa nëse kriza zgjat edhe më shumë, atëherë do t’ë ngrihen çmimet e produkteve bazë ushqimore.
Tregtarët thonë se arsyeja e shtrenjtimeve graduale dihen. Çmimet e karburantit janë rritur, transporti është rritur dhe kjo automatikisht rrit kostot e prodhuesve dhe importuesve. Çdo hap në zinxhirin e furnizimit sjell një kosto shtesë, e cila në fund të fundit përfundon në mënyrë të pashmangshme në arkë. Organizata e Konsumatorëve paralajmëron se situata mund të përkeqësohet më tej nëse nuk merren masa në kohë. Sipas tyre, nevojiten masa konkrete për të parandaluar një rritje të re të çmimeve. Zgjidhjet e mundshme përfshijnë kufizimin e marzheve tregtare dhe vendosjen e një limiti çmimesh për disa produkte bazë.
Organizata e Konsumatorëve thotë se inspektimet në terren do të tregojnë nëse marrëveshja e arritur në takimin midis Kryeministrit Hristijan Mickoski dhe tregtarëve do të respektohet në praktikë, përkatësisht nëse ata do ta përmbushin premtimin se nuk do të ketë rritje çmimesh në tregje. Organizata thekson se nëse ndodh e kundërta, shteti do të duhet të ndërhyjë menjëherë. “Besoj se shërbimet inspektuese tani do të aktivizohen përsëri në këtë fushë, domethënë do të ketë kontrolle në tregje për të parë nëse çmimet me të vërtetë mbeten të njëjta dhe nëse me të vërtetë ka rritje të çmimeve dhe nuk merren masa derisa të rriten, atëherë të kthehen prapa, domethënë të aplikohen çmimet nga një muaj më parë, dhe jo në momentin kur ato tashmë janë rritur”, thotë Tatjana Tasevska nga Organizata e Konsumatorëve.
Ndërkohë, Inspektorati i Tregut njofton kontrolle të intensifikuara. Prodhuesit, importuesit dhe tregtarët do të shqyrtohen me kujdes. Qëllimi është të përcaktohet nëse rritjet e çmimeve janë të justifikuara apo nëse ato janë marzhe të tepërta.
Inspektorët thonë se do të kontrollojnë faturat, çmimet e blerjes dhe metodën e përcaktimit të çmimeve me pakicë. Nëse gjenden parregullsi, ata njoftojnë sanksione.
Oda Ekonomike e Maqedonisë njoftoi se tani po goditet transporti si dhe degë edhe industri të tjera.
“Situata është jashtëzakonisht shqetësuese. Kjo është rritja e dytë e çmimit të karburantit në një periudhë të shkurtër dhe me siguri do të ndikojë në çmimet në sektorë të tjerë. Sektori i transportit do të jetë i pari që do të goditet, dhe më pas pritet që çmimet të rriten në ato sektorë ku burimet e energjisë luajnë një rol të madh në prodhim. Një problem shtesë është se për shkak të rritjes së çmimeve të gazit, pritet edhe një rritje e çmimeve të energjisë elektrike”, thonë nga Oda Ekonomike.
Analiza e institutit Fajnens Think tregon se megjithëse goditjet globale të naftës transmetohen në ekonominë vendase, efekti i tyre në nivelin e përgjithshëm të çmimeve është relativisht i moderuar. Në afat të shkurtër, edhe një rritje e ndjeshme e çmimeve të naftës ka një efekt të kufizuar në inflacion, ndërsa efekti afatgjatë materializohet gradualisht përmes kostove të prodhimit, transportit dhe shërbimeve dhe mund të jetë më i rëndësishëm. Për më tepër, elasticitetet e vlerësuara tregojnë se për të shkaktuar një rritje të ndjeshme në nivelin e përgjithshëm të çmimeve – për shembull, nga madhësia e presioneve inflacioniste në vitet 2022 dhe 2023 – do të nevojitej një goditje jashtëzakonisht e madhe dhe afatgjatë në çmimin e naftës. Duke pasur parasysh vlerësimet tona për përçimin afatgjatë, kjo do të nënkuptonte një rritje të shumëfishtë të çmimit të naftës në tregjet botërore, një skenar që është ekonomikisht i mundur, por relativisht i pamundur edhe në kushtet e ndryshimeve gjeopolitike tektonike. Prandaj, ndërsa ngjarjet aktuale në Lindjen e Mesme po shkaktojnë me të drejtë shqetësim në tregjet globale të energjisë, rezultatet tona sugjerojnë se ndikimi i tyre i drejtpërdrejtë inflacionist në ekonominë maqedonase ka të ngjarë të jetë i moderuar, përveç nëse ka një ndërprerje ekstreme dhe të zgjatur të furnizimeve globale me naftë, thonë nga Fajnens Think.
Ndryshe, problem më vete është se rritja e çmimeve të karburantit dhe plehrave si rrjedhojë e ndërprerjes së furnizimeve me gaz mund të çojë në çmime më të larta të ushqimeve nëse Ngushtica e Hormuzit mbetet e bllokuar. Rritja e çmimeve të karburantit mund të përhapet përfundimisht në raftet e supermarketeve, ndërsa po vazhdon lufta në Lindjen e Mesme. /Koha/
