Pavarësisht se gratë përfaqësojnë një pjesë të konsiderueshme të potencialit ekonomik, pjesëmarrja e tyre në aksesin në financa mbetet e kufizuar. Të dhënat më të fundit tregojnë se vetëm 7.8% e vlerës totale të kredive në vend përfundojnë te kompanitë në pronësi të grave.
Kjo sugjeron që qasja në kapital – një parakusht kyç për zhvillimin e sipërmarrjes dhe pavarësinë ekonomike – është ende e pabarabartë. Ekspertët paralajmërojnë se mbyllja e hendekut gjinor në financim nuk është vetëm çështje barazie, por edhe një nxitës i rritjes ekonomike, inovacionit dhe rezistencës më të madhe ndaj krizave ekonomike.
Sipas një analize nga Aleanca për Barazi Gjinore (GEA), që nga marsi i vitit 2025, në vend kishte 32,469 kredi aktive me një vlerë totale prej rreth 4.09 miliardë eurosh. Nga këto, 86.2 për qind në numër u dhanë kompanive në pronësi të burrave dhe vetëm 13.8 për qind kompanive në pronësi të grave. Dallimi është edhe më i theksuar për sa i përket vlerës – mbi 92 për qind e fondeve u vendosën në kompani në pronësi të meshkujve.
Kredia mesatare në kompanitë në pronësi të grave është rreth 68,900 euro, që është pothuajse gjysma e shumës krahasuar me 135.100 euro në kompanitë në pronësi të burrave.
Arsyet qëndrojnë pjesërisht në strukturën e bizneseve – gratë janë më shpesh pronare të ndërmarrjeve mikro dhe të vogla, të cilat kanë një kapacitet më të ulët për të thithur kapital. Pjesëmarrja e tyre është më e lartë në këtë segment, ndërsa është dukshëm më e ulët në kompanitë e mesme dhe të mëdha, gjë që tregon mundësi të kufizuara për rritje.
Për herë të parë, duke krahasuar të dhënat nga institucionet, merret një pamje më e detajuar e strukturës gjinore në kreditim. Megjithatë, ende mungojnë informacione mbi arsyet e refuzimit të aplikimeve për kredi, gjë që lë të hapur pyetjen nëse kjo është për shkak të një numri më të ulët të kërkesave nga gratë apo të barrierave strukturore në sistem.
Aleanca për Barazi Gjinore në Vendin e Punës (GEA) thekson se pabarazia e kreditit ndikon drejtpërdrejt në produktivitet dhe zhvillimin ekonomik. Ata njoftojnë se do të vazhdojnë me analiza dhe iniciativa për të zvogëluar hendekun, në kuadër të iniciativës ndërkombëtare Ve-Finance Code, e cila po zbatohet në bashkëpunim me Bankën Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim.
“Pabarazia në kredi nuk është vetëm një çështje gjinore, por një sfidë ekonomike që kufizon produktivitetin, inovacionin dhe rritjen. Organizata, së bashku me të gjithë palët e tjera të interesuara të përfshira, do të vazhdojë të monitorojë zbatimin e Kodit Ve-Finance, të analizojë të dhënat dhe të propozojë masa për të zvogëluar hendekun gjinor, me qëllim krijimin e një sistemi ekonomik të drejtë dhe gjithëpërfshirës. Investimi në gratë dhe bizneset e grave është një investim në një zhvillim ekonomik më të shpejtë dhe më të qëndrueshëm”, thotë GEA.
Për më tepër, kompanitë në pronësi të grave kanë më shumë gjasa të përdorin kredi afatshkurtra dhe afatmesme, kryesisht për likuiditet dhe operacione rrjedhëse. Kreditë afatgjata – thelbësore për investime dhe zhvillim – përdoren në një masë më të madhe nga kompanitë në pronësi të burrave.
Analiza është pjesë e një proçesi më të gjerë që rrjedh nga bashkimi i vendit me iniciativën globale Ve-Finance Code, në bashkëpunim me Bankën Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim dhe Bankën Kombëtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut. Duke kryqëzuar të dhënat nga Regjistri Qendror dhe ai i Kreditit, për herë të parë ofrohet informacion i detajuar i ndarë sipas gjinisë mbi aksesin në financë.
Megjithatë, pamja nuk është ende e plotë. Aktualisht nuk ka të dhëna se sa aplikime për kredi refuzohen në bazë të gjinisë, as për depozitat e kompanive. Prandaj, nuk mund të përcaktohet saktësisht nëse pjesëmarrja më e ulët e grave është rezultat i një numri më të ulët aplikimesh apo i barrierave strukturore në procesin e miratimit.
Paralelisht, organizata po zbaton aktivitete për të forcuar rolin ekonomik të grave – nga trajnimet mbi aksesin në investime deri te iniciativat për të inkurajuar sipërmarrjen femërore. /Koha/
